Maandag 18/01/2021

Brief van de dag

Zowat een jaar geleden voerde een vijfhonderdtal mensen actie tegen een veldproef met genetisch gemanipuleerde aardappelen van BASF, het VIB, ILVO, UGent en de Hogeschool Gent. Enkele actievoerders betraden het veld in Wetteren om bioaardappelen te planten ter vervanging van een aantal ggo-aardappelen. Ze hebben daarbij de wet overtreden, dat deden ze bewust en geweldloos.

De ondertekenaars van deze tekst verschillen onderling van mening over actiemiddelen om materies zoals de ggo-kwestie in het politieke debat aan bod te laten komen. Maar ze zijn het eens in hun afkeuring van de criminalisering van de actie. Twee belangrijke debatten worden door die criminalisering naar de achtergrond verwezen of op een verkeerd spoor gezet: het debat over gezonde en eerlijke landbouw en voedselvoorziening; en het debat over de toestand van de democratie in België en Vlaanderen. Beide debatten zijn grondig verweven met elkaar.

De lopende aanvraagprocedure voor een nakende proef met transgene maïs in Wetteren toont aan dat de overheid weinig geleerd heeft uit de gebeurtenissen van het voorbije jaar. De aanvraag gaat uit van het Vlaams Instituut voor Biotechnologie, een partneriaat van de Vlaamse overheid en vier Vlaamse universiteiten gericht op technologietransfer naar de economische sector. Het VIB heeft langlopende samenwerkingsverbanden met bedrijven als BASF en Bayer. Meer dan duizend mensen hebben bij de Federale Overheidsdienst Volksgezondheid een bezwaarschrift ingediend tegen dit nieuwe proefveld. De Bioveiligheidsraad gaf opnieuw een verdeeld positief advies. Hij stelde bovendien de wetenschappelijke en maatschappelijke relevantie van deze drie jaar durende test in vraag. Toch hebben de betrokken ministers het licht op groen gezet. De verlenging van de aardappelenproef in Wetteren voor dit jaar blijft voorlopig onduidelijk.

De gang van zaken in de toelatingsprocedures voor open veld ggo-experimenten roept bedenkingen op. Een eerste is dat de procedures mank lopen en verre van open zijn. Ten tweede en belangrijker nog is dat het gemak waarmee met de procedures omgesprongen wordt, ook verwijst naar de lichtzinnigheid waarmee het debat over de toekomst en aard van de landbouw en haar betekenis voor de voedingseconomie en volksgezondheid (niet) gevoerd wordt. Een grondig beleidsoriënterend overleg hierover met alle lagen van de bevolking is noodzakelijk.

De criminalisering van de ggo-acties heeft de discussie over de toestand van onze landbouw en voedselvoorziening slechts gedeeltelijk op een zijspoor gezet. Maar in het debat over de staat van onze democratie speelt ze een zwaarwegende rol. De teneur hier was en is: de actievoerders moeten hard aangepakt worden. Duidelijk in die logica was vorig jaar het onmiddellijke ontslag van onderzoekster Barbara Van Dyck om dringende redenen en zonder enige consultatie met haar directe diensthoofden. Maar nog duidelijker is de dagvaarding van elf van de activisten voor de correctionele rechtbank van Dendermonde, op grond van het deel uitmaken van een vereniging die als doel heeft misdrijven te plegen. Activisten voor de rechtbank dagen op basis van bendevorming, ten slotte een incriminatie die gericht is tegen zware georganiseerde criminaliteit, gaat te ver. Het ondergraaft de rechtsstaat en de democratie.

Wij verdedigen hier geen samenzweringstheorie: dat de minister-president het openbaar ministerie aangepord zou hebben, schrijven en denken we ook niet. Maar zijn uitspraak was in elk geval een aanslag op het beginsel van het evenwicht van machten. En hoe moeten we de 250.000 euro extra financiering voor dit ggo-onderzoek vrijgegeven door minister Lieten de dag na het voorval interpreteren? Moest de KU Leuven Barbara Van Dyck werkelijk ontslaan?

De democratie maakt in het Westen een moeilijke periode door. Vlaanderen is daar niet vrij van. Veel beslissingen van machtsdragers zijn voor hun onderdanen - ook die behorend tot de goed opgeleide bevolking - on(be)grijpbaar geworden: te technisch, te zeer beïnvloed door 'oncontroleerbare krachten' (Europa, de vrije markt), te veel toegespitst op procedures en wars van debat.

Nic Balthazar (film- en televisiemaker), Antoon Braeckman (KU Leuven), Eva Brems (UGent en Groen), Lieven De Cauter (KU Leuven), Caroline Copers (algemeen secretaris ABVV Vlaanderen), Michel Genet (Greenpeace België), Rudi Laermans (KU Leuven), Frank Moulaert (KU Leuven), Jean-Paul Van Bendegem (VUB), Aviel Verbruggen (UA). De volledige tekst en de lijst van meer dan 100 ondertekenaars vindt u op onze website.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234