Donderdag 15/04/2021

Brazilië sjoemelt al 500 jaar

Corruptie is dagelijkse kost in Brazilië. De ene na de andere machthebber gaat besmeurd ten onder, en de bodem van de beerput lijkt nog lang niet bereikt. De bevolking kijkt juichend, maar verbijsterd toe.

Het hooggerechtshof maakte bekend een onderzoek te starten naar president Michel Temer. Op dezelfde dag heeft het Openbaar Ministerie een arrestatieverzoek ingediend voor senator Aécio Neves, de man die in 2014 nipt de verkiezingen verloor van Dilma Rousseff. De zus van de oppositieleider is opgepakt en naar de gevangenis gebracht. Beelden van koffers vol bankbiljetten worden onafgebroken herhaald op televisie.

Inhalige en gecorrumpeerde politici zijn van alle tijden in de Zuid-Amerikaanse grootmacht. In Een korte geschiedenis van corruptie in Brazilië stelt historicus en corruptie-expert Rita Biason dat de ellende begon in 1500, met de komst van de Portugezen. Ambtenaren verrijkten zich destijds al schaamteloos met de illegale verkoop van goud, diamanten en specerijen.

Na de onafhankelijkheid in 1822 begonnen de praktijken die de hedendaagse Braziliaanse politiek kenmerken. Stemmen kopen, illegale financiering van verkiezingscampagnes, gesjoemel met openbare aanbestedingen en andere handjeklap tussen politici en bedrijfsleven. De bevolking heeft het altijd met een mengeling van verontwaardiging en bewondering aanvaard. "Politici zijn nu eenmaal dieven", zeggen ze zuchtend. "Daar doe je niets aan."

Nieuw is de sterke rechterlijke macht die gedegen onderzoek doet naar de hooggeplaatste criminelen. In maart 2014 begon het Openbaar Ministerie 'operatie Wasstraat', het grootste corruptieonderzoek uit de Braziliaanse geschiedenis. Aanvankelijk lag de focus op staatsoliebedrijf Petrobras. Later bleek dat ook bouwbedrijven en andere pijlers van de economie onder één hoedje spelen met politici van verschillende partijen.

Nu, drie jaar later, neemt de storm nog altijd in kracht toe. Betrokkenen krijgen strafvermindering als ze anderen verklikken en maken daar gretig gebruik van. Tientallen politici en zakenlui zijn veroordeeld tot gevangenisstraffen, honderden anderen wachten nagelbijtend af tot zij aan de beurt zijn. Wankelende politici wijzen met beschuldigende vingers naar anderen, maar niemand lijkt te kunnen ontsnappen aan onderzoeksrechter Sergio Moro.

De Brazilianen zijn woedend. Tandenknarsend lezen ze de berichten over schimmige deals in achterkamers, koffers met smeergeld en Zwitserse bankrekeningen. Het is extra wrang omdat het land in een diepe crisis verkeert, armoede en werkloosheid stijgen en veel Brazilianen hebben moeite om het hoofd boven water te houden. Het vertrouwen in de politiek is tot een nulpunt gedaald. De bevolking eist een grondige schoonmaak, Moro is uitgegroeid tot een nationale held.

Zelfreflectie

"Het is positief dat de politieke en economische elites niet langer onaantastbaar zijn", zegt socioloog Esther Solano, docent aan de Federale Universiteit van São Paulo. "Maar het is moeilijk te voorspellen wat de gevolgen op lange termijn zullen zijn. Zowel links als rechts zijn besmet door de schandalen. Veel hangt af van hoe de gevestigde partijen zich gaan herpakken."

Het ontbreekt in Brazilië aan een gedegen debat over de oorzaken van de ziekmakende corruptie. Politici hebben duidelijk geen baat bij al te veel zelfreflectie, maar ook de media blijven oppervlakkig. Ze brengen nieuwe onthullingen op spectaculaire wijze, zonder daarbij de broodnodige existentiële vragen te stellen. De bevolking consumeert het nieuws met bier en popcorn en gaat vervolgens over tot de orde van de dag.

Solano wijt dit aan het ontbreken van onafhankelijke media. "De Braziliaanse media zijn in handen van een handvol steenrijke families. Ze vormen een monopolie en schurken van oudsher dicht tegen de macht aan", zegt Solano. "Zij kunnen het monster van operatie Wasstraat misschien niet meer stoppen, maar hebben er geen belang bij om de onderliggende structuren van corruptie bloot te leggen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234