Zondag 14/08/2022

InterviewMark Galeotti

Britse Veiligheidsexpert: ‘Het Westen moet inzien dat Rusland ons globaal aan het flankeren is’

President Poetin op een militaire ceremonie in de aanloop naar de ‘Dag van de Overwinning’, in 2013. Beeld AFP
President Poetin op een militaire ceremonie in de aanloop naar de ‘Dag van de Overwinning’, in 2013.Beeld AFP

Terwijl de loopgravenoorlog in Oekraïne steeds meer op WO I lijkt, vecht Rusland ook een 21ste-eeuws conflict uit, waarin wordt gestreden met desinformatie en spionage, misdaadgroepen en cyberaanvallen. De Britse veiligheidsexpert en Rusland-kenner Mark Galeotti (56) waarschuwt in zijn boek voor deze nieuwe ‘bewapening van alles’.

Maarten Rabaey

“Een ‘speciale operatie’ – een missie onder leiding van inlichtingendiensten, met andere woorden – kan wel eens het nieuwe paradigma worden”, schrijft Mark Galeotti in zijn boek The Weaponisation of Everything, dat begin dit jaar verscheen nog voor de Russische president Vladimir Poetin de omschrijving gebruikte voor zijn oorlog in Oekraïne. Galeotti had op zijn beurt de Russische ex-diplomaat Andrej Kortoenov geciteerd, die in 2018 tijdens een toespraak waarschuwde dat een toename van ‘speciale operaties’ de lijn vervaagde tussen de politiek en veiligheidsdiensten.

Poetin was een van zijn toehoorders.

Wat dacht u toen u Poetin de inval van Oekraïne hoorde omschrijven als een ‘speciale operatie’. Hé, dit is wat ik schreef?

“Jazeker. Poetin erkende zo bewust of onbewust dat zijn invasie gerijpt is in de hoofden van inlichtingendiensten, eerder dan bij zijn generaals. Dit conflict ontrolde zich ook van meet af aan niet zoals het Russische leger normaal oorlog voert. Het zegt veel over Poetins Rusland. It’s the spooks who are in charge! (Het zijn de spionnen die regeren!) Misschien had Poetin beter eerst mijn boek gelezen, waarin ik aanvoer waarom een klassieke oorlog niet meer van deze tijd is.

“Het paradoxale is dat Poetin tot de invasie immers meer bereikte met troepen aan de grens die hij niet gebruikte. Deze heavy-metaldiplomatie, zoals ik het noem, is een beproefd middel van dwangdiplomatie. Het zorgde voor economische chaos in Oekraïne, waar niemand nog wou investeren in de schaduw van een Russische tank. Het was ook een politiek instrument, want iedereen kwam Poetin bezoeken in Moskou, de centrale rol die hij verlangde. Zelfs westerse regeringen begonnen druk te zetten op de Oekraïense president Zelensky, zodat hij toegevingen zou doen om een conflict te vermijden. Eigenlijk was Poetin dus aan het winnen! Als hij echt een machiavellistisch meesterbrein zou zijn, had hij deze strategie gewoon voortgezet.

“Tot de eerste tank over de grens rolde. Sindsdien verliest hij. Dit bewijst dat je in onze tijd moet oppassen met conventionele oorlogsvoering. De kans dat het zich tegen je keert, is groter dan dat het niet gebeurt.”

Mark Galeotti: 'Hoeveel landen in Afrika, het Midden-Oosten en Latijns-Amerika hadden al hun eigen Boetsja’s? We negeren die sentimenten wanneer we eisen dat zij nu ook sancties tegen Rusland nemen.' Beeld Retna/Avalon.red
Mark Galeotti: 'Hoeveel landen in Afrika, het Midden-Oosten en Latijns-Amerika hadden al hun eigen Boetsja’s? We negeren die sentimenten wanneer we eisen dat zij nu ook sancties tegen Rusland nemen.'Beeld Retna/Avalon.red

Zet hij dan de oorlog stop op maandag 9 mei, de Russische V-dag, zoals je hoort speculeren?

“Ik vrees ervoor. We kijken aan tegen een langdurig conflict. De Russen kunnen het Donbas-bekken veroveren, maar ik denk dat we daarna in een situatie terechtkomen waarbij geen enkele zijde de andere knock-out kan slaan. Als Poetin dit dan nog altijd geen oorlog noemt en zijn land niet verplicht mobiliseert, zullen de Russen onvoldoende manschappen hebben om door te gaan. We kijken dus aan tegen maanden, zo niet jaren, waarin het conflict zal lijken op het westelijke front tijdens WO I – waarbij de ene uitgeputte zijde een lapje grond pakt van de andere, en omgekeerd. Deze instabiliteit zal heel wat uitdagingen geven, ook voor de eenheid van het Westen op lange termijn.”

Er vindt nu een 20ste-eeuwse oorlog plaats in Oekraïne, maar we zijn volgens u al jaren verwikkeld in een 21ste-eeuwse oorlog met Rusland, waarin alles als wapen wordt ingezet, van economie tot informatie en cybernetwerken. Ziet u een recent voorbeeld van dit nieuw soort oorlog waarover u schrijft?

“We moeten eerst nagaan waarom dat nu bij ons ontbreekt. Toen deze oorlog begon, dacht iedereen dat we overal in Europa ernstige cyberaanvallen zouden krijgen. Dat gebeurde niet. Ook dit wijst er volgens mij op dat Poetin zijn beslissing pas op het laatste moment genomen heeft, in overleg met enkele vertrouwelingen. Er was geen brede strategie om tegelijk op de 21ste-eeuwse fronten toe te slaan. Een betekenisvolle en gesofisticeerde cyberaanval vereist immers een lange voorbereiding. Als ze nu alsnog grote cyberaanvallen tegen het Westen beginnen te plannen, kunnen die pas rond de zomer uitgevoerd worden, schat ik. In het Westen hebben ze door de uitwijzing van diplomaten en spionnen ook veel ogen en oren verloren, maar niet overal.

“Waar het Westen volgens mij wel te weinig oog voor heeft, is de wijze waarop Rusland ons globaal begint te flankeren.”

Wij moeten beter waken over wat er bij onze buitengrenzen en -posten gebeurt?

“Jazeker. Als je kijkt naar de landen die sancties tegen Moskou namen, zie je dat – met uitzondering van landen als Australië, Nieuw-Zeeland en Singapore – de meerderheid staten zijn in het noordelijke halfrond. Als je kijkt wie stemde om de Russen uit de Mensenrechtenraad van de VN te gooien, opnieuw: noorderlingen. Wat we intussen zien is dat Rusland zijn desinformatie en politieke operaties concentreert in het zuidelijke halfrond. Daar gaan ze vertellen dat wij geen oog hebben voor hun conflicten, dat we Oekraïners ontvangen als vluchtelingen maar Afrikanen niet, enzovoort. Wij kijken wat er gebeurt in het Westen, en hier is het relatief rustig, maar onze belangen worden al elders in de wereld voluit aangevallen.”

Een recent voorbeeld alvast is hoe Russische Wagner-huurlingen lijken begroeven bij een Malinese legerbasis, en het valse verhaal verspreiden dat het ging ‘om een massagraf met slachtoffers van Franse soldaten’. Parijs ontkracht dit met bewijs, maar het kwaad is geschied?

“Precies. Zeker nu er ook veel Wagner-huurlingen in Oekraïne zijn, moeten we beducht zijn voor wat ze doen. Militair stellen ze niet veel voor, maar Moskou zet hen in om operaties onder valse vlag te ondernemen. Je zegt dat Frankrijk dit verhaal ontkracht, maar zo makkelijk is het niet. Eens zo’n verhaal er is, rest enkel de vraag wie je wil geloven. In Afrika geloven velen snel het slechtste over het Franse leger, dus dit soort verhalen werkt.”

Doen we genoeg om desinformatie, die ingezet wordt als wapen, te beletten?

“Te weinig, vind ik. We doen ook te weinig om de harten en hoofden van gewone Russen terug te winnen. Er is nochtans geen twijfel over wie de goeden en slechten zijn in dit conflict. Het Westen is een beetje dronken geworden van zijn, terechte, morele verontwaardiging over de oorlogsmisdaden. We gaan er te snel van uit dat de rest van de wereld nu onze emoties deelt. Dit is niet noodzakelijk zo. Wat we nu in Oekraïne zien, gebeurde al lang op veel andere plaatsen in de wereld. Hoeveel landen in Afrika, het Midden-Oosten en Latijns-Amerika hadden al hun eigen Boetsja’s? We negeren die sentimenten wanneer we eisen dat zij nu ook sancties tegen Rusland nemen.”

Wie is Mark Galeotti? • Geboren in 1965 • Brits veiligheidsexpert, verbonden aan het Royal United Services Institute (RUSI) • Schreef boeken over transnationale misdaad en Russische veiligheidspolitiek, waaronder De Vory, over de Russische maffia, en We Need to Talk about Putin, waarin hij waarschuwde voor diens gevaarlijke ideologie • Werkt momenteel aan Putin’s Wars, dat dit najaar uitkomt. “Het boek lag al bij de drukker toen Oekraïne werd binnengevallen”, zegt Galeotti. “Nu schrijf ik het laatste hoofdstuk, hoop ik.”

De EU zet nu een zware rem op de Russische olie-import. In uw boek zegt u: pas op, Japan viel Pearl Harbor versneld aan... wegens een olie-embargo.

“Inderdaad. Ik begrijp wel de impuls voor dit soort sancties, maar weet niet of ze zo behulpzaam zullen zijn als mensen denken. Rusland kan zijn olie nog elders kwijt, naast India ook in China. Voor mij is de grootste zorg dat we een confrontatie op lange termijn beleven. Na verloop van tijd zullen westerlingen zich vragen beginnen te stellen over de kost van de oorlog, voor de bevolking, hun voorraden en hun legers. Als we dit eerder als een marathon dan als een sprint beschouwen, denk ik dat een onmiddellijke energieboycot een te grote impact zal hebben op de levens van mensen hier. Ik ben eerder voor sancties die we lang kunnen volhouden.”

Intussen zet Poetin ook energie als wapen in. De Yamal-gaskraan naar Polen en Bulgarije draaide hij zelf dicht. Het begin van een nieuwe oorlogsfase?

“Dit is geen nieuwe oorlogsfase. Zelfs voor het schieten begon, onderstreepte het gekibbel over de Nord Stream II-pijplijn (die bij het begin van de oorlog meteen werd opgeschort, MR) in welke mate de onderlinge afhankelijkheid voor energie al een slagveld was. Ik denk wel dat Poetin nu een nieuwe fout maakte. Op middellange termijn wil Europa de Russische olie en gas uitfaseren, dit zal het proces alleen maar versnellen. Dit maakt het ook onmogelijk voor Gazprom om in de toekomst aan te voeren dat het niet zomaar een verlengstuk van het Kremlin is.”

België wees al veel Russische spionnen uit. Verkleinden we zo ook de kans op destabiliserende acties bij ons?

“Elke ambassade heeft spionnen. Meestal weet het gastland snel wie. Vanuit het perspectief van de contra-inlichtingendiensten is het niet goed om de geïdentificeerde agenten uit te wijzen. Het is beter om er te hebben die je kent, dan dat je ze niet kent. Collectieve uitwijzingen gebeuren daarom enkel maar als politiek signaal, zoals nu. In tijden van oorlog ruimen we het dek, bij wijze van spreken. Dit gezegd zijnde, België heeft een shockerend zwakke contra-inlichtingendienst gezien het aantal spionnen dat in Brussel vertoeft. Het is naïef van jullie om daar niet in te investeren.”

Zijn we onvoldoende op de hoogte van ‘slapende agenten’ die Poetin kan activeren om hier sabotagedaden te plegen?

“Ik denk nu spontaan aan de aanslag op een Tsjechisch munitiedepot in 2014, het werk van de Russen. Nieuwe Russische sabotagedaden in Europa zijn nu onvermijdelijk. Dat zal de NAVO voor uitdagingen plaatsen. Hoe ga je daar dan op reageren?

“De moeilijkheid is dat de Russen experten zijn in het opzetten van valse fronten. Ze kunnen bijvoorbeeld geradicaliseerde individuen aanzetten om terreur- of gewelddaden te plegen. In sommige gevallen weten deze mensen zelf niet eens dat het de Russen zijn die aan de touwtjes trekken. Iemand die ze online bewerkt hebben, doet zich dan voor als een extreemrechtse of separatistische geloofsgenoot. Dus ja, dit soort sabotage of geweld zal gebeuren.

“Realistisch gezien gaan ze eerst proberen te destabiliseren in Centraal-Europese landen die op de route liggen waarlangs over de weg wapens gesmokkeld worden naar Oekraïne. Sabotage daar is mogelijk. Ze kunnen makkelijk vrouwelijke agenten sturen die doorgaan voor gevluchte Oekraïners, zoals IS ook vluchtelingenstromen uit Syrië misbruikte. En dat zeg ik heel voorzichtig, zonder gewone vluchtelingen verdacht te willen maken.”

Kunnen ze zo ook nieuw geweld op de Balkan veroorzaken?

“Ja, via Servië en Republika Srpska hebben ze ook allerlei connecties die dat mogelijk maken. De Balkan is kwetsbaar, omdat de regio door Europa veel werd beloofd maar weinig kreeg. Ze zien nu hoe Oekraïne een versnelde behandeling krijgt en vragen zich af: ach, is het enkel maar als de Russen binnenvallen dat je ernstig wordt genomen? Moskou kan dat gevoel van achterstelling gebruiken om te stoken. Europese politici moeten dus maar eens gaan beslissen of de Balkan deel uitmaakt van de EU of niet.

“De inlichtingendiensten moeten intussen afleren enkel te kijken naar die ‘spotlights’. Ook in Noord-Afrika en het Midden-Oosten kunnen de Russen nog destabiliseren.”

In uw boek geeft u ook een voorbeeld van Estse criminelen die samenwerkten met het Kremlin om Baltische staten te destabiliseren. Gebruiken de Russen ook misdaadgroepen in steden als Brussel en Antwerpen?

“Als je over Antwerpen praat, denk ik spontaan aan diamanten en de verbindingen met Israël waar de Russische georganiseerde misdaad actief is. Maar Israël is ook een gesloten veiligheidsstaat. De Russische inlichtingendiensten zullen er weinig ruimte krijgen om te manipuleren. In Antwerpse diamanten handelen is voor Russen nu ook moeilijk geworden, want ze krijgen geen visa meer. Ze moeten sowieso al via Dubai en Istanbul werken.

“Criminelen denken meestal ook aan hun eigenbelang. Het zijn geen patriotten. De Russische georganiseerde misdaad die al lang uit Rusland emigreerde, wil nu niets van doen hebben met Moskou, want een connectie met het Kremlin kan gevaarlijk zijn. Toch zijn er nog Russische misdaadgroepen die wel nog relaties hebben met Moskou, hetzij vooral in de Balkanlanden, Spanje, Bulgarije, Duitsland en Scandinavië. ”

Het Kremlin zet ook al criminele hackers of zijn inlichtingendienst in voor cyberaanvallen. Moeten wij niet meer proportioneel terugslaan?

“Ik denk dat we al agressiever optreden tegen criminele hackers die ons vanuit Rusland aanvallen. De vraag dringt zich op of je zo de Russische staat wel kan aanvallen. Telkens als je een cyberaanval opzet, geef je immers ook informatie aan de andere kant. Denk aan Stuxnet, waarmee de National Security Agency (NSA) een nucleaire fabriek in Iran lamlegde. Nadien gebruikte Teheran deze malware om terug te slaan. Dat risico bestaat, en voorzichtigheid is geboden.”

Mark Galeotti, The Weaponisation of Everything. A Field Guide to the New Way of War, Yale University Press, 235 p.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234