Donderdag 05/08/2021

Britten dromen hardop van luchthaven in de Theems

Komt er na een Boris Bike en een Boris Bus ook een Boris Island? Het plan van de Londense burgemeester Boris Johnson om in de Theemsdelta een luchthaven aan te leggen wordt steeds serieuzer genomen. Tegelijk krijgt hij meteen concurrentie: architect Norman Foster heeft nog grootsere plannen.

Johnson wil twee landingsbanen midden in de Theemsdelta laten aanleggen, met één terminal aan de noordoever nabij Southend in Essex en één terminal aan de zuidoever op Sheppey-eiland. Het project lijkt een beetje op de bedenker zelf. In het begin nam niemand het serieus, werd het afgedaan als luchtfietserij, maar langzamerhand begon het besef te komen dat het realistischer is dan het lijkt. Tijdens zijn najaarsbalans afgelopen week gaf minister van Financiën George Osborne voorzichtig zijn steun aan de plannen van zijn oude studiegenoot, terwijl een recent onderzoek uitwees dat het technisch haalbaar is.

Johnson heeft zelfs al concurrentie gekregen van Norman Foster. De architect, die zich Lord Foster of Thames Bank mag noemen, wil de ervaring die hij heeft opgedaan in Hongkong gebruiken voor de futuristische Thames Hub Airport. Dit plan bestaat uit een op een vliegdekschip gelijkende luchthaven met vier landingsbanen, half op het Graineiland, half in zee. Met 150 miljoen passagiers per jaar moet dit de drukste luchthaven van Europa worden. Fosters plan gaat gepaard met deltawerken, terwijl de getijdewisselingen schone energie moeten opwekken

Deze ideeën komen niet uit de lucht vallen. Begin jaren zeventig lag er al een plan op tafel om op een eiland voor de Noordzeekust van Essex een luchthaven neer te zetten. De oliecrisis maakte een einde aan dit dure project en de regering koos ervoor om het bestaande vliegveld Stansted te vergroten. Onder New Labour kwam het idee ter sprake om op het schiereiland Hoo aan de zuidkant van de Theemsdelta een luchthaven te bouwen, maar ook dit stuitte op te hoge kosten. Bovendien was lang niet zeker of het rendabel zou zijn.

Gebrekkige capaciteit

Volgens Johnson is een nieuwe luchthaven noodzakelijk omdat Heathrow, Gatwick, Stansted, Luton en City Airport tegen hun volledige capaciteit zouden aanzitten. Deze vijf luchthavens hebben in totaal zeven landingsbanen, slechts één meer dan het Nederlandse Schiphol in zijn eentje. Johnson was één van de prominente tegenstanders van een derde landingsbaan voor Heathrow. Dit had meer te maken met politiek opportunisme dan met zorgen omtrent het milieu. Door de gebrekkige capaciteit van Heathrow komt het nu regelmatig voor dat aankomende vliegtuigen een half uur boven Londen moeten cirkelen. Voor Johnson is een nieuwe luchthaven, buiten het gehoor van zijn kiezers, dan ook een troef bij zijn aanstaande herverkiezing.

Johnsons strategische motief is de concurrentiepositie van zijn stad. De luchthavens van Frankfurt, Parijs en Amsterdam pikken steeds meer passagiers weg, met name uit de Bric-landen. Zo hebben Chinezen wekelijks de beschikking over 17.500 vliegtuigstoelen om naar Frankfurt te komen, bijna het dubbele van Heathrow. Voorts is het voor Brazilianen gemakkelijker naar Parijs te vliegen dan naar Londen. Volgens Johnson denkt de Britse regering ten onrechte dat Manchester, Liverpool en Birmingham het capaciteitsgebrek kunnen opvangen. In plaats daarvan blijken Britten liever Schiphol als reserveluchthaven of springplank te gebruiken.

Beide voorstellen gaan een hindernisbaan tegemoet. Ten eerste het prijskaartje. Fosters plan kost 50 miljard pond (58 miljard euro), terwijl Boris Island nog 20 miljard pond duurder is. De regering wil met grote infrastructurele projecten de recessie bestrijden, maar dit is wel een erg hoge prijs. Bovendien bestaan er twijfels over de winstgevendheid, zeker nu grote vliegmaatschappijen vooralsnog niet heel enthousiast hebben gereageerd. Het ligt bijna 60 kilometer buiten Londen, zeker een half uur met de nog aan te leggen treinverbinding.

Bedreigde vogelsoorten

Daarnaast zijn er de kosten voor flora en vooral fauna. Het moerassengebied in de Theemsdelta, door Charles Dickens in Great Expectations omschreven als een 'forbidden place', is een door Europese richtlijnen beschermd natuurreservaat. Het vormt een overwinteringsgebied voor 47 bedreigde vogelsoorten, waaronder vele soorten strandlopers. De Royal Society for the Protection of Birds, dat vier keer zoveel leden heeft dan de Conservatieve Partij, is fel tegen beide projecten. Vogelbeschermer Chris Corrigan noemt het een 'onomkeerbare daad van grootschalig vandalisme'. Hij wijst er tevens op dat zwermen vliegende ganzen een gevaar vormen voor de vliegtuigen.

Een Theemsluchthaven kan ook op weerstand rekenen van omliggende gemeenten. In Medway voeren gemeenteraadsleden al jaren preventief actie. "Het is beter en goedkoper om bestaande vliegvelden uit te breiden en ze met elkaar te verbinden door middel van snelle treinen. Dat Boris Island 100.000 banen schept is prachtig, maar zoveel werkloze en laagbetaalde inwoners hebben we niet eens, en nieuwkomers kunnen we niet huisvesten", zegt de Conservatieve gemeenteleider Rodney Chambers. "En wat Foster betreft: hij wil bouwen op Graineiland, waar een vijfde van de Britse gasvoorraad wordt opgeslagen. Dat lijkt me al bezwaarlijk genoeg."

Voorts duikt de vraag op of het aan de goede kant van Londen ligt. Volgens Chambers is het noorden en westen van Londen, dus meer richting de rest van het land, logischer. Dat is in ieder geval de mening van politici die kiesdistricten nabij Heathrow vertegenwoordigen en werkloosheid voorspellen als bedrijvigheid zich naar de Theemsdelta verplaatst. Een grote luchthaven ten oosten van Londen kan bovendien een logisitieke chaos veroorzaken in het luchtruim boven de Noordzee. Voor Johnson is er echter geen twijfel mogelijk over de juistheid van zijn onbewoonde eiland. "Toen Londen in de jaren zestig de dokken verloor, ontstond er grote werkloosheid omdat de vrachtschepen elders heengingen. We moeten niet dezelfde fout maken."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234