Donderdag 04/03/2021

Opinie

Brexit en het mondiale machtsevenwicht

Begin jaren 70: op het Egmontpaleis wordt het akkoord ondertekend dat Groot-Brittannië toelaat lid te worden van de Europese Economische Gemeenschap. Beeld © BELGAIMAGE
Begin jaren 70: op het Egmontpaleis wordt het akkoord ondertekend dat Groot-Brittannië toelaat lid te worden van de Europese Economische Gemeenschap.Beeld © BELGAIMAGE

Joseph S. Nye Jr. is hoogleraar aan de Harvard Universiteit en auteur van Is the American Century Over?

Groot-Brittannië is in 1973 lid geworden van wat later zou uitgroeien tot de Europese Unie. Dit jaar zal het land op 23 juni een referendum houden over de vraag of het weer uit de EU moet stappen. Is dat wel een goed idee?

Recente peilingen duiden op een in twee min of meer even grote kampen verdeeld electoraat. Premier David Cameron beweert dat de concessies die hij heeft verkregen van de EU-partners de zorgen zouden moeten wegnemen over een soevereiniteitsverlies aan Brussel en een instroom van buitenlandse werknemers uit Oost-Europa. Maar Camerons Conservatieve Partij en zijn eigen kabinet zijn diepgaand verdeeld, terwijl de populistische burgemeester van Londen, Boris Johnson, zich bij de aanhangers van een Britse exit heeft geschaard .

De kwestie van de kosten en baten van het Britse EU-lidmaatschap verdeelt ook de Britse pers. Veel populaire kranten en tijdschriften steunen een brexit, terwijl de financiële pers het voortduren van het EU-lidmaatschap bepleit. The Economist wijst er bijvoorbeeld op dat zo'n 45 procent van de Britse export naar andere EU-landen gaat, en dat het klimaat voor onderhandelingen over een handelsovereenkomst na een brexit waarschijnlijk ernstig bekoeld zal zijn.

Bovendien heeft de EU aan niet-lidstaten als Noorwegen en Zwitserland duidelijk gemaakt dat zij pas volledige toegang tot de gemeenschappelijke markt krijgen als zij de meeste regels die daar gelden aanvaarden, inclusief het vrije verkeer van mensen, en als zij bijdragen aan de EU-begroting. Met andere woorden: een Groot-Brittannië buiten de Unie zou weinig winst opleveren in termen van soevereiniteit; integendeel, het land zou zijn invloed verliezen op de voorwaarden voor zijn deelname aan de gemeenschappelijke markt. Intussen zullen rivaliserende financiële centra als Parijs en Frankfurt zich haasten om regels in te voeren die hen kunnen helpen bedrijvigheid uit Londen naar zich toe te trekken.

Een andere complicatie is van politieke aard: de opkomst van het nationalisme in Schotland en de gevolgen van een brexit voor de overleving van het Verenigd Koninkrijk. In 2014 koos Schotland er in een referendum voor om bij Engeland te blijven, maar de nationalisten wonnen acht maanden later vrijwel alle Schotse zetels bij de algemene verkiezingen. Nu de Schotse publieke opinie veel pro-Europeser is dan de Britse, geloven velen dat een brexit tot een nieuw referendum over onafhankelijkheid zal leiden. Cameron kan de geschiedenis ingaan als de premier die heeft geholpen het Verenigd Koninkrijk (en mogelijk Europa) op te splitsen.

Joseph S. Nye Jr. Beeld rv
Joseph S. Nye Jr.Beeld rv

Bedreiging voor het Europese project

In de VS heeft de regering van president Obama duidelijk uiting gegeven aan haar geloof dat Groot-Brittannië en Europa samen sterker staan. Illusies over een speciale relatie met de VS die in de plaats zou komen van de invloed van Europa zijn een vergissing. Maar het Britse volk moet in alle zelfstandigheid kunnen beslissen of het een brexit moet steunen, en een Amerikaanse hand op deze weegschaal kan contraproductief werken.

Tegelijkertijd is Amerika, in de woorden van Douglas Alexander, de vroegere schaduwminister van Buitenlandse Zaken voor Labour, "sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog de systeembeheerder geweest van een internationale orde, gegrondvest op een sterk en stabiel trans-Atlantisch bondgenootschap, gesteund door de twee pijlers van de NAVO en de EU. Als Groot-Brittannië de EU verlaat, zou de nauwste bondgenoot van Amerika gemarginaliseerd worden... en het hele Europese project het risico lopen uiteen te vallen, precies op het moment dat het Westen wordt geconfronteerd met nieuwe economische en veiligheidsrisico's." Het is geen wonder dat het Kremlin van Poetin een brexit zou verwelkomen.

De geopolitieke gevolgen van een brexit zouden zich niet onmiddellijk openbaren. De EU zou zelfs tijdelijk aan kracht kunnen winnen. Maar er zou schade worden toegebracht aan het zendingsgevoel van de EU en aan haar zachte aantrekkingskracht. Het garanderen van de financiële stabiliteit en het beheersen van de immigratie zouden ook veel moeilijker worden.

Naast een wederopleving van het Schotse separatisme zou de neiging van Groot-Brittannië om zich naar binnen te keren, die zich de afgelopen jaren heeft geopenbaard, groter kunnen worden. En op de langere termijn zouden de gevolgen voor het mondiale machtsevenwicht en de liberale internationale orde - waarin Groot-Brittannië een krachtig nationaal belang heeft - negatief zijn.

Als het als één geheel optreedt, is Europa de grootste economie ter wereld. De Europese bevolking van bijna 500 miljoen zielen is aanzienlijk groter dan de Amerikaanse van 325 miljoen. Europa is de grootste markt ter wereld, vertegenwoordigt 17 procent van de wereldhandel, en verstrekt de helft van de mondiale ontwikkelingshulp. Het heeft ook 27 universiteiten in de wereldwijde top 100. Het gemiddelde inkomen per hoofd van de bevolking is hoger in Amerika, maar in termen van menselijk kapitaal, technologie en export is Europa zeer sterk de economische gelijke van de VS.

De Europese en Amerikaanse hulpbronnen versterken elkaar. De directe investeringen in beide richtingen zijn hoger dan die met Azië, en de Europees-Amerikaanse handel is méér in evenwicht dan de Amerikaanse handel met Azië. Op het culturele vlak delen Amerikanen en Europeanen de waarden van democratie en mensenrechten méér met elkaar dan met enig andere regio in de wereld.

Geconfronteerd met de opkomst van China, een neergaand maar tot het nemen van risico's geneigd Rusland, en het vooruitzicht van langdurige onrust in het Midden-Oosten, zal nauwe trans-Atlantische samenwerking van cruciaal belang zijn voor de instandhouding van een liberale internationale orde op de langere termijn. De erkenning dat een brexit, door zowel Europa als Groot-Brittannië te verzwakken, een wanordelijk internationaal systeem waarschijnlijker zal maken, moet de balans laten doorslaan ten gunste van het behoud van het status quo.

© Project Syndicate, 2016

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234