Donderdag 12/12/2019

Voorbeschouwing Brexit

Brexitcircus verplaatst zich weer naar het Lagerhuis: dit kunnen we verwachten

Kunstwerk van Banksy dat het Britse Lagerhuis afbeeldt. Beeld AFP

Ruim drie jaar na het brexitreferendum is de Britse premier Boris Johnson het met Brussel eens geworden over een nieuw akkoord. Het woord is nu aan het Britse parlement. Welke scenario’s liggen voor?

Het Britse parlement keurt premier Johnsons brexitakkoord goed

1. Overgangsperiode

Keurt het parlement het akkoord goed, dan stapt het Verenigd Koninkrijk na 46 jaar lidmaatschap op 31 oktober om 23 uur Britse tijd uit de Europese Unie. In de praktijk verandert er weinig, omdat een overgangsperiode begint die tot eind 2020 loopt. 

In die periode blijft het Verenigd Koninkrijk deel uitmaken van de Europese interne markt en de douane-unie. Ook blijft het onder de jurisdictie van het Europees Hof van Justitie vallen. Dat betekent dat het land zich aan alle regels van de EU moet houden. De Britten hebben wel geen plaats meer aan de tafel waar de Europese besluiten worden genomen.

2. Onderhandelingen

De Britse regering heeft tot 31 december 2020 tijd om een nieuw akkoord met de EU te sluiten om de onderlinge handel en andere relaties te regelen. Dat gaat een lastig karwei worden. Bij de voorbereiding van de EU-onderhandelingspositie zullen de verschillende EU-landen allerlei eisen op tafel leggen, bijvoorbeeld over de toegang van vissers tot de Britse wateren. Tegelijk moet Londen met allerlei niet-EU-landen onderhandelen over het omzetten van de handelsakkoorden met de EU.

De Britse premier Boris Johnson tijdens een debat in het Lagerhuis deze week. Beeld EPA

3. Nieuw akkoord of geen akkoord

Als Londen en Brussel er niet in slagen een handelsakkoord te bereiken, treedt op 1 januari 2021 de ingewikkelde regeling in werking die Johnson nu heeft afgesproken in de scheidingsakte. Noord-Ierland blijft praktisch gezien deel uitmaken van de interne markt en de Europese douane-unie, terwijl de rest van het Verenigd Koninkrijk daaruit valt. 

Vanaf dat moment krijgt Groot-Brittannië te maken met allerlei tarieven die de EU heft op producten van buiten de EU. Ook komen er douanecontroles op goederen die vanuit Engeland, Schotland en Wales naar Noord-Ierland gaan. Londen hoopt tegen die tijd al handelsakkoorden met andere landen te hebben gesloten om de economische schade te beperken.

Beeld AFP

Het Britse parlement wijst het brexitakkoord af

1. Nieuw uitstel

Boris Johnson moet Brussel om uitstel vragen, omdat het Britse parlement een ‘no deal’-brexit heeft verboden. Die vernedering wilde Johnson te allen prijze vermijden, maar nu er een kant-en-klaar akkoord ligt, zal hij vermoedelijk toch door de knieën gaan. In dat geval is het vrijwel zeker dat de EU-landen ermee akkoord gaan de brexit-datum opnieuw op te schuiven, maar mogelijk slechts voor een korte periode.

2. Nieuwe verkiezingen 

Johnson zal ongetwijfeld zo snel mogelijk naar verkiezingen willen gaan in de hoop dat zijn Conservatieve Partij voldoende zetels krijgt om het akkoord alsnog door het parlement te loodsen. Daarbij zullen de Conservatieven aan brexitkant concurrentie krijgen van de brexitpartij van Nigel Farage, die Johnson zal afschilderen als een slapjanus die zich niet heeft gehouden aan zijn belofte per 31 oktober uit de EU te stappen. Wint Johnson de verkiezingen, dan gaat de brexit door en begint de afgesproken overgangsperiode.

3.  Brexitreferendum of ‘no deal’-brexit

Komt het parlement er opnieuw niet uit, dan wordt het weer aftellen tot de nieuwe brexitdatum. Bij de EU zal dan heel weinig animo bestaan om het hele circus over te doen. Vermoedelijk zal de brexitvermoeidheid onder de Britten dan ook zo’n niveau hebben bereikt dat een ‘no deal’-brexit in zicht komt. Labour en de liberaaldemocraten dringen aan op een referendum, maar vooralsnog is de publieke steun daarvoor gering.

Beeld AFP

Het Brits parlement stelt de stemming uit

1. Stemming over amendement

Mogelijk stemt het Britse parlement helemaal niet over het nieuwe scheidingsverdrag dat Johnson sloot met de Europese Unie. Twee parlementsleden hebben vrijdag een amendement ingediend dat de brexitstemming nog kan uitstellen. Die stemming zou de komende dagen sowieso gevolgd worden door een ratificatieproces in het Lager- en het Hogerhuis, waarbij het verdrag in een Britse wet wordt gegoten. 

De twee parlementsleden willen dat proces eerst voltooien, voor het parlement al dan niet zijn zegen aan de deal geeft. Met het amendement willen ze vooral voorkomen dat Johnson, die bij wet verplicht werd uitstel te vragen tot 31 januari als tegen zaterdag geen deal goedgekeurd is, de ratificatieprocedure zal misbruiken. 

Ze vrezen dat de brexithardliners in zijn partij hem eerst aan een meerderheid voor zijn deal zullen helpen, om vervolgens tijdens het ratificatieproces de deal alsnog te kelderen. Waardoor Johnson de verplichting tot brexituitstel juridisch mooi kan omzeilen en er op 31 oktober toch nog uit kan stappen zonder akkoord.

2. Uitstel

Het amendement kan een kans maken. Gematigde ex-Tory’s en Britse oppositiepartijen steunen het plan. Het is Lagerhuis-voorzitter John Bercow die zaterdag moet beslissen of hij het amendement ter stemming voorlegt. Als het amendement wordt goedgekeurd, betekent dat dat Johnson alsnog een brexituitstel tot 31 januari moet vragen. Iets wat hij altijd wilde vermijden.

3. Nieuwe verkiezingen

Als tegenzet zal Johnson dan mogelijk opnieuw aansturen op nieuwe verkiezingen, in de hoop dat zijn Conservatieve Partij groot genoeg is om het voor het zeggen te hebben. En dan begint het juridische steekspelletje met de oppositie wellicht van voren af aan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234