Donderdag 07/07/2022

AchtergrondBrazilië

Braziliaanse rechter verbiedt Telegram, vrijhaven van Bolsonaro en aanhangers

De Braziliaanse president Bolsonaro poseert voor een selfie bij een ceremonie voor inheemse volken van Brazilië .  Beeld AFP
De Braziliaanse president Bolsonaro poseert voor een selfie bij een ceremonie voor inheemse volken van Brazilië .Beeld AFP

Het Braziliaanse hooggerechtshof heeft de berichtendienst Telegram verboden in heel Brazilië. De app is in Brazilië populair onder de aanhangers van de extreemrechtse president Jair Bolsonaro, die liet weten dat ‘onze vrijheid op het spel staat’.

Joost de Vries

De dienst werd al eerder gelast enkele controversiële accounts te sluiten waar nepnieuws zou worden verspreid. Volgens een van de rechters van het hof, Alexandre De Moraes, heeft Telegram eerdere uitspraken naast zich neergelegd. Daarom besloot hij vrijdag tot een compleet verbod.

Bolsonaro noemde de uitspraak ‘ontoelaatbaar’. “De rechter heeft niet opgetreden tegen de twee of drie mensen die volgens hem zouden moeten worden geblokkeerd, dus besloot hij 70 miljoen mensen te treffen. Wat op het spel staat, is onze vrijheid”, aldus Bolsonaro tijdens een bijeenkomst met evangelische kerkleiders in de noordelijke deelstaat Acre.

De berichtendienst van de Russische ondernemer Pavel Doerov werd in de afgelopen tien jaar populair als privacyveilig alternatief voor WhatsApp (van Facebook-bedrijf Meta). De app is even geliefd als omstreden. Het bleek een vrijhaven niet alleen voor mensen die op hun privacy zijn gesteld, ook voor complotdenkers en extreemrechtse groeperingen die in besloten groepen hun ideeën verspreiden.

Terwijl andere sociale media als Twitter, Facebook, Instagram en WhatsApp steeds meer beperkingen kregen opgelegd door overheden, bleef Telegram een vrij bastion. In het gepolariseerde Brazilië bleek Telegram een veilig honk voor de conservatieve nationalist Bolsonaro en zijn volgers.

Rechter groeit uit tot vertegenwoordiger democratische instituties

Rechter De Moraes groeide recentelijk uit tot de vertegenwoordiger van het andere Brazilië, dat van de scheiding der machten, dat van democratische instituties die al drie jaar het mikpunt zijn van Bolsonaro’s antidemocratische retoriek. De hoge rechter leidt een onderzoek naar het verspreiden van nepnieuws door de president, zijn familie en aanhangers. Het hooggerechtshof beschouwt het verspreiden van onwaarheden als een gevaar voor de democratie, en een des te groter risico in een verkiezingsjaar. In oktober dit jaar vindt de eerste ronde plaats van presidentsverkiezingen. “Telegram wordt gezien als een van de grootste zorgen voor de verkiezingen van 2022", schrijft de Braziliaanse krant Folha de São Paulo.

Telegram had al enkele waarschuwingen gekregen vanwege het bieden van een platform voor nepnieuws maar negeerde die uitspraken. De Moraes oordeelt daarom: “Het niet respecteren van Braziliaanse wetgeving en het veelvuldig negeren van juridische besluiten door Telegram is in strijd met de grondwettelijke orde.”

De rechter beviel de nationale telecomdienst Anatel om binnen 24 uur alle berichtenverkeer van Telegram in Brazilië af te sluiten. Ook vroeg hij aan Apple en Google, bedrijven die Telegram aanbieden in hun appwinkels, om mee te werken aan het Braziliaanse Telegram-verbod.

Telegram voor Bolsonaro belangrijk communicatiekanaal met kiezer

De uitspraak zal de gemoederen verder doen oplopen in het uiterst gepolariseerde Zuid-Amerikaanse land. Bolsonaro gebruikt de app als rechtstreeks kanaal naar zijn kiezers, hij verspreidt er dagelijks informatie over zijn regering. Ook zijn linkse uitdager Luiz Inácsio Lula da Silva (al maanden de favoriet in de peilingen) opende vorig jaar een Telegram-kanaal, hij heeft inmiddels 47.000 volgers. Telegram biedt besloten groepen waar tot 200.000 mensen aan kunnen deelnemen. De kanalen zijn toegankelijk voor een ongelimiteerd aantal mensen.

De zorgen van het hooggerechtshof zijn niet ongegrond. Onder de aanhang van Bolsonaro bestaan wilde theorieën over de vermeende vijanden van de president (aangewakkerd door een stokende Bolsonaro). Sinds oud-president Lula vorig voorjaar plots terugkeerde op het politieke toneel, nadat een hoge rechter eerdere veroordelingen tegen hem vernietigde, opende Bolsonaro de aanval op de verkiezingen zelf. Die zouden zeer kwetsbaar zijn voor fraude, zo zei hij meermaals. Het stemmen via stemcomputers, in Brazilië een bewezen veilige methode, zou een gevaar zijn voor de democratie, stelde de president. Hij leek rechtstreeks te kopiëren uit het draaiboek van zijn Amerikaanse voorbeeld Donald Trump, die ook voortdurend de rechtmatigheid van de verkiezingen in twijfel trok.

In een verrassende plottwist ging Bolsonaro in september zomaar door de knieën. Daags nadat hij ten overstaan van duizenden volgelingen had gesuggereerd dat er ‘iets’ zou kunnen gebeuren met rechter De Moraes, schreef hij een mea culpa aan de Brazilianen. Hij had wel degelijk groot respect voor de scheiding der machten, stelde hij plots. Het leek een poging om een zelfgecreëerde bom te ontmantelen: duizenden vrachtwagenchauffeurs hadden gehoor gegeven aan zijn oproep en blokkeerden wegen in het hele land.

Ondanks de dreigementen en de plots verzoenende toon van de president, zette De Moraes zijn onderzoek naar nepnieuws voort. Het Telegram-verbod is een voorlopig nieuw hoogtepunt in een verkiezingsjaar waarin de temperatuur naar verwachting enkel verder zal oplopen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234