Zaterdag 10/12/2022

Bozar maakt plaats voor broers en zussen

De zomertentoonstelling Family Affairs brengt werk samen van broeder- en zusterparen. De expo is vanaf morgen te zien in het Brusselse Bozar en toont zowel doeken van oude meesters als hedendaagse creaties.

Door Nica Broucke

BRUSSEL l Jan en Hubert Van Eyck, Jan en Pieter Brueghel en Jake en Dinos Chapman zijn beroemde 'kunstbroeders'. Maar wist u dat avant-gardist Raymond Duchamp de weg bereidde voor zijn jongere broer Marcel? Dat de zusters Harlinde en Relinde al in de achtste eeuw samen manuscripten verluchtten? En dat Balthus niet geassocieerd wilde worden met de pornografische tekeningen van zijn broer Pierre Klossowski?

De expositie Family Affairs. Broers en zusters in de kunst was eerder al te zien in het Haus der Kunst in München, zij het in een enigszins gewijzigde constellatie. Anders dan in Duitsland zijn in Brussel ook Frank en Koen Theys, Benoit en Frédéric Platéus, Danny en Richard Venlet en Harald en Erik Thys present.

"De tentoonstelling is gebaseerd op een systematisch onderzoek naar 1.500 broers en zussen in de kunstgeschiedenis", licht curator Leon Krempel toe, terwijl we door de nog in opbouw zijnde zalen wandelen. Een van de vaststellingen uit Krempels onderzoek is dat de combinatie broer-broer het meeste voorkomt, dat zus-zus al een stuk zeldzamer is en dat een broer en zus die beiden kunstenaar zijn "hoegenaamd niet voorkomt".

De Duchamps vormen een uitzondering op die regel. "Het gezin telde zes kinderen, van wie vier kunstenaars", zegt Krempel. "De stelling is dat mocht Marcel Duchamp geen twee oudere kunstenaars-broers hebben gehad, hij zich nooit tot zo'n radicale kunstenaar ontwikkeld zou hebben. Toen Marcel tien was, woonden zijn broers Jacques Villon en Raymond Duchamp-Villon, beiden twintigers, al in Parijs." Wie we hier ook leren kennen is Suzanne Duchamp, de een jaar jongere zus van Marcel, die net als 'de vader van de conceptuele kunst' deel uitmaakte van de dadabeweging.

Vanzelfsprekend zijn de bekendste voorbeelden van broers-kunstenaars Jan en Hubert van Eyck. "Hoewel het nooit bewezen is dat die twee ook echt broers van elkaar waren", zegt Krempel, die wijst naar een kopie van De rechtvaardige rechters, waar het tweetal zichzelf te paard heeft afgebeeld.

Toch zijn de gebroeders Van Eyck niet de oudste 'kunstenaars uit hetzelfde nest'. Die eer gaat naar de Belgische zusters Harlinde en Relinde, die in de achtste eeuw al manuscripten verluchtten en textielwerken creëerden in hun klooster bij Maaseik. In Bozar is een reliekmonstrans uit de vijftiende eeuw te zien met twee kaarsen van de zusters. "De mare gaat dat ze de Bijbel aan het lezen waren bij kaarslicht toen de duivel plots het vuur uitblies. De Heilige Geest zelf deed de kaarsen opnieuw ontvlammen."

En zo is de hele tentoonstelling een aaneenschakeling van werken en weetjes. Diego was niet alleen het favoriete model van Alberto Giacometti, beiden werkten ook nauw samen. "En er is nog een derde broer, een architect, die nu honderd jaar of ouder moet zijn", zegt Kerpel gedreven.

Er zijn de broers Pierre Klossowski en Balthus, Jake en Dinos Chapman (met de integrale 'verbeteringen' van Goya's etsen uit Los desastres de la guerra), de zussen Kiki en Seton Smith en Marie-France en Patricia Martin. Die laatsten leggen de laatste hand aan Ô secours les pissenlits, een bloederige muurschildering waarin twee videostills metaforisch de dood van een van beiden tot onderwerp heeft. De Zwitserse tweeling tekende ook voor het 'schoonmaken' van de vitrines aan de Ravensteinstraat.

Family Affairs loopt van 14 juni tot 10 september in Bozar, Brussel. Zie ook Encore morgen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234