Zondag 25/07/2021

opinie

Brexit-campagne brengt grote schade toe aan multiculturele imago van VK

Het 'Remain'-kamp protesteert tegen de uitslag van het Brits referendum. Beeld Photo News
Het 'Remain'-kamp protesteert tegen de uitslag van het Brits referendum.Beeld Photo News

Bart Cammaerts is professor aan de London School of Economics and Political Science.

Iets meer dan 50 procent van de Britse bevolking heeft ervoor gekozen om de EU te verlaten. Dit resultaat is verrassend voor een aantal redenen. Toen de campagne begon waren de opiniepeilers er rotsvast van overtuigd dat dit onmogelijk was. Niet enkel het grote merendeel van het politieke en economische establishment, maar ook de meeste celebrities en sportpersoonlijkheden waren allemaal voor 'Remain'. De grote onzekerheid en doemscenario's die gepaard gingen met een brexit zou de Britten ook afschrikken.

Maar de gok van David Cameron om het interne machtsspel en conflict omtrent Europa binnen zijn eigen partij te bezweren is totaal verkeerd uitgedraaid, met zware consequenties voor hem persoonlijk, maar ook voor het VK. De campagne was bitter en kwaadaardig, emotioneel en al te vaak huldigde het einddoel alle middelen. Zowel 'Remain' als 'Leave' hebben een uiterst negatieve campagne gevoerd. Beide campagnes belichaamden 'Project Fear', maar de angsten die ze bespeelden waren verschillend.

Enerzijds heeft het Remain-kamp vooral ingezet op de angst voor economische en politieke instabiliteit, eerder dan een positief verhaal te brengen omtrent Europa en waarom het een positieve zaak is dat het VK deel uitmaakt van de EU. Anderzijds heeft het Leave-kamp vooral de duistere angsten omtrent immigratie aangewakkerd. En wat duidelijk is geworden met de uitslag van het referendum is dat de angsten omtrent immigratie sterker waren dan die met betrekking tot de economische en politieke instabiliteit.

De brexit-campagne heeft erg veel schade toegebracht aan het multiculturele imago van het VK. Zo werden consistent boodschappen verspreid als zou het VK 'overspoeld' worden met Oekraïense en Turkse immigranten als ze in de EU zouden blijven. Veel van de anti-immigratieretoriek was ook toegespitst op Oost-Europeanen die sterk vertegenwoordigd zijn in lage loonjobs, in de bouw en in de dienstensector waar zij Britse arbeiders uit de markt prijzen met hogere productiviteit en lagere looneisen.

De nationalistische en anti-immigratiecampagne van de Brexiteers had ook een bruin kantje, met insinuaties dat moordenaars en verkrachters uit de EU het land niet konden worden uitgezet omwille van Europa. Nigel Farage's controversiële 'Breaking Point'-campagneposter met vluchtelingen aan de grens met Slovenië, een poster die recht uit een nazipropagandafilm geplukt leek, was nog een ander voorbeeld hiervan. Het was ook deze toxische context die leidde tot de eerste politieke moord in 25 jaar in het VK toen een Britse fascist de provluchtelingen- en pro-EU politica Jo Cox vermoordde vorige week. Na de moord op Cox veroordeelde de Tory-politica en voormalige partijleidster Sayeeda Warsi de openlijke en latente xenofobie van de brexitcampagne. "Het enige wat we horen dag na dag", zei ze, "is dat de vluchtelingen naar ons komen, dat de verkrachters naar ons komen, dat de Turken komen".

Het anti-immigratiethema dat zo centraal stond in deze campagne verklaart ook waarom traditioneel Labour steden en dorpen met sterke working class gemeenschappen zoals in het Noorden van het land en in Wales overweldigend voor brexit stemden. Het verklaart ook waarom een achtergesteld gebied zoals Cornwall dat traditioneel erg veel hulp heeft gekregen van het de Europese structuur- en investeringsfondsen ook voor brexit heeft gestemd. Het zijn kiezers in dergelijke eerder arme gebieden in het VK die er eigenlijk voor gezorgd hebben dat de Leave-campagne gewonnen heeft. We wisten dat Schotland en London 'Remain' zou stemmen en we konden ook gemakkelijk voorspellen dat het rurale maar ook erg rijke Zuid-Oosten van het land voor een brexit zou stemmen (- de UK Independence party van Farage stond daar al vrij sterk). Maar hoe Noord-Engeland, Wales en het Zuid-Westen zouden stemmen was veel onzekerder. Het is daar dat het patriottisch nationalisme, de angst van de vreemdeling en de anti-immigratieretoriek erg goed is aangeslagen, een beetje zoals het Vlaams Blok in de jaren 90 erg veel stemmen wist af te snoepen van de SP met een antivreemdelingendiscours.

Wat tenslotte ook nog belangrijk is om aan te stippen is de zwakke positie van de EU zelf op dit moment in heel Europa. De EU is niet meer het wervende en sociaal progressieve project dat het ooit was. Het is recentelijk niet in staat gebleken om een adequaat en humaan antwoord te bieden op de vluchtelingencrisis. Het staat ook voor veel mensen synoniem met een logge bureaucratie, bevolkt door overbetaalde ambtenaren die ver afstaan van het alledaagse leven van de meeste Europese burgers. Bovendien wordt de EU ook vrij terecht gezien als de verpersoonlijking van het neoliberaal project die eerder aan de kant staat van de belangen van de 1 procent dan die van haar burgers en arbeiders. Als er dan al iets positiefs kan komen uit een EU zonder de Britten dan is het de noodzaak om een meer open, socialer en progressiever Europa te herbouwen dat de Europese burgers weer kan bekoren. En zonder de Britten zal dat eenvoudiger zijn dan met.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234