Zaterdag 21/05/2022

Bozar laat hedendaagse kunstenaars het verhaal van de avant-garde vertellen

Met The Power of the Avant-garde: Now and Then houdt Bozar de grillige groei van de vroege 20ste-eeuwse avant-garde tegen het licht. Vijftien hedendaagse kunstenaars gaan in dialoog met kleppers als Munch, Broodthaers en Mondriaan.

De ismen tieren welig in het Brusselse Paleis voor Schone Kunsten Bozar. Het museum duikt met The Power of the Avant-garde: Now and Then de gouden tijd van de historische avant-garde in, en haalt hiervoor opvallend genoeg een militair in huis. Matthias Rogg, directeur van het militair museum van Dresden, staat mee aan de basis van de scenografie van de tentoonstelling. "Vaak is er een erg nauw verband tussen oorlog en kunst", stelt hij. "De avant-garde was oorspronkelijk de voorhoede van het leger, de moedigste soldaten die als eerste op de vijandige linies afstapten. Tijdens de Eerste Wereldoorlog, toen de machine het van de mens overnam, verdween de voorhoede uit beeld en kreeg de term avant-garde een artistieke invulling."

Het woelige oorlogsklimaat vormde een rijke voedingsbodem voor een pak vooruitstrevende artiesten, zoals August Macke, Fernand Léger, Kazimir Malevitsj, Pablo Picasso en vele anderen. Zij moesten hun profetische visies in nieuwe vormentalen kwijt, met de opkomst van talloze stromingen tot gevolg.

Futurisme

Het centrale beeld in de tentoonstelling, een geëxplodeerde granaat in de lucht, staat symbool voor het uiteenvallen van de oude orde en de opkomst van die avant-gardisten. De schaduw van De Grote Oorlog hangt zo letterlijk over de tentoonstelling.

De versplintering verwijst naar de fragmentarische opzet van curator Ulrich Bischoff. Hij weeft twee pistes door elkaar, een historische en een hedendaagse. De scherven van de verschillende stromingen brengen je langs iconen als Ensor, Duchamp en Rodin, maar ook een pak minder bekende namen passeren de revue. Je komt tot nieuwe inzichten over de invloed van het Italiaanse futurisme op de Russische revolutie en loopt breuklijn na breuklijn af tot aan het Bauhaus van Walter Gropius. Onderweg tonen vijftien hedendaagse kunstenaars hun kijk op de historische avant-garde in de zogenaamde tandems. Ze kiezen elk een voor hen iconisch kunstwerk uit, waarmee ze in dialoog gaan. Zo toetsen ze de ideeën van toen aan de artistieke opvattingen van nu.

De tandems zorgen vaak voor verrassingen. De IJslandse Deen Olafur Eliasson, de man die jaren geleden de zon deed schijnen in Tate Modern, bijt de spits af. Bij het betreden van de expo maakt een ventilator onheilspellende bewegingen boven je hoofd. Een eindje verderop staat Wandelende vrouw van Alexander Archipenko, een sculptuur uit 1912. Net als dat werk, dat speelt met positieve en negatieve ruimte en zich pas voltooit in het hoofd van de toeschouwer, maakt Ventilator de onzichtbare ruimte tastbaar. Het zet de toon voor de rest van de tentoonstelling.

Iets verderop hangen drie portretten van Marlene Dumas, die een erg persoonlijk verhaal opbouwen met een reeks pakkende lithografieën van Edvard Munch. Koen Vermeule laat de tijd even stilstaan met zijn Tokyo Dreamer en gaat in dialoog met Leon Spilliaert. "Hij kiest nooit voor complete abstractie, maar blijft dicht bij de wereld die hij kent. Daar kom ik hem tegemoet", zegt Vermeule daarover.

Hedendaagse input

Er is ook aandacht voor Belgisch werk. De sectie met werken van Prosper De Troyer en Paul van Ostaijen is slechts een voorproefje van wat bij de buren van Koninklijke Musea voor Schone Kunsten België (KMSKB) te zien is. De expo 14-18. Rupture or Conitinuity? gaat op zoek naar antwoorden over het ontstaan van de Belgische avant-garde.

In totaal toont Bozar een 120-tal werken uit de historische avant-garde. Een kleine uitputtingslag voor de minder uitgeslapen mens. Alle grote namen komen aan bod, zij het vaak met B-stukken. De hedendaagse input maakt veel goed. Er wordt niet gekozen voor evidentie en die vrijheid geeft een extra dimensie aan het geheel. Zoals Luc Tuymans, die zich richt tot beeldhouwer - en broer van - Raymond Duchamp-Villon.

The Power of the Avant-garde: Now and Then loopt nog tot 22 januari in Bozar. www.bozar.be

14-18. Rupture or Continuity? loopt nog tot 22 januari in KMSKB. www.fine-arts-museum.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234