Zaterdag 24/07/2021

Brazilië, toon je ware gelaat

Annelies Beck is presentator van Terzake en Brazilië-watcher. Ze heeft er gewoond, gestudeerd en heeft een master in Brazilian studies.

Het is een oorwurm van jewelste en ik loop er al dagenlang mee rond. 'Brasil / mostra a tua cara / Quero ver quem paga / Pra gente ficar assim...' (Brazilië / toon je ware gelaat / Ik wil weten wie de prijs betaalt / Voor onze situatie...). Een klassieker van Cazuza, de veel te jong gestorven zanger die de Braziliaanse politiek van commentaar voorzag in zijn songs. 'Brasil, mostra a tua cara' gaat over de overgang van de militaire dictatuur naar de democratie in de helft van de jaren 80. In poptermen is het een classic en de Braziliaanse muziekscene is bij de rijkste ter wereld, maar een aantal van Cazuza's teksten klinken vandaag bijzonder scherp en actueel.

Brazilië van zijn fraaiste en verleidelijkste kant laten zien, dat was het idee achter het binnenhalen van de Olympische Spelen in 2009. Toenmalig president Lula beleefde het hoogtepunt van zijn macht. Brazilië werd opgestuwd in de vaart der volkeren, mede door economisch gunstige omstandigheden. Het WK van 2014 en de Olympische Spelen in 2016 moesten de showcase van het nieuwe Brazilië vormen, een goudgerand visitekaartje, de kers op de taart, de bekroning van dertig jaar democratisering en vreedzame ontwikkeling ten bate van alle Brazilianen. "Nooit eerder in de geschiedenis van dit land", een favoriete zinssnede van president Lula, zou de wereld zich met zoveel bewondering vergapen aan "het land van de toekomst" - van een hyperbool meer of minder is in Brazilië nog nooit iemand doodgegaan.

Buitengesloten

Zeven jaar later zijn oud-president Lula en zijn opvolgster Dilma niet aanwezig op de openingsceremonie van de Olympische Spelen. Lula is een verdachte in het grootste corruptieonderzoek dat het land ooit heeft gekend - voor een keer is de superlatief gepast. En president Dilma is op non-actief gezet in afwachting van de uitkomst van een afzettingsprocedure. De internationale pers verspreidt massaal de verhalen over baaien als open riolen, de herovering van de favela's door drugkartels op de politie, de politieke en andere schandalen.

En de Brazilianen gaan de straat op, afwisselend voor en tegen de (interim)regering en de corrupte elite. Het woord polarização (polarisatie) heeft ook ingang gevonden in het Portugees. Hier en daar heeft zelfs iemand heimwee naar de tijd dat het leger het voor het zeggen had.

'Não me convidaram / para essa festa pobre / que os homens armaram pra me convencer / a pagar sem ver / toda essa droga / que já vem malhada antes de eu nascer.' (Ik ben niet uitgenodigd / voor dit magere feest / dat de grote mannen organiseerden / om me te overhalen te betalen / blind voor deze toestand / die al fout zat voor ik werd geboren). Er zijn er velen die buitengesloten zijn van het feestje dat de Olympische Spelen wil zijn. Er zijn er velen die zich buitengesloten voelen van dat zogezegde ideale-Brazilië-steeds-in-de-maak.

Zo wordt de droom van Lula toch nog waar: de Olympische Spelen in Rio zijn een afspiegeling van de situatie in het land.

Maar weet u, Rio is rommelig én ravissant. En de geschiedenis herhaalt zich nooit op dezelfde manier. Het is meer een processie van Echternach: drie stappen vooruit, twee achteruit. Cazuza zou zijn Brazilië niet meer herkennen: het land vertoont nu zoveel gezichten en Brazilianen uit alle lagen van de bevolking hebben hun stem gevonden. Hun lied mag dan misschien nog klinken als een kakofonie, maar wie de macht heeft, slaagt er niet zomaar meer in die luide massa te overstemmen.

In mijn hoofd echoën de slotregels van Cazuza's song: 'Confia em mim, Brasil!' (Vertrouw op mij, Brazilië!).

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234