Woensdag 01/04/2020

Brazilië

Braziliaans verleden gaat in vlammen op

Het afgebrande museum had een (natuur)historische en antropologische collectie van 20 miljoen voorwerpen.Beeld Photo News

Het plein voor het Nationaal Museum in Rio de Janeiro stroomt vol antropologen, archeologen, studenten en inwoners van de stad. Huilend kijken ze naar de overblijfselen van tweehonderd jaar onderzoek en kennis, van duizenden jaren cultuur en beschaving. Smeulende as. Braziliës verleden is zondagavond in vlammen opgegaan.

De oorzaak van de brand is nog onduidelijk, medewerkers spreken van losse bedrading als mogelijke boosdoener. Het museum had een (natuur)historische en antropologische collectie van 20 miljoen voorwerpen, waaronder een 11.000 jaar oud menselijk skelet, originele documenten uit de koloniale tijd, honderdduizenden geprepareerde faunasoorten, en unieke overblijfselen van precolumbiaanse culturen. Er is vrijwel niets van over.

Het gebouw zelf stamt uit 1803, en heeft grote historische waarde. In 1808 betrok de Portugese koninklijke familie het paleis. Nadat koning Johan de Zesde in 1821 terugkeerde naar Portugal, riep zijn zoon Pedro de onafhankelijkheid uit, kroonde zichzelf tot keizer van Brazilië en bleef in het paleis wonen. Sinds 1818 doet een deel van het gebouw dienst als Koninklijk Museum, in 1946 kwam het museum onder beheer van de Federale Universiteit van Rio de Janeiro (UFRJ).

Medewerkers van het museum en onderzoekers van de universiteit proberen zondagavond wanhopig delen van de collectie te redden. Bioloog Paulo Buckup komt met bakken vol geprepareerde weekdieren het brandende gebouw uitgerend. "Dit is uniek materiaal", aldus Buckup tegen lokale media. "Deze exemplaren zijn gebruikt voor de originele beschrijvingen van soorten."

Verwaarlozing

Gisteren rond het middaguur breekt tumult uit. Studenten en medewerkers van de universiteit willen het terrein van het museum op, maar worden tegengehouden door de politie. Er ontstaat een spontane demonstratie. Tegen president Michel Temer, die de overheidsuitgaven voor twintig jaar heeft bevroren, en rigoureus heeft gesneden in de budgetten van onderwijs, cultuur en onderzoek. De politie reageert met geweld, traangas en pepperspray.

In juni vierde het museum zijn tweehonderdjarig bestaan, maar er was weinig reden voor feest. Sinds 2015 ontvangt het museum nog maar 60 procent van de financiering die nodig is om het gebouw te kunnen onderhouden. Verschillende zalen waren al gesloten wegens geldgebrek. Termieten hadden ernstige schade toegebracht aan de installaties en het museum had geen werkende brandinstallatie. De directie smeekte al jaren om meer geld.

Het is de tragiek van een aangekondigde catastrofe. "Dit komt niet als een verrassing", aldus Roberto Leher, directeur van de UFRJ. "Zonder onderhoud raken historische gebouwen in verval." Ook Sérgio Suiama, binnen het Openbaar Ministerie verantwoordelijk voor nationaal erfgoed, legt de schuld bij de overheid: "Dit toont de minachting voor historisch en cultureel erfgoed", zei hij. "Het is alsof je het British Museum of het Louvre in ellende laat afglijden."

Deelstaat Rio is bankroet, onder meer vanwege de hoge kosten van de Olympische Spelen van 2016. Aan de vooravond daarvan zijn miljoenen geïnvesteerd in stadsvernieuwingsprojecten, vooral bedoeld om toeristen te behagen. Zo werd er in het opgeknapte havengebied voor 50 miljoen euro een modern wetenschapsmuseum gebouwd, het 'Museum van Morgen'. Honderden andere Braziliaanse musea waren toen al (deels) gesloten wegens gebrek aan onderhoud.

De tekorten in de openbare voorzieningen van Rio werden ook zondag pijnlijk zichtbaar. De brandweer arriveerde vrij snel bij het Nationaal Museum, maar de brandkranen bleken niet te werken en de druk op de brandslangen was te laag. De brandweerlieden pompten uiteindelijk water uit een nabijgelegen meer, maar verloren kostbare tijd.

"Hoe gaan we dit aan de volgende generaties uitleggen?", vraagt columnist Marcos Gonçalves zich af. "Hoe leggen we hen uit dat we het oudste museum van het land in as hebben laten opgaan?" Collega-columnist Bernardo Mello Franco is minstens zo ontdaan: "Een land dat zijn eigen geschiedenis vernietigt, sterft een beetje", schrijft hij. "De tragedie van zondag is een soort nationale zelfmoord. Het is een misdaad tegen ons verleden en tegen toekomstige generaties."

Vijf topstukken uit het museum

Fresco uit Pompeii met draak en dolfijn

Een Romeins fresco uit het Pompeii van de 1ste eeuw na Christus, waarop een zeedraak en een dolfijn staan afgebeeld. Theresia van Bourbon-Sicilië, die in 1843 trouwde met Keizer Pedro II van Brazilië, nam uit Italië een grote hoeveelheid objecten mee die waren opgegraven bij Herculaneum en Pompeii, de oude Romeinse steden die bij de uitbarsting van de vulkaan de Vesuvius in 79 na Christus onder as bedolven werden. De keizerin bleef de collectie Griekse en Romeinse oudheden uitbreiden tot de val van het Braziliaanse rijk in 1888. Het hier afgebeelde fresco werd oorspronkelijk gebruikt ter decoratie van de tempel van Isis in Pompeii.

Door koppensneller afgehakt hoofd

Een 'gekrompen hoofd', geprepareerd door de inheemse Jivaro's uit Peru en Ecuador. Deze beruchte koppensnellers uit de regenwouden van het Amazonegebied mummificeerden hun afgehakte hoofden en droegen ze vermoedelijk aan hun riem als trofee om de vijand mee af te schrikken. De hoofden werden ook voor rituele doeleinden gebruikt.

Meteoriet, ontdekt door herdersjongen

De Bendégo-meteoriet, in 1784 door een herdersjongen ontdekt bij wat nu het stadje Monte Santo is. Dit kolossale object van 5.260 kilo, dat qua vorm sterk doet denken aan een asteroïde, is de grootste ijzeren meteoriet ooit gevonden in Brazilië en was sinds 1888 te bezichtigen in het museum.

Sarcofaag uit Karnak

De nooit geopende sarcofaag van Sha-amun-en-su, de zingende priesteres van de Tempel van Amon in het Egyptische tempelcomplex van Karnak. De Portugese vorst Pedro I, die van 1822 tot 1831 als keizer heerste over Brazilië, kocht in 1826 op een veiling een grote hoeveelheid Egyptische objecten van de Italiaanse handelaar Nicolau Fiengo. Daarna werd de collectie steeds verder uitgebreid. De sarcofaag, vermoedelijk uit de 8ste eeuw voor Christus, is in 1876 door de Egyptische gouverneur Ismail Pasha geschonken aan keizer Pedro II, die regeerde van 1831 tot 1889.

Inheemse vaas

Antropomorfe vaas die een zittende man verbeeldt, afkomstig uit de Santarémcultuur, circa 1000-1400 na Christus. Het museum bezat een collectie van meer dan negentigduizend inheemse objecten uit het prekoloniale Brazilië. De Santarém- of Tapajóscultuur, vooral bekend om haar keramiek, stierf kort na de Europese verovering van het Amazonegebied uit. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234