Donderdag 26/11/2020

Britten hangen aan hun klassenmaatschappij

Het had wel iets van Jezus' woorden tegen een van zijn medegekruisigden: 'Heden zult gij met mij in het paradijs zijn' - al verlengde de spreker de termijn enigszins. 'Spoedig', zei Tony Blair vorige week tijdens een toespraak, 'zullen wij allemaal middle class zijn.' Heeft Blair lef? Of heeft hij oogkleppen op?

londen.

de volkskrant

Groot-Brittannië, een door class geobsedeerd land, discussieerde de afgelopen dagen heftig over de woorden van de eigen verlosser. George Orwell omschreef de Britse samenleving ooit als de "meest door klassenverschillen gedomineerde ter wereld". Daar zal dus binnenkort een einde aan komen. Of niet?

"Groot-Brittannië kan niet worden begrepen zonder haar klassensysteem, dat de mensen nog altijd even zakelijk scheidt als een halve eeuw geleden", schreven Andrew Adonis en Stephen Pollard in hun in 1997 verschenenA Class Act ('De mythe van de Britse klasseloze maatschappij').

"Langzaam maar zeker", bracht Blair daar tegenin, "wordt het oude establishment vervangen door een nieuwe, grote, meritocratische middenklasse. Het is een middenklasse waartoe miljoenen mensen zullen behoren die zichzelf traditioneel zien als working class, maar wier ambities veel verder gaan dan die van hun ouders en grootouders."

Blairs woorden kwamen niet als een verrassing. Al voor hij aantrad als premier zei hij dat het de taak van een Labour-regering zou zijn "meer mensen de kans te geven middle class te worden". Het was Blairs nadruk op de middenklasse, en het feit dat hij daar zelf zo overduidelijk deel van uitmaakte, die hem het wantrouwen bezorgde van uit arbeidersrangen afkomstige partijgenoten.

Iedere Brit gedraagt zich naar de algemeen aanvaarde opvatting dat zijn samenleving is opgedeeld in klassen. Iedereen weet waartoe hij behoort: upper class (de aristocratie), middle class (onderscheiden in upper middle class, middle middle class en lower middle class) of working class.

Geld, opleiding, familie en beroep zijn de bepalende factoren. "Bijna elk zichtbaar, hoorbaar of verkoopbaar aspect van het moderne leven laat de klassenhiërarchie zien", schreven Adonis en Pollard.

Dat maakt het tamelijk eenvoudig mensen in te delen. Een lid van de middenklasse rijdt bij voorkeur in een Renault Espace of aanverwant vehikel, gaat op vakantie in Frankrijk of Italië, stuurt de kinderen als het maar even kan naar een privé-school en gaat een keer per week naar de wijnhandelaar. Zijn landgenoot uit de werkende klasse heeft een Vauxhall, reist in de zomer af naar een Engelse badplaats (of naar Spanje), is afhankelijk van de staatsscholen en drinkt bier. De upper class doet ondertussen waar ze zin in heeft.

De afgelopen decennia vond er al een verschuiving plaats in de door Blair gewenste richting. In 1975 kon het merendeel van de Britten (64 procent) nog bij de working class worden ingedeeld, op grond van objectieve criteria (beroep, inkomen). Dat is inmiddels nog maar 52 procent. Een deel van de 'geschoolde werkende klasse' maakte op de maatschappelijke ladder het overstapje naar de volgende trede, de 'lagere middenklasse'. Bijna de helft van de Britten kan nu tot de middenklasse worden gerekend.

Maar nog altijd beschouwt 60 procent zich als 'arbeider'. En minder dan 40 procent deelt zichzelf in bij de middenklasse. Ook uit de reacties op Blairs toespraak bleek dat lang niet alle Britten het einde van de klassenmaatschappij zien naderen - en het leek er soms op dat zij daar ook helemaal niet op zitten te wachten.

"Deze nonsens moet ophouden", zei vakbondsleider Tony West. "Mensen die op Labour hebben gestemd, deden dat omdat ze een koerswijziging wilden en niet meer hetzelfde zoals achttien jaar onder de Tories."

Blairs woorden leken inderdaad veel op die van John Major (classless John), die in 1990 al de klasseloze samenleving beloofde. Net als Blair besefte Major dat het middle England is dat beslist over winst of verlies bij verkiezingen.

En wat lag daarom meer voor de hand dan heel Engeland tot middenklasse uit te roepen en zo een voorschot te nemen op stemmenwinst? Adonis en Pollard: "Middle class, middle England, middle of the road: het zijn de drie doorslaggevende voorwaarden voor succes in de huidige nationale politiek."

De socioloog Martin Jacques omschreef wat dat middle England is: "Vooral een politieke uitvinding, het traditionele gezin, heteroseksualiteit, conservatisme, blanke huidkleur, middelbare leeftijd en status quo."

Logisch dus dat vakbonden en Labours oud-links Blairs woorden niet juichend ontvingen. "Als hij het afschaffen van armoe bedoelt, meer kansen voor iedereen en dat soort dingen, waarom zegt hij dat dan niet?", vroeg Rodney Bickerstaffe, topman van de vakbond Unison. "Waarom maskeert hij die boodschap met gepraat over een bredere meritocratische middenklasse?"

De Britse arbeidersklasse is trots en zeer zelfbewust. Het is bon ton de middenklasser meewarig te bekijken. "Wanneer ik plaatsneem in een Espace", schreef een Mirror-journalist van arbeiderskomaf, "zal het slechts zijn om de uitlaat met mijn mond te verbinden."

Ook Labours ouwe stomp moet van de middenklasse weinig hebben. "Alleen maar zeggen dat iedereen tot de middenklasse gaat behoren en de rest vergeten, is het prostitueren van de visie die Labour ooit creëerde vanuit de vakbeweging", zei parlementslid Derek Foster. "Blair is niet tevreden met Labour. Tony houdt niet van de Labour-partij."

Dat Blair al geruime tijd toenaderingspogingen doet tot de Liberaal-democraten, de middenklassers bij uitstek, bewijst voor veel Labour-aanhangers Fosters gelijk.

Oud-Labours meest uitgesproken parlementslid, voormalig mijnwerker Dennis Skinner, bleek evenmin erg gelukkig met Blairs woorden. "Alles wat ik tegen Tony wil zeggen is: verwaarloos de arbeidersklasse niet. Geef mensen niet de indruk dat we op weg zijn naar een soort middle class utopia waarin iedereen gelijk is. Iedereen ís niet gelijk."

Blair heeft een visioen, maar zijn partij twijfelt. De Britse klassenstrijd is nog niet gestreden.

Bert Wagendorp

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234