Donderdag 24/10/2019

Brexit

Britse tabloids halen alles uit de kast over de brexitcrisis

"Is dit de gevaarlijkste kip van Engeland?" vroeg 'The Sun' zich donderdag af - 'chicken' betekent in het Engels ook 'lafaard'. Beeld RV

De soap rond de brexit haalt het beste in de Britse tabloidkranten naar boven. Of het slechtste, zo u wil. Ze spotten, schelden, zijn schaamteloos partijdig en photoshoppen erop los om hun boodschap ook visueel over te brengen. Labourkopstuk Jeremy Corbyn als een kip? Moet kunnen, denken ze over het Kanaal. “De manier waarop sociale media vandaag met nieuws omgaan, hebben de tabloids uitgevonden.”

“Is dit de gevaarlijkste kip van Engeland?” vroeg ‘The Sun’ zich af over de Labour-leider Jeremy Corbyn. ‘Chicken’ betekent in het Engels ook ‘lafaard’. Volgens de rechtse Sun mist de linkse Corbyn ballen aan zijn lijf omdat hij niet uit de EU wil stappen.

De voorzet kwam van Boris Johnson zelf. Daags voor die voorpagina van ‘The Sun’ had hij de oppositieleider in het parlement aangepakt. Eén van de vele dingen die Corbyn vreest na de brexit, is dat er akkoorden zullen worden gesloten waardoor minder gezond voedsel opnieuw Groot-Brittannië binnen kan, zoals kippenvlees dat met chloor is behandeld om bacteriën te doden. Boris Johnson wees letterlijk naar Corbyn toen hij sneerde: “Ik zie hier in dit parlement maar één chloorkip, en hij zit op die bank.”

Beeld RV

Op slag klonk het Britse House of Commons zoals het zo vaak klinkt: niet als een verzameling right honourable men and women, maar als een bende holbewoners. Grommen, brullen, gieren en daartussen een voorzitter die “order, order, order” roept als een studiemeester voor een klas ongecontroleerde pubers.

Zonnegod

De dag nadien stond Corbyn als kip op de voorpagina van ‘The Sun’, een idee van de covermakers en koppenschrijvers die zich bij de krant uitsluitend met het bedenken van straffe beelden en titels bezighoudt. “Dat soort één-tweetjes tussen politiek en tabloids zie je vaak”, zegt Roy Greenslade, mediaprofessor aan de City University Londen, gewezen redacteur van ‘The Sun’ en ‘Daily Star’ en ex-hoofdredacteur van ‘Daily Mirror’. “Ze eten uit elkaars hand, ze bewijzen elkaar diensten en ze doen dat schaamteloos. De rechtse tabloids, en op de ‘Daily Mirror’ na zijn ze dat allemaal, zijn gewoon de beste campagnevoerders die de conservatieve partij heeft.”

'Daily Mirror' is het enige niet-rechtse tabloid. Zij halen de Conservatives graag door de mangel. Beeld RV

Hoe schaamteloos het kan worden, bleek in juli, toen het ook in Engeland geweldig heet was. Boris Johnson had net een aantal maatregelen aangekondigd die het land beter zouden maken, en ‘The Sun’ maakte van hem de zonnegod: “Boris JohnSUN belooft een ‘gouden eeuw’”. Het was een hilarisch lelijke voorpagina.

Schaamteloos campagnevoeren voor Johnson: in juli, toen het heet was, maakte 'The Sun' van Johnson een zonnegod. Beeld RV

Verzonnen psychiater

"Hoe lachwekkend ook, het heeft zijn invloed op het kiespubliek," zegt Roy Greenslade. "Of liever: het heeft nog een beetje invloed. De tijd dat tabloids voor een deel stuurden wie de verkiezingen zou winnen, is voorbij. In 1992, toen John Major de verkiezingen won, kopte 'The Sun' zelfs It's The Sun Wot Won It, zo zeker waren ze van hun macht. Wat we nu met de brexit meemaken, is een laatste stuiptrekking. De lezersaantallen van de papieren krant kalven af en op hun websites en nieuwsapps wordt het politieke nieuws heel weinig aangeklikt. Ze zijn de strijd tegen het internet aan het verliezen, en dat is best ironisch, want de manier waarop sociale media met nieuws omgaan, die is door de tabloids zelf uitgevonden. Tabloidcovers zijn de voorlopers van de memes die je nu overal ziet, en die ook door politieke bewegingen gebruikt worden. Ook fake news is een uitvinding van de tabloids. Vanaf de jaren zeventig gingen tabloids de werkelijkheid steeds meer manipuleren en zelfs vervalsen. 'The Sun' heeft ooit een hele reeks gepubliceerd waarin een psychiater analyses maakte van hun politieke tegenstanders. Wel, die hele reeks was van a tot z uit de duim gezogen. Die psychiater bestond niet eens. Het is geen toeval dat Ruport Murdoch, de baas van 'The Sun', ook de baas is van Fox in Amerika: een tv-zender die extreem partijdig is en de waarheid ombuigt."

Beeld RV

Vreemd genoeg leidt dat soort praktijken in Engeland zelden tot een proces. Dat Corbyn nog kan lachen met zichzelf als kip, dat kan je nog begrijpen, maar op de voorpagina van diezelfde 'Sun' de woorden "Terrorist friend" naast je gezicht zien staan, dat is nog iets anders. Corbyn stapte niet naar justitie. Zelfs de drie rechters die op de voorpagina van de 'Daily Mail' "Vijanden van het volk" werden genoemd omdat ze in 2016 oordeelden dat het parlement geraadpleegd moest worden voor de brexitplannen voltrokken konden worden, dienden geen klacht in. "Wij kunnen wat dat betreft tegen een stootje", zegt Roy Greenslade. "De zeden - en zeker de politieke zeden - zijn hier een stukje ruwer dan bij jullie. Pas als jullie buitenlanders ons daarop wijzen, staan we erbij stil hoe hard we wel kunnen zijn voor elkaar."

3 rechters werden "vijanden van het volk" genoemd omdat ze in 2016 oordeelden dat het parlement geraadpleegd moest worden voor de brexitplannen. Beeld RV

De rest van Europa valt het inderdaad wel op: in Westminster schieten ze met scherp en gooien zelfs de stijfste bovenlippen van de upper class al eens met modder. Daar zijn ze in getraind. In de elitescholen worden felle debatcompetities gehouden: elkaar verbaal vermoorden is er een sport. Gelukkig is ook humor een belangrijk wapen in die boksmatchen met woorden. Veel bekende comedians - John Cleese om er maar één te noemen - hebben daar de stiel geleerd. Maar humor is niet het privilege van de begoede klasse, zeker niet in Engeland, misschien wel de geestigste natie ter wereld. In het land dat Monty Python, Rowan Atkinson, Ricky Gervais en ook Benny Hill heeft voortgebracht, en waar de grappen bijna altijd een beetje gekker, harder, donkerder of dwazer zijn, hoort lachen en doen lachen bij de standaard omgangsvormen.

Beeld RV

En dat sijpelde in de tabloids door. "De eerste krant die humor op de voorpagina gebruikte, was de 'Daily Mirror', en dat was ook de eerste tabloid", zegt Greenslade. "Die krant mikte op een veel breder publiek dan de doorsnee kranten uit de eerste helft van vorige eeuw en ging voor het eerst ook in de taal van het volk schrijven. Humor hoorde daarbij en beeldtaal ook: er verschenen in de Mirror veel meer illustraties en foto's. De krant koos ook resoluut de kant van de arbeidersklasse en zette zich af tegen het establishment. Lachen met de elite bleek een goeie zet: binnen de kortste keren was de 'Mirror' de best gelezen krant van het land, met meer dan 5 miljoen verkochte exemplaren, en gemiddeld drie keer zo veel lezers. De rechtse tabloids hebben die tactiek helemaal overgenomen."

Beeld RV

Don't mention the war

Fijn is die humor lang niet altijd. Toen Engeland in 1996 de halve finale van het EK voetbal zou spelen tegen Duitsland, stond er "ACHTUNG! SURRENDER" in grote letters op de voorpagina van de 'Daily Mirror'. Er stond ook een foto bij van voetballers Paul Gascoigne en Stuart Pearce met een Britse helm uit WOII op het hoofd. Er kwam kritiek, er kwam een officiële verontschuldiging, maar jaren later kon je in de webshop van de krant nog altijd een poster van die voorpagina bestellen.

1996. Op het EK voetbal speelt Engeland tegen Duitsland. Dat wordt oorlog. Beeld RV

"Ook dat is typisch voor tabloids," zegt Greenslade. "Wanneer ze voelen dat ze echt te ver zijn gegaan, verontschuldigen ze zich, of durven ze zelfs een bocht van 180 graden te maken, en dat doen ze zonder blikken of blozen. En vreemd genoeg kwamen ze daar ook elke keer mee weg. Maar nu is hun rijk toch stilaan op zijn einde. Alleen 'The Sun', 'Daily Mirror' en 'Daily Mail' verkopen nog meer dan een miljoen exemplaren. Ter vergelijking: in 2000 zaten 'The Sun' en 'The Mirror' nog boven de 4 miljoen. Een jammere zaak vind ik dat niet echt. De manier waarop tabloids werken kan gevaarlijk zijn en is vaak oneerlijk. Ik heb me geregeld geschaamd toen ik er werkte, moet ik toegeven.”fk

In 1992 al werd er 'gephotoshopt' met verkiezingskandidaten. The Sun was wat blij toen Neil Kinnock verloor. Beeld RV
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234