Zaterdag 24/10/2020
Filosoof Roger Scruton in zijn huis in het Verenigd Koninkrijk, in 2015. Scruton overleed zondag op 75-jarige leeftijd.

VK

Britse filosoof Roger Scruton (75), hoeder van conservatief Engeland, overleden

Filosoof Roger Scruton in zijn huis in het Verenigd Koninkrijk, in 2015. Scruton overleed zondag op 75-jarige leeftijd.Beeld Getty Images

De Britse filosoof Roger Scruton is zondag op 75-jarige leeftijd overleden. Met het heengaan van deze brexiteer, vossenjager en verdediger van tradities is conservatief Engeland haar voornaamste stem verloren. 

Het denken van Scruton is van aanzienlijke invloed geweest op onder meer zijn leerling Thierry Baudet, bijvoorbeeld het gebruik van de term oikofobie, ofwel de angst voor het eigene.

Conservatisme is, zo schreef Scruton, “het instinct dat we uiteindelijk delen, als we tenminste gelukkig zijn in deze wereld. Het is het instinct dat we graag vasthouden.” Waar Scruton van hield is duidelijk: het Engelse plattelandsleven, orgelmuziek in de Anglicaanse kerken, erotiek en Richard Wagner’s Ring des Nibelungen. Voor The New Statesman, een links opinieweekblad, recenseerde hij wijnen.

Het conservatisme van Scruton, een leergierige onderwijzerszoon, kwam tot ontwikkeling op Jesus College, Cambridge, waar hij filosofie studeerde. Grote belangstelling toonde hij voor David Hume, Immanuel Kant en Edmund Burke. De kritiek van laatstgenoemde op de Franse Revolutie sprak hem met name aan. Zelf had hij een soortgelijke ervaring toen hij in Parijs getuige was van de studentenprotesten van 1968.

Onderscheiden

Meer bewondering had hij in dat jaar voor deelnemers aan de Praagse lente. In de jaren tachtig steunde hij de academische vrijheid achter het IJzeren Gordijn. Hij was een graag geziene gast bij dissidente groepen in landen als Polen, Hongarije en Tsjechoslowakije, zeker omdat hij boeken meesmokkelde. Na de Val van de Muur kreeg hij een hoge onderscheiding van de Tsjechische president, en dichter, Vaclav Havel.

Zoveel waardering kreeg hij bepaald niet in eigen land, en zeker niet binnen intellectuele kringen. Als hoofdredacteur van The Salisbury Review wekte Scruton de woede van progressief Engeland door een podium te bieden aan een onderwijzer uit Bradford die in een essay zijn zorgen had geuit over de gebrekkige integratie van Brits-Aziatische kinderen. Soms werden deze maandenlang van school gehouden door hun ouders, klaagde hij.

Kritiek op de negatieve kanten van het multiculturalisme lag in die jaren gevoelig. De docent verloor zijn baan, maar zou later in ere worden hersteld. Jaren later steunde Scruton ook de docente Katharine Birbalsingh, die ontslagen werd nadat ze op een Conservatief partijcongres had geklaagd over het niveau van het staatsonderwijs. Inmiddels leidt ze een uitstekende vrije school en is haar klassieke onderwijsfilosofie gemeengoed geworden.

Conservatief buitenbeentje

Binnen academische kringen was Scruton, die filosofie doceerde op Birkbeck, een conservatief buitenbeentje, een positie waar hij stiekem van genoot. “Het is een groot avontuur om te worden gehaat door degenen voor wie ik een grote verachting heb”, zei hij eens. Critici noemden hem een nostalgicus of zelfs een reactionair, een soort Engelse heideggeriaan die het contact met de moderne samenleving had verloren.

Hij schreef belangrijke boeken over het conservatisme, waaronder het standaardwerk The Meaning of Conservatism, en over Merry England, zoals On hunting, England: an elegy en News from Somewhere. Met de Conservatieve Partij had hij een haat-liefdeverhouding. Zo was hij het niet eens met haar neoliberale koers. In het boek Green Philosophy probeerde hij de band tussen Conservatisme en conserveren, milieubehoud, te herstellen.

Op initiatief van toenmalig premier David Cameron werd Scruton in 2016 geridderd, zodat hij zich Sir Roger mocht noemen. Als blijk van waardering mocht hij, als voorzitter van de commissie Building Better, Building Beautiful, de regering adviseren op het gebied van woningbouw. Scruton was auteur van het boek The Aesthetics of Architecture, waarin hij had gepleit voor traditionele woningbouw, een visie die hij deelde met kroonprins Charles.

Woorden verdraaid

Afgelopen jaar raakte hij deze functie kwijt nadat een journalist van The New Statesman zijn woorden in een interview had verdraaid. Dankzij spitwerk van Douglas Murray werd Scruton in ere hersteld, maar hij leed enorm onder de affaire. “Afgelopen jaar is me veel ontnomen – mijn reputatie, mijn status als publieke intellectueel, mijn positie in de Conservatieve beweging, mijn gemoedsrust en mijn gezondheid”, schreef hij onlangs in The Spectator.

“Maar nog veel meer heb ik teruggekregen”, vervolgde hij. Op zijn gezondheid na. Scruton leed aan kanker, verloor zijn karakteristieke rossige haardos en uiteindelijk zijn rijke leven. Een leven dat gekenmerkt werd door zijn wil om tegen de stroom in te roeien, met humor en eruditie. Sir Roger, die woonde in een boerderij op het platteland van Wiltshire, laat zijn jongere vrouw Sophie en twee kinderen achter, Sam and Lucy.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234