Maandag 20/01/2020

Bouwkunst als deel van de natuur

Er werd de voorbije dagen flink gewerkt in het atrium van Le Grand Hornu Images in Henegouwen. De Japanse architect Akihisa Hirata was maandag al even ter plaatse om de laatste hand te leggen aan zijn tentoonstelling Tangling, die zondag opent voor het publiek. Chris Meplon

Hirata (°1971) is in zijn nopjes: "Het zijn hier bekwame mensen. Vorige week heb ik het in Milaan wel even anders meegemaakt, totale desorganisatie". Twee grote merken deden een beroep op hem om een installatie te ontwerpen naar aanleiding van de meubelbeurs van Milaan. Met Energetic Energies, voor Panasonic, verkende hij verrassende nieuwe mogelijkheden voor zonnepanelen geïnspireerd op het energiesysteem van bomen. Met Amazing Flow, voor Lexus, gaf hij een visionaire kijk op een stedelijke toekomst aan de hand van typische vloeiende vormen.

Hij heeft nog een afspraak in Tokio voordat hij zaterdag naar België terugvliegt: de overvolle agenda van een internationaal opkomende grote naam. Vorig jaar won hij de Gouden Leeuw op de Architectuurbiënnale van Venetië. De bijdrage van zijn team in het Japanse paviljoen bestond uit experimentele ontwerpmodellen die tot stand kwamen in samenwerking met slachtoffers van het door de tsunami getroffen rampgebied: menselijke architectuur die inspeelt op de noden van de gemeenschap.

Het project stond onder leiding van Toyo Ito, de winnaar van de Pritzker prijs 2013. De jonge Hirata werkte acht jaar voor Ito voordat hij in 2005 zijn eigen praktijk opstartte. Wie zich het grensverleggende ontwerp nog herinnert voor een Muziekforum aan de Waalse Krook in Gent uit 2004, zal bij zijn werk snel een gevoel van herkenning krijgen. Dat is geen toeval, want dat gedurfde ontwerp voor een publieke ontmoetingsruimte geïnspireerd op een koraal kwam destijds van hem. Zijn aandeel was ook groot in het 'tijdelijke' paviljoen voor Brugge 2002.

Zijn eerste reizende solotentoonstelling is niet conventioneel. In een eerste ruimte krijgt de bezoeker de nodige informatie over zijn werk aan de hand van films. Maar dan komt het pas: een levensgrote installatie om in rond te dolen. De witte wanden liggen 'in een knoop' - zonder begin of einde. De constructie heeft weinig gemeen met de gebouwen die we gewoon zijn, maar toch werkt ze niet zo verwarrend als je zou denken. De circulatie is heel vrij en wijst zichzelf uit.

3D-tuin vol bloemen

"De doorlopende lus illustreert mijn zoektocht naar een andere, waarachtig ecologische architectuur", zegt Hirata. "Het is nooit mijn bedoeling om ruimtes te begrenzen of af te sluiten. Ik ben altijd op zoek naar mogelijkheden om kunstmatige dingen te laten verstrengelen met de natuurlijke omgeving."

Op de wanden zijn honderden schetsen en handgemaakte studiemodellen bevestigd, als kleine organismen die groeien op een groter organisme. Hij wijst naar een schets : "Hier zie je een typisch natuurlijk systeem, de rotsen in de oceaan, het zeewier dat op die rotsen groeit, viskuit. Alles is met alles verstrengeld. Ik geloof in een architectuur die deel kan uitmaken van dat systeem".

Hij is gefascineerd door vormen zoals zeewier, koralen of mistslierten. Het 20ste-eeuwse model van de strakke "doos" is niet aan hem besteed. "Veel van mijn werk bestaat uit onderzoek naar een geometrie die op de natuur geïnspireerd is. Ik bestudeer hoe de vormen in de natuur in bepaalde omstandigheden werken en hoe je die kennis kunt gebruiken voor dingen die door mensen gemaakt worden. De studie van een natuurlijk berglandschap gevormd door waterstromen kan een leidraad zijn voor de vormgeving van puntdaken bepaald door waterafvoer, het gebladerte van een boom voor de constellatie van zonnepanelen, want bomen zetten ook zonlicht om in energie.

"Het probleem met de meeste bestaande ecologische architectuur is dat ze enkel gericht is op laag energieverbruik. Ze is veel te gesloten. Je mag architectuur niet geïsoleerd zien van de rest, zonder na te denken over het effect op andere levensvormen binnen het natuurlijke systeem."

Architectuur mag niet los staan van het leven. Daar komt hij telkens weer op terug. "Er bestaat een soort westers beeld van de Japanse cultuur dat te eenzijdig de nadruk legt op het pure en beheerste. De krachtige energie en de directe beleving worden veronachtzaamd. Maar het is voor mij van het grootste belang dat mensen zich vrij voelen en vooral niet beperkt door architectuur. Ik geloof niet in een scheiding tussen natuur en architectuur, binnen of buiten, lichaam of geest.

"Als bezoeker kun je mijn installatie heel direct, lichamelijk beleven, en als je dan wil, kun je ook kijken naar de afzonderlijke projecten om je er grondiger in te verdiepen. Sommige zijn gerealiseerd en andere niet. Dat maakt niet uit, wat ik hier wil tonen is mijn onderzoek, de verbanden zoals ze in mijn hoofd bestaan. Ja, het is alsof je rondwandelt in mijn hoofd. Maar ik ziet het nog meer als een 3D-tuin waar alle zaden ontkiemen, een tuin vol bloemen."

Tangling in Le Grand-Hornu Images, Hornu, van 21/4 tot en met 18/8. Lezing van Hirata in Bozar, op 22/4 om 20u.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234