Donderdag 06/05/2021

Britse verkiezingen

Britten trekken zich terug op hun eiland

null Beeld Peter Macdiarmid / Getty
Beeld Peter Macdiarmid / Getty

De campagne voor de Britse verkiezingen van 7 mei is losgebarsten. Wat meteen opvalt: alleen binnenlandse kwesties tellen. Onder Cameron verloor Londen alle aspiraties als wereldleider.

De Britse verkiezingscampagne is begonnen en alles draait om gezondheidszorg, om onderwijs, om begrotingsdiscipline - en vooral om de personen David Cameron en Ed Miliband, inclusief hun kleren en hun keukens. Wie de campagne volgt, zou niet de indruk hebben dat de wereld een woeste tijd doormaakt van Oekraïne tot Iran en Irak. Buitenlandse thema's betekenen in Groot-Brittannië vooral: hoe beperken we het aantal immigranten en, in het verlengde daarvan, moet er een referendum komen om het lidmaatschap van de Europese Unie op te zeggen.

Het tekent de insulaire positie van de Britten in de wereld, zegt oud-diplomaat James de Waal van Chatham House, een denktank gespecialiseerd in internationale betrekkingen. Het Britse buitenlandbeleid is volgens hem onder de vijf jaar van premier Cameron drastisch veranderd. Enerzijds heeft dat te maken met Camerons pragmatisme, anderzijds met de internationale dynamiek. 'Niet alleen de invloed van de Britten is verminderd', zegt De Waal, 'maar ook van andere Europese landen.'

Het zoeken van een nieuwe plek is iets wat bewoners van 10 Downing Street sinds het einde van het wereldrijk bezighoudt, waarbij het dobbert tussen de Verenigde Staten en het vasteland van Europa. Margaret Thatcher leek de teloorgang van de Britse status van wereldmacht een halt te hebben toegeroepen door de Argentijnen te verslaan in de oorlog om de Falklands en zij aan zij met Ronald Reagan een belangrijke rol te spelen bij het beëindigen van de Koude Oorlog.

Ook Tony Blair zocht een prominente rol op het wereldtoneel voor zijn Cool Britannia. De sociaal-democraat toonde zich een trouwe hulpsheriff bij buitenlandse avonturen die diverse Amerikaanse presidenten ondernamen - van Bosnië tot Bagdad . Bovendien wilde hij het Verenigd Koninkrijk in het hart van Europa plaatsen. Het eindigde in tranen: Blairs hele nalatenschap staat in de schaduw van de Irak-oorlog en de Britten betalen nog steeds met het pond, in plaats van de euro.

Met dit in het achterhoofd ging Cameron een afwachtend buitenlandbeleid voeren. Hij probeerde bijvoorbeeld te doen alsof Europa niet bestond, met in zijn achterhoofd de bloedige strijd tussen John Major en de eurosceptici in de eerste helft van de jaren negentig. Komt tijd, komt raad, was Camerons devies. Intuïtie is voor hem belangrijker dan ideologie. 'Voor Cameron was buitenland een serie handelsmissies', klonk het toen in The Spectator.

Europa werd wel door de eurocrisis een centraal thema van zijn premierschap. 'Cameron besloot het niet als een probleem te zien, maar als een kans, een kans om de EU te hervormen', zegt Mats Persson van de denktank Open Europe. 'En hij heeft enkele successen geboekt. Zo is onder zijn druk voor het eerst de begroting niet toegenomen. En hij heeft voorkomen dat de eurolanden teveel macht hebben over de andere landen.'

Cameron heeft zich opvallend genoeg bij zijn kritische houding tegenover Brussel niet laten beïnvloeden door Barack Obama, die Londen graag als een actief lid van de EU ziet. 'De regering-Cameron was niet geobsedeerd door de zogeheten 'special relationship' en minder paniekerig over wat Het Witte Huis vindt', zegt De Waal. 'Dat is in het verleden wel eens anders geweest. Je ziet het nu met de defensie-uitgaven. De Amerikanen dringen aan op verhoging, maar Cameron negeert die oproep.'

Cameron was sowieso geen moment van plan het neoconservatieve buitenlandbeleid van Blair voort te zetten. 'Vergeet niet dat het liberale interventionisme geen regel is in het buitenlandbeleid, maar eerder een uitzondering ten tijde van New Labour,' zegt De Waal. Wie Cameron volgt, hoort de verzuchting van zijn leermeester Harold Macmillan, die een halve eeuw geleden premier was, op de vraag wat hij het meest vreest: 'Events, dear boy, events.'

Zo'n gebeurtenis kwam met de humanitaire crisis in het Libische Benghazi. Toen besloot Cameron wel in te grijpen, samen met de Fransen. De gedachten van de premier gingen daarbij uit naar de Bosnië-crisis waar zijn Conservatieve voorganger John Major twintig jaar eerder te passief op had gereageerd. Twee jaar later leek Cameron op herhaling te gaan in Syrië, maar toen werd hij teruggefloten door de sociaal-democraten, de liberalen en de isolationistische vleugel binnen zijn eigen Conservatieve Partij. 'De lat voor ingrijpen is, zo werd toen duidelijk, een stuk hoger komen te liggen,' aldus De Waal. De nederlaag leidde ertoe dat de interesse van Cameron in geopolitiek snel weer verdween. Wel zou hij zich aansluiten bij de aanvallen op IS in Irak, maar de Britse bijdrage is erg klein.

Al met al gedroeg Cameron zich minder 'presidentieel' dan zijn voorgangers. Hij legde de verantwoordelijkheid bij het parlement, en daarmee de kiezers. Cameron volgt zo de insulaire instincten van bevolking. Er vallen, zo is zijn overtuiging, geen stemmen te winnen in het chaotische buitenland. Terwijl Merkel en Hollande in Minsk zaten te onderhandelen met Vladimir Poetin, had Cameron een fotomoment op de set van de soapserie Emmerdale.

David Cameron. Beeld GETTY
David Cameron.Beeld GETTY

Minderheidsregering waarschijnlijk

Met het ontbinden van het parlement heeft premier David Cameron maandag de campagne geopend voor de parlementsverkiezingen van 7 mei. Voorheen kon een Britse premier op elk gewenst moment verkiezingen uitschrijven - zolang het binnen vijf jaar gebeurde - maar teneinde de unieke coalitie tussen Conservatieven en Liberaal-democraten bijeen te houden, was er dit keer sprake van een vaste regeertermijn.

De opzet is geslaagd. Ondanks geschillen over constitutionele hervormingen, het Europese beleid en terrorismebestrijding heeft de coalitie tot veler verbazing de rit uitgezeten. Het is echter de partij van Nick Clegg die electoraal de prijs dreigt te betalen voor dit succes. De partij staat op dik verlies.

De meest waarschijnlijke uitkomst van de verkiezingen is een minderheidsregering. De gokkantoren - betrouwbaarder dan de peilingbureaus - gaan nog altijd uit van een Conservatieve zege. Maar het zal voor Labour makkelijker worden om gedoogsteun te vinden, namelijk van de Schotse nationalisten.

Labour-leider Ed Miliband boekte vorige week een kleine overwinning op Cameron door een televisie-interview met groot-inquisiteur Jeremy Paxman minder slecht te volbrengen dan was verwacht. Donderdagavond wordt het eerste echte televisiedebat gehouden. Op ITV zullen de leiders van de zeven belangrijkste partijen het podium delen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234