Maandag 29/11/2021

Brits parlement staat kruising van embryo's mens en dier toe

Belgische wet laat niet toe 'hybride wezens' te creëren, maar is een zeer pril embryo een wezen?

Het Britse Lagerhuis heeft een wet goedgekeurd die het mogelijk maakt embryo's met menselijk en dierlijk materiaal te creëren. 'Groot-Brittannië heeft daarmee zonder meer de liberaalste wetgeving over stamcelonderzoek ter wereld', zegt professor Marc Boogaerts (KU Leuven). 'In België verbiedt de wet 'hybride wezens te creëren.'

door Kris Jacobs

Leuven l Professor Boogaerts, samen met Catherine Verfaillie covoorzitter van het Leuvense Stamcelinstituut, wil meteen al de Frankensteinvisioenen over wanstaltige kruisingen van mens en pakweg koe de kop indrukken. 'Belangrijk is toch dat de wet de grens trekt op veertien dagen, waarna de embryo's vernietigd moeten worden. Het voordeel van deze wetgeving is dat je geen jonge vrouwen moet overtuigen om eicellen af te staan voor research.'

Daar is het hele verhaal immers begonnen. Embryo's zijn nodig om stamcellen uit te winnen, superflexibele cellen die zich kunnen ontwikkelen tot eender welk orgaan of weefsel: hersenen, spieren, lever, you name it. Wetenschappers geloven dat ze door het mechanisme daarvan te bestuderen mogelijk remedies kunnen vinden voor ziektes als bijvoorbeeld parkinson. Probleem: menselijke eicellen voor de research zijn niet zo dik gezaaid. Je moet ze namelijk winnen uit het teveel aan eicellen bij vruchtbaarheidsbehandelingen.

Eén mogelijkheid om dat te omzeilen is de weg die Verfaillie openlegde: zij ontdekte stamcellen in het beendermerg die dingen konden die volwassen cellen normaal niet kunnen. Britse wetenschappers kozen een andere weg. De discussie werd een kleine twee jaar geleden geopend, toen de Human Fertilisation and Embryology Authority (HFEA) zich moest uitspreken over een experiment met hybride cellen. De cytoplasmatische hybride waar het de vorsers om ging, was meer bepaald de eicel van een koe waarin men de celkern van een volwassen mens wilde inbrengen. Op die manier creëer je een embryo dat voor 99,9 procent menselijk erfelijkheidsmateriaal heeft: het enige DNA dat zich buiten de celkern bevindt, is het mitochondriale DNA. Niet bepaald een koemens uit de koker van een knotsgekke geleerde.

Toch lokte het experiment eerst verontwaardigde reacties uit, maar na een uitgebreide consultatieronde veranderde "nee, nooit" in "ja, misschien heeft dit toch wel zin". Vorige maand werden de eerste Britse hybriden gecreëerd. Eerder meldden ook al vorsers in Korea, de VS en China dat ze hybride koe-mensembryo's hadden gemaakt. Het verschil is dat er in Groot-Brittannië een publiek debat aan voorafging, dat nu dus is uitgemond in een wetgeving.

Dat ging trouwens, ondanks de omslag bij het, ondertussen geïnformeerde publiek, nog steeds niet zonder slag of stoot. Premier Gordon Brown moest al zijn overtuigingskracht uit de kast halen en vroeg de verkozenen des volks om het "inherente morele streven" van de zoektocht naar nieuwe geneeswijzen te steunen. Maar dat de twee klassieke Britse partijen hun parlementairen vrij lieten in hun stemgedrag toont dat het onderwerp nog steeds gevoelig ligt.

Professor Boogaerts beklemtoont dat België dan wel niet zo ver gaat als de Britten, "wij hebben toch al een behoorlijk liberale wetgeving. En ik denk dat we dit soort hybride cellen voorlopig niet nodig hebben. De zogenaamde Verfailliecellen zijn bijna even krachtig, daar komen we ook al een heel eind mee. Je gaat met hybride embryo's voor een deel de ethische problemen rond menselijke eicellen uit de weg, maar je creëert wel andere vragen. Hoe hou je die mengelingen bijvoorbeeld onder controle? Nu heeft men de limiet op veertien dagen gesteld, maar wat als men die embryo's zich verder laat ontwikkelen? Dan wordt het toch weer een beetje Frankenstein."

Wel vindt Boogaerts de hybride cellen interessant als vergelijkingsmateriaal voor eigen onderzoek. "De interacties tussen mitochondriën en celkern zijn voor veel erfelijke ziekten slecht bekend. Als daar afwijkingen zitten, kun je die wellicht makkelijker aan het licht brengen door de vergelijking met deze hybride cellen."

De Belgische wet betreffende het onderzoek op embryo's in vitro, uit 2003, verbiedt inderdaad "hybride wezens te creëren". Professor Josiane Van Der Elst van het Centrum voor Reproductieve Geneeskunde van het UZ Brussel herinnert aan de periode waarin de Belgische wetgeving ter zake is ontstaan. "In 2000 al, in volle paniek rond berichten over kloonbaby's, herinner u de Raëlsekte. Letterlijk staat er dat het niet mag, maar de wet is soepel genoeg geschreven voor interpretatie. De vraag is immers of je met dit soort labexperimenten een levend wezen creëert. De katholieke interpretatie zal daar misschien luiden dat ook deze prille embryo's, die na hooguit veertien dagen vernietigd worden, daar al onder vallen. In elk geval, België is altijd een voortrekker geweest in dit soort onderzoek. Ik vind dat we er zorg voor moeten dragen dat we onze positie daarin niet verliezen." Vooralsnog is de vraag over hybride research in ons land puur hypothetisch: de bevoegde federale commissie voor het onderzoek op embryo's, met wetenschappers, juristen en ethici, heeft nog geen enkele aanvraag in die richting ontvangen.

Professor Boogaerts:

Nu heeft men de limiet op 14 dagen gesteld, maar wat als men die embryo's zich verder laat ontwikkelen?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234