Dinsdag 22/10/2019

Brazilië

Braziliaans mijnconcern leert niets uit vorige ramp met dam

Reddings­werkers halen in het Braziliaanse Brumadinho een lichaam van onder de modder en het puin. Beeld AP

De mijnindustrie in de Braziliaanse deelstaat Minas Gerais was al berucht om haar onveiligheid, na de damdoorbraak van afgelopen weekend rijzen er grote vragen over de naleving van voorschriften. Het betrokken bedrijf Vale was drie jaar geleden ook al betrokken bij een soortgelijke ramp – is er dan niets geleerd?

Vrijdag brak een dam bij een mijn in de Braziliaanse deelstaat Minas Gerais. Zeker 60 mensen kwamen om het leven door een modderstroom. Zo’n 300 mensen worden nog vermist. “Waarschijnlijk zullen we alleen nog maar lichamen bergen”, zei gouverneur Romeu Zema.

De gebroken dam hoorde bij de Samarco-mijn, een van de vijf grote ijzermijnen van Brazilië. Het winnen van ijzererts, waarvan staal wordt gemaakt, is een belangrijke industrie voor het land. Minas Gerais dankt zijn Portugese naam zelfs aan de mijnindustrie. De Samarco-mijn wordt geëxploiteerd door het Braziliaanse mijnbouwconcern Vale, ’s werelds grootste producent van ijzererts. De afzetmarkt bestaat voornamelijk uit Chinese staalproducenten.

Vale concurreert met de Australische bedrijven Rio Tinto en BHP Billiton om het grootste marktaandeel. Dat heeft de afgelopen jaren geleid tot een zeer lage prijs van ijzererts, met als gevolg dat de bedrijven er alles aan doen om de kosten zo laag mogelijk te houden. In de Braziliaanse media wordt er nu volop aan getwijfeld of Vale er wel alles aan heeft gedaan om de veiligheid optimaal te garanderen.

Beeld AFP

Gevolgen voor Vale

Vale kreeg direct door het Braziliaanse milieuagentschap een boete van 59 miljoen euro opgelegd. Daarnaast is voor 3 miljard dollar aan tegoeden bevroren. Daarbovenop zal de komende tijd vermoedelijk een lange reeks aan schadeclaims volgen. Onderzoek moet uitwijzen wat de precieze oorzaak van de dambreuk is. Maandag kelderde de koers van het bedrijf met 20 procent.

De families van de slachtoffers en politici zijn woedend.  “Deze zakenlui, ze denken alleen aan zichzelf”, zei Renato Simao de Oliveiras tegen persbureau Reuters. Hij zoekt zijn tweelingbroer, die bij Vale werkt en vermist wordt. Volgens Marina Silva, gewezen minister van Milieu, “herhalen we de geschiedenis met deze tragedie”. 

Vale was in 2015 ook al betrokken bij een soortgelijke dambreuk in Minas Gerais, de zogeheten ‘tragedie van Mariana’. Daarbij kwamen 19 mensen om het leven. Vale en mede-eigenaar BHP Billiton moesten 1,5 miljard euro schadevergoeding betalen. Niet voor niets was het motto van Fabio Schvartsman toen hij in mei 2017 als nieuwe CEO van het bedrijf aantrad: ‘Mariana, dat nooit meer.’ Zondag zwoer hij dat hij er alles aan gaat doen om de veiligheid nu “tot ver boven de nationale en internationale standaarden” te zullen brengen.

Is de dodentol zwaar, volgens Vale zou de milieuschade door de dambreuk beperkt blijven: het afval zou voornamelijk uit zand bestaan en niet giftig zijn. Of dat waar is, valt te betwijfelen. De modderstroom die volgde op de ramp in 2015 bevatte volgens een VN-rapport zeer veel zware giftige metalen. Sterker nog, de ramp van 2015 is in Brazilië aangeduid als de grootste milieuramp die het land ooit heeft gekend. 60 miljoen kubieke meter giftig mijnafval besmette de rivier Rio Doce en andere nabije rivieren, die uiteindelijk de Atlantische Oceaan instromen. Daarbij moet wel gezegd dat de ramp in 2015 vijf keer zoveel mijnafval dumpte dan nu het geval is.

Beeld AFP

Bolsonaro

Ook tot in de hoogste politieke kringen laat de dambreuk zich voelen. De vorige maand aangetreden president Jair Bolsonaro liet zich in zijn verkiezingscampagne voorstaan op zijn plannen om restricties op de mijnbouw te zullen versoepelen. Grote stroken van het Amazonegebied wil hij openen voor de commerciële land- en mijnbouw. Hij heeft milieuagentschappen bekritiseerd omdat ze de ontwikkeling van de economie met ‘buitensporige licentievereisten’ dwarsbomen.

Dat verhaal klinkt minder overtuigend nu het land in drie jaar tijd met twee grote mijnbouwrampen is geconfronteerd. Bolsonaro zal moeten afwachten hoe de publieke opinie zich de komende tijd vormt, alvorens hij zijn plannen doorzet. Hij bracht zaterdag wel direct een bezoek aan Minas Gerais en beloofde dat de autoriteiten een diepgaand onderzoek naar de oorzaken van de ramp zullen instellen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234