Maandag 21/10/2019

Europese verkiezingen

Brit moet Europese kiezers naar stembus lokken: “Een merkwaardige toevalligheid”

Madeleina Kay, Young European of the Year 2018, voor het Britse parlement. Beeld AP

Het is een Brit die kiezers moet verleiden eind mei hun stem uit te brengen voor het Europees Parlement. En het is de brexit waar campagneleider Stephen Clarke mede inspiratie uithaalt. “Burgers voelen wat er op het spel staat.­”

Een Brit die de campagne leidt om EU-burgers te enthousiasmeren toch vooral te gaan stemmen voor de Europese verkiezingen eind mei. Stephen Clarke snapt de ironie. “Een merkwaardige toevalligheid”, noemt hij het zelf. “Het is onzeker of ik kan stemmen want ik ben Brit. Maar ik ben ook Europeaan en ik werk voor het Europees Parlement. En dat blijf ik doen.”

Als directeur Communicatie van het Europees Parlement coördineert Clarke (55) een campagne die anders wordt dan alle eerdere edities. Geen overbodige luxe nadat in 2014 met de opkomst een nieuw dieptepunt (42,6 procent) werd bereikt. Clarke en zijn collega’s hebben goed gekeken naar – verrassenderwijs – de campagnes van de brexiteers en de Amerikaanse president Trump. Dus komt er dit keer een ground game en een air game. De strijd om de kiezer is aan de nationale partijen, maar de gang naar de stembus wordt in Brussel uitgestippeld.

Stephen Clark. Beeld RV

Opkomst

Sinds de eerste Europese verkiezingen in 1979 is de opkomst alleen maar gedaald. U heeft niet het gevoel dat u een wanhoopsoffensief leidt?

“Onze campagne moedigt mensen aan te gaan stemmen. Natuurlijk hoop ik dat de opkomst eindelijk omhoog gaat, maar het is riskant en onzinnig om daar een percentage op te plakken. Waarom? Omdat de opkomst wordt beïnvloed door veel factoren waarvan Brussel er maar eentje is. Dat mensen niet stemmen heeft te maken met ontevredenheid over de politiek, afkeer van traditionele politieke partijen, afkeer van experts, van media. Overal in Europa verliezen gevestigde partijen aanhang. Bij de eerste Europese verkiezingen in 1979 was er sprake van stemtraditie en partijtrouw. Die is er anno 2019 niet meer, jongeren stemmen niet uit ‘plichtsgevoel’.”

“‘Meer ‘typisch’ voor de verkiezingen van het Europees Parlement is dat nationale politici die nogal eens wegzetten als tweederangsverkiezingen. Niet echt behulpzaam bij de opkomst. Apart ook is dat van de twaalf landen die sinds 2004 EU-lid werden, er nogal wat kampten met een groot gat in hun democratische traditie. De parlementaire democratie was er door de Sovjet-invloed decennialang weg. De ultralage opkomst in landen als Tsjechië, Slowakije, Slovenië, Kroatië en Hongarije trekt het gemiddelde omlaag.”

Vandaar mijn vraag of u de wanhoop niet nabij bent?

“Nee, want ik zie een kentering. De Europese verkiezingen worden nu al 35 procent meer genoemd in de media dan in dezelfde periode in 2014. Europese regeringsleiders, ministers, parlementariërs en actiegroepen uit het hele politieke spectrum spreken over de EU en de verkiezingen. Geregeld in de vorm van bangmakerij, als doembeeld, het zij zo. In elk geval worden de verkiezingen opgepikt.”

“Burgers voelen dat er dit keer meer op het spel staat. In 2014 zaten we in de naweeën van de eurocrisis, met het gevoel van onmacht en richtingloosheid. Het bestaansrecht van de EU stond ter discussie. Dat is verleden tijd, nu domineert de vraag: wat moet de EU doen? Waar gaat de Unie heen? Hongarije en Polen positioneren zich als anti-Europees, Italië heeft een eurosceptische regering. Misschien ongemakkelijk, maar er is wel een politiek strijdperk. Er valt wat te kiezen bij deze Europese verkiezingen.”

“De grotere aandacht is een zegen voor mijn werk. De kwesties die veel burgers bezighouden – klimaatverandering, migratie, bescherming buitengrenzen, duurzame economie, banen, jeugdwerkloosheid – zijn in hoge mate Europese kwesties. Alleen lost een lidstaat die niet op. Dus zeggen wij: als dit je zorgen baart, moet je deze keer stemmen. Het is een gemiste kans als de opkomst weer lager wordt. Deze verkiezingen bepalen de toekomst van de EU.”

Moeilijk kiezen

De Europese verkiezingen behoren tot de grootste en meest complexe van de wereld. Ruim 370 miljoen stemgerechtigden burgers uit 27 landen (als het Verenigd Koninkrijk niet meedoet) kiezen uit circa 200 nationale partijen de afgevaardigden voor het Europees Parlement. Dat telt na de brexit nog 705 zetels (was 751). De uitslag wordt op 26 mei bekend gemaakt.

Strategie

U heeft 33 miljoen euro voor uw pro-Europese campagne. Is dat niet koren op de molen voor eurosceptici als de Italiaanse vicepremier Salvini: belastinggeld inzetten tegen de populisten?

“Mijn mandaat komt van het parlementsbestuur. Dat heeft gezegd: de campagne moet het belang van de EU benadrukken, wat ze doet voor de burger. Dus ja, het is een pro-Europese campagne, maar we maken er geen halleluja-Europa-vooruitverhaal van. Geen propaganda maar feiten: als u effectief beleid wilt voor klimaat, migratie en duurzaamheid, ga dan stemmen. Ik daag iedereen uit aan te wijzen waar we liegen. Dat doen we niet.”

“We richten ons speciaal op die grote groep geïnteresseerden die vorige keer om wat voor reden ook niet ging stemmen, vooral jongeren. Hen overtuigen dat hun zorgen een Europees antwoord vereisen, geeft ze hopelijk net dat duwtje in de rug om deze keer wel naar het stemlokaal te gaan.”

“De 33 miljoen euro voor twee jaar is iets meer dan vorige keer. Een groot verschil is dat we de campagne dit keer in eigen huis hebben ontwikkeld. In 2014 en 2009 namen we gerespecteerde reclamebureaus als Ogilvy en Scholz & Friends in de arm. Geen klachten over hun werk, maar het kostte ons erg veel tijd en energie om die bureaus uit te leggen hoe de EU werkt, wat het Europees Parlement is en wil. Wij menen dat we als organisatie sterk genoeg zijn om het zelf en beter te doen. Dat was ook de uitdrukkelijke wens van de secretaris-generaal van het parlement.”

“We hebben gekeken naar succesvolle campagnes, die van Trump, ­Macron, brexit: hoe werken die? Die zijn niet opgebouwd rond een partij, instituut of programma maar gebaseerd op een beweging. Met pakkende slogans: ‘Take back control’, ‘Make America great again’, ‘La République en Marche’. Kiezers mobiliseren, daar draait het om. Je moet daar zijn waar de mensen zijn, weten wat hen bezighoudt. De manier waarop Obama en Trump persoonsgegevens gebruikten, mag niet in Europa. Maar we kunnen van hun aanpak ­leren.”

“Daarom zijn we begonnen met de ground game, zeg maar het ‘strijdperk’ waar je mensen mobiliseert. Daarvoor hebben we de website ­ikstemdezekeer.eu gelanceerd, in alle talen van de EU. Mensen kunnen zich registreren en vrienden uitnodigen dat ook te doen. Ruim 214.000 hebben dat al gedaan. Zij krijgen nieuwsbrieven, worden gevraagd via hun sociale netwerken mensen aan te moedigen te gaan stemmen. Zo’n 10 procent wil vrijwilliger zijn, die worden uitgenodigd voor een vergadering in de buurt over hoe ze kunnen helpen.”

“Er is ook de website what-europe-does-for-me.eu, opnieuw in alle talen, met voorbeelden van projecten per stad en regio waar de EU aan meebetaalt. Over hoe de EU ons leven beter, veiliger en makkelijker maakt. Informatie waar de vrijwilligers mee aan de slag kunnen, maar ook voor iedere burger die wil weten wat de EU voor hem doet. Voor hen is er ook de Citizens’App waarmee je alle info op je telefoon of tablet hebt.”

“Dan is er de air game, de meer traditionele campagne die zich richt op radio, tv, sociale media, met spotjes en gadgets. Een deel van de publieke omroepen toont ons spotje. Verder organiseren we weer het debat tussen de Spitzenkandidaten, de lijsttrekkers van de Europese partijen die voorzitter willen worden van de nieuwe Europese Commissie.”

De slogan ‘Ik stem deze keer’ geeft de ground en air game nu niet direct vleugels.

“De slogan is altijd een moeizame zaak bij Europese verkiezingen. Vorige keer hadden we ‘Act. React. Impact.’. Dat was leuk in het Engels, maar een worsteling in veel andere talen. ‘Take back control’ is een gevoelsboodschap. Als je die academisch analyseert betekent het niet veel, maar je krijgt er wel mensen mee de barricades op. Wij hebben gekozen voor ‘Ik stem deze keer’. Misschien niet zo spannend maar we wilden iets simpels, helder en begrijpelijk in alle talen, en dat precies zegt wat het doel is van onze campagne: ga stemmen!”

“Mensen beseffen het belang van hun stem niet. Ik spreek uit ervaring met twee opgroeiende kinderen aan een Britse universiteit. Zij stemden niet bij het brexit-referendum in 2016: ‘Het komt wel goed papa’. Nu hebben ze er spijt van. Is het niet ironisch dat juist het Verenigd Koninkrijk nu de krachtigste pro-Europese beweging in de EU heeft? Ruim 700.000 mensen op de been in Londen vóór de EU? De grootste demonstratie sinds die tegen de Irak-oorlog. Dat zie je breder in Europa: het exitgeluid is verstomd, het EU-lidmaatschap wordt meer gewaardeerd. Met dank aan de brexitpuinhoop.”

Uitslag

De peilingen voorspellen een versplintering van het Europees Parlement. Is het straks nog in staat wetten goed te keuren?

“Hier wordt al gesproken over de ­‘Nederlandisering’ van het Europees Parlement: de traditionele partijen verliezen hun dominante positie, meerderheden zijn onzeker. Sinds de eerste verkiezingen in 1979 bezetten christen- en sociaal-democraten altijd ruim de helft van de zetels. Hun ‘grote coalitie’ stond voor stabiliteit.”

“In de peilingen staan ze nu samen op 45 procent, 329 zetels. Voor een meerderheid zijn dus minimaal drie partijen nodig. Tegelijk stromen de populisten naar binnen. Als je ze allemaal bij elkaar optelt, zijn het er volgens de peilingen 221. Een groot aantal maar ze zitten verspreid over een vier, vijf politieke groepen. Een eurosceptische voorzitter van het Europees Parlement zie ik niet komen, maar het wordt gecompliceerder om wetten aan te nemen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234