Zondag 27/09/2020

Interview

Bourgeois: "Ik geloof niet in ieder voor zich"

Geert BourgeoisBeeld Bob Van Mol

Een stijfkoppige boekhouder, aan het hoofd van een kibbelkabinet zonder bezielend verhaal. Op de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap wil minister-president Geert Bourgeois (N-VA) al deze clichés met graagte ontkrachten. "Ik, conservatief? Mijn ideeën zijn de ideeën van de toekomst."

Heeft het te maken met zijn niet zo swingende imago? De vaststelling dat je hem zelden of nooit zult betrappen op een vileine quote aan het adres van een politieke tegenstander?

Feit is dat je de forsere interviews met Geert Bourgeois op de vingers van één hand kunt tellen. En dat hij ook tijdens dit lange, zomerse en wat informelere gesprek in de bossen van Beernem een van zijn oude principes zal handhaven.

Niks over de familie, geen frivoliteiten. Indien niet ernstig, gelieve zich te onthouden.

Ook op 11 juli, de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap, is de boodschap van de minister-president ernstig. Maar tegelijk ook verrassend.

Bourgeois: "Ik neem op 11 juli deel aan een iftar in Gent, de avondmaaltijd van de moslimgemeenschap tijdens de ramadan. Waarom? Omdat de emancipatie van die gemeenschap een van mijn hoofdbekommernissen is.

"In Vlaanderen is de arbeidsparticipatie nog altijd te laag. Te veel jonge mensen verlaten de school zonder diploma. Dat is een groot probleem, dat zich vooral in deze gemeenschappen concentreert.

"Wij kunnen ons op de borst kloppen, en zeggen dat Vlaanderen op dat vlak beter scoort dan Brussel en het linkse Wallonië. Maar in werkelijkheid moeten we ons ook hier zorgen over maken. In Vlaanderen is de werkzaamheidsgraad van vreemdelingen 48 procent, terwijl die in de Europese Unie gemiddeld ongeveer 58 procent bedraagt.

"Een deel van de verantwoordelijkheid daarvoor ligt bij ons, de politici, maar ook bij de werkgevers.

"Wij hebben in Vlaanderen veel te lang gewacht om de verschillende migrantengemeenschappen de hand te reiken. Tegelijk moeten we durven te zeggen dat dit een verhaal van rechten én plichten is. Want ook nieuwkomers in Vlaanderen moeten kansen grijpen. Ik heb dat ooit, als voorzitter nog, met zoveel woorden op een congres gezegd. Een aantal van uw collega's heeft dat toen geduid als een stap richting Vlaams Belang, maar vandaag is die visie gemeengoed geworden. Wie naar Vlaanderen komt, die schrijft zich in in een gemeenschap die zich verenigd heeft rond een aantal gemeenschappelijke waarden. En om de karikatuur maar meteen voor te zijn: ik heb het niet over het eten van bloemkool met bechamelsaus."

Over welke waarden gaat het dan wél?
"De waarden van de verlichting. Dat is de boodschap die ik ook altijd opnieuw geef als ik ga spreken voor mensen van allochtone origine, en die ik ook weer wil meegeven als ik straks ga spreken op die iftar. Beste nieuwkomer, u bent welkom in deze samenleving, maar weet dat het een pluralistische samenleving is, met een scheiding tussen kerk en staat. Dit is een samenleving waarin u uw religie kunt beleven, en waarin die zelfs wordt ondersteund vanuit de overheid. Maar besef en accepteer dat die vrijheid er ook is voor andere levensbeschouwingen en ideologieën, en voor elke geaardheid. Alleen als we dat allemaal accepteren, kunnen we een gemeenschap vormen. Want wij hebben misschien een verdeeld verleden, onze toekomst moet en zal gemeenschappelijk zijn.

"Wij hebben decennialang gedaan alsof er geen integratieprobleem bestond. Een echt integratiebeleid zijn we veel te laat beginnen voeren. Ons onderwijs noch onze arbeidsmarkt is erin geslaagd om iedereen mee te nemen. Te veel jonge migranten blijven aan de kant staan. Maar je ziet ook vaak een duidelijk verschil tussen jonge meisjes met ambitie, die hier wel slagen, en jonge mannen die dikwijls machogedrag vertonen.

"In zekere zin kun je hun lot vergelijken met dat van veel jonge Vlamingen, nog tot ver in de vorige eeuw. Ik heb dat zelf nog gezien, bij vrienden die uit arbeidersgezinnen kwamen. Of ze al dan niet verder gingen studeren, hing niet af van hun talent, hun inzet of hun intelligentie, maar van een aantal toevallige factoren. Af en toe zag je dat ouders hun kinderen wél de kans gaven, bijvoorbeeld omdat een gedreven onderwijzer of kapelaan hen ervan wist te overtuigen dat hun kind wél de capaciteiten had om verder te leren. Daar zijn grote succesverhalen uit voortgekomen, maar net als in de migrantengemeenschappen vandaag bleef ontzettend veel talent onbenut."

Bart Somers schreef in een opiniestuk dat er een verband bestaat tussen de collaboratie van jonge Vlamingen tijdens de Tweede Wereldoorlog en de huidige Syrië-strijders. Beiden voelen zich achtergesteld en miskend, en zoeken een zo heldhaftig mogelijke uitweg.
"Ik vind niet dat je die twee problematieken zomaar met elkaar kunt vergelijken. Binnen de migrantengemeenschappen heb je bijvoorbeeld dat gigantische probleem van de taalachterstand. Hoewel het vandaag vaak over migranten van de derde generatie gaat, blijft dat probleem bijzonder acuut. Is het niet hemeltergend dat kinderen en jongeren vandaag nog altijd met een grote achterstand moeten beginnen omdat Nederlands niet de thuistaal is?

"Ik geloof dat die taalachterstand misschien wel de belangrijkste reden is waarom zoveel van deze kinderen vroegtijdig afhaken. Daarom moeten we met deze regering nog veel meer inzetten op de taalbaden. Wij schrijven zo een emancipatorisch verhaal, dat ook perfect past in de Vlaams-nationalistische traditie waarin ik geworteld ben."

Wat heeft van u een Vlaams-nationalist gemaakt?
"Ik ben geboren in een gezin met een sterke Vlaamse overtuiging. Daarnaast waren er ook inspirerende voorbeelden als Willy Kuijpers en Maurits Coppieters, bevlogen politici die ervoor hebben gezorgd dat ik al heel vroeg werd aangeraakt door het heilige vuur. Ik was nauwelijks zestien toen ik me aansloot bij de Volksunie van Izegem. Een jaar later al was ik er secretaris.

"Behalve de Vlaams-nationalistische overtuiging heeft ook de verzuilde wereld waarin ik ben opgegroeid een rol gespeeld. Bij het begin van mijn politieke carrière had je drie traditionele partijen: de CVP, de BSP en de PVV. Wie een job in de ambtenarij of een promotie wilde, had daar een partijkaart voor nodig. Als je een bouwvergunning nodig had, stapte je naar een politicus, in de regel eentje van de CVP.

"(lacht) Ik zal het nooit vergeten: toen ik in 1983 eerste schepen werd van Izegem, stond daar een rij van wel dertig mensen voor mijn bureau. Ongeveer drie vierde stond daar om een bouwvergunning te regelen. Ik heb hen de weg naar de bevoegde ambtenaar moeten wijzen.

"De VU had ook een grote aantrekkingskracht omdat ze buiten de traditionele politiek stond. Het was niet alleen een partij die opkwam voor de Vlaamse zaak, ze stond ook voor een andere, nieuwe politieke cultuur."

De VU was ook een groene partij.
"Als ik me niet vergis, ging het allereerste filmpje dat de VU ooit heeft gemaakt, over de vervuiling van Vlaanderen. In Izegem was de VU de eerste en enige partij met groene thema's. Zo hebben wij ooit als eerste gepleit voor een bos in Izegem. Dat was iets revolutionairs, in West-Vlaanderen. Maar dat bos is er wel gekomen."

Op dat vlak is de N-VA een heel andere partij dan de VU.
"Het groene thema ligt ons nog altijd na aan het hart. Mijn regering heeft zopas, eindelijk, een akkoord bereikt over de poldergraslanden. En mede dankzij mijn partij komt er een groene corridor naast de Limburgse noord-zuidverbinding. Daarnaast moeten we ook durven te erkennen dat Vlaanderen op dit vlak een bijzonder complex gewest is. Een van de grote problemen is de verlinting. Die zorgt voor een groot gebrek aan groene, open ruimte. Dat probleem help je niet met één vingerknip uit de wereld."

Uw voorzitter verklaarde onlangs dat deze regering niet aan de bedrijfswagens zal raken. Dat is geen groen standpunt.
"Voor veel mensen is die bedrijfswagen een belangrijk deel van het loon. Je kunt je daar vragen bij stellen, maar je kunt hen dat loon niet van vandaag op morgen afpakken. Hoogstens kun je die bedrijfswagen vervangen door een mobiliteitsvergoeding, waardoor de mensen zelf kunnen kiezen hoe ze dat loon opnemen. Ik ben daar een voorstander van, maar je moet wel goed beseffen dat je daarmee de kern van het probleem niet oplost.

"Het grote probleem ligt bij de Vlaamse ruimtelijke ordening. Waarom bent u met de wagen naar hier gekomen? Omdat er geen andere mogelijkheid was. Ik zou het prachtig vinden als mensen meer voor het openbaar vervoer en de fiets zouden kiezen. Maar voor veel mensen is de fiets gewoon geen optie, in de meeste gevallen omdat de afstand tussen hun woonplaats en hun werk veel te groot is. Openbaar vervoer presteert op zijn best in en tussen steden.

"Philippe Muyters heeft als minister van Ruimtelijke Ordening ooit gepleit voor kernversterking en om het leven in de stad aantrekkelijker te maken. Meteen kreeg hij de woede van half politiek Vlaanderen over zich heen. Terwijl hij in principe natuurlijk gelijk heeft. Wij nemen vandaag volop maatregelen om het wonen in de stad aantrekkelijker te maken, en gaan dat de komende jaren nog veel meer doen."

U zou ook kunnen opteren voor sterker openbaar vervoer. In de plaats daarvan kiest uw regering voor een afbouwscenario.
"Het idee dat elke Vlaming op hoogstens 750 meter van een bushalte moet wonen, is simpelweg onhaalbaar. Zelfs Bart Caron van Groen heeft dat ooit met zoveel woorden gezegd: veel bussen in de buurt van Kortrijk vervoeren grotendeels lucht. Zo verspil je geld dat je beter op een andere, slimmere manier kunt investeren. Ik denk dan bijvoorbeeld aan grote parkings aan de rand van de stad."

Vraagt deze tijd niet om een grotere, radicalere visie? Waarom neemt Vlaanderen geen voorbeeld aan Duitsland als het over de Energiewende gaat?
(trekt de wenkbrauwen op) "Die Energiewende is geen eenduidig succesverhaal, hoor. Weet u hoeveel steenkoolcentrales weer in gang gezet zijn om de Duitse kerncentrales te vervangen? De bittere realiteit is ook dat de mogelijkheden in Vlaanderen op dit vlak erg beperkt zijn. Je kunt hier geen windmolen zetten, of er wordt een protestcomité opgericht.

"Wie zegt dat er ook in Vlaanderen een grote Energiewende mogelijk is, maakt de mensen iets wijs. Maar we kunnen wel iéts doen. Aan de isolatie van onze woningen is nog veel te verbeteren. Ik verwacht de komende jaren ook een grote sprong voorwaarts als het gaat over wagens die elektrisch of op waterstof rijden. Helaas voltrekken zulke omwentelingen zich in Vlaanderen een stuk trager dan bijvoorbeeld in Italië, waar vandaag al meer dan 30 procent van de auto's op aardgas rijdt."

Irriteert het u als een debat over bijvoorbeeld de bedrijfswagen op voorhand wordt afgeblokt vanaf het Schoon Verdiep?
"Het irriteert me niet omdat mijn voorzitter de waarheid vertelt. Want Bart heeft natuurlijk gelijk als hij zegt dat je hardwerkende mensen niet nog meer de duvel kunt aandoen. De bedrijfswagen is in de eerste plaats een manier om de enorme belasting op arbeid te compenseren. Dit debat wordt vandaag echt nog veel te weinig gevoerd. De loonkloof met het buitenland is, ondanks de prachtige inspanningen die we nu leveren, nog altijd veel te groot. Het gevolg daarvan is dat onze 'maakindustrie' in zwaar weer verkeert."

Moeten we dat heel erg vinden?
"Fons Verplaetse, de eregouverneur van de Nationale Bank, heeft wel eens gezegd dat België evolueert naar een pure diensteconomie, en dat we ons daar geen zorgen over hoeven te maken. Met alle respect, maar dat kan en wil ik niet geloven. Onze welvaart gaat kapot als we onze prachtige maakindustrie laten verdwijnen."

Geert BourgeoisBeeld Bob Van Mol

De Vlaamse beweging was ooit een sociale beweging. Vandaag is de koers neoliberaal. 'Hardvochtig neoliberaal', zeggen ook sommige ex-VU'ers.
"De afgelopen jaren zijn sommige standpunten wat te hard gearticuleerd. Ik heb dat nooit gedaan, en de kernwaarden van onze partij zijn ook niet neoliberaal, laat staan dat ze hardvochtig zouden zijn. Mijn partij staat voor een sterke economie, als motor voor een samenleving die sociaal is.

"Ik zou mezelf ook zeker geen liberaal noemen. Ik geloof niet in ieder voor zich. Ik vind het niet fair als multinationals nauwelijks belasting betalen, ik wil de allochtone gemeenschap niet aan haar lot overlaten en ik vind dat iedereen recht heeft op een loon dat volstaat voor een menswaardig bestaan."

Uw regering maakt kinderopvang duurder, verhoogt het inschrijvingsgeld voor hoger onderwijs, schaft gratis openbaar vervoer voor 65-plussers af...
"Het laagste tarief voor de kinderopvang is niet verhoogd. En wat dat inschrijvingsgeld betreft: ik ben zelf ooit beursstudent geweest. Ik zou het als minister-president nooit hebben geduld mocht het inschrijvingsgeld voor beursstudenten ook maar met één euro worden verhoogd. Op federaal vlak trekken we zelfs alle leeflonen op tot boven de Europese armoedegrens.

"Het verhaal van deze regering is dat we ons budget op orde brengen, en dat wij dat doen zonder in de spieren te snijden. Wie zegt dat deze regering een sociaal bloedbad aanricht, weet niet waarover hij spreekt. Ik heb net mijn collega uit Catalonië ontvangen, de rijkste regio van Spanje. Daar hebben de ambtenaren 10 tot 30 procent ingeleverd.

"Ik heb laatst ook het Balticum bezocht, waar mensen gemiddeld 7 tot 10 procent hebben ingeleverd. In Duitsland zijn mensen langer gaan werken voor hetzelfde geld. Ik wil maar zeggen: de inspanning die wij in Vlaanderen hebben geleverd, is niet te vergelijken met de inspanningen die elders in Europa zijn geleverd."

Over deze regering is vaak geschreven dat ze geen groot bezielend verhaal heeft.
"Ik zou daar graag op antwoorden met een wedervraag. Noem mij eens een groot, bezielend verhaal van een Vlaamse regering dat niet door de media de grond in is geschreven? Kleurrijk Vlaanderen van Patrick Dewael? De grond in geschreven. Vlaanderen in Actie van Yves Leterme en Kris Peeters? Idem. Vandaag komen diezelfde media me verwijten dat ik geen vlag heb om de lading van deze regering te dekken. Moet ik die kritiek nu ernstig nemen?

"Kritiek mag en moet er zijn. Maar mag het alstublieft over de inhoud gaan? Schrijf het gerust zo op: het frustreert mij enorm dat het in de media niet of nauwelijks over de inhoud van ons beleid gaat. De Wetstraatjournalistiek beperkt zich vandaag tot incidenten en conflicten tussen personen."

Met permissie, maar speelt de politiek dit spelletje niet zeer gretig mee? De uitspraak dat Schauvliege 'een marionet van de boerenbond' is, kwam uit de mond van een politicus. Een politicus van de N-VA, nota bene.
"Alle partijen hebben hier boter op het hoofd. Het anonieme gif dat in jullie krant over Bruno Tobback is gespoten: bijzonder pijnlijk om te lezen. En de manier waarop Liesbeth Homans door een politicus gepakt werd op haar sociale afkomst, vind ik volkomen onaanvaardbaar.

"Meningen mogen botsen, dat is goed. Ik heb liever iemand met een andere mening dan iemand zonder mening. Maar mag het publieke debat nog een heel klein beetje beschaafd en inhoudelijk zijn?"

De verruwing valt misschien wel niet toevallig samen met een andere verschuiving: het politieke debat wordt vandaag minder in het parlement dan in de media gevoerd.
"Dat heeft er ongetwijfeld mee te maken. In het parlement is er soms nog wel ruimte voor een debat over de inhoud van een dossier, maar daar haal je slechts zelden de media mee. Dat lukt wel met een straffe quote of een venijnige uithaal. Dat parlement gedraagt zich ook helemaal anders op woensdag en donderdag, als Villa politica er is."

Uw voorzitter heeft de onderwijshervorming die de vorige regering wilde doorvoeren, voor de camera's afgeschoten. In het parlement werd alleen nog voor de schijn gedebatteerd.
"Dat is een algemene tendens. Ook andere voorzitters nemen steeds vaker buiten het parlement om positie in. Toen ik nog voorzitter was, heb ik dat werk als een soort dwangarbeider met dat van de parlementariër gecombineerd. (fier) De Morgen heeft toen nog geschreven dat ik in mijn eentje meer waard was dan de hele, zevenkoppige Spirit-fractie samen. Ik stel met u vast dat steeds meer partijkopstukken het debat liever buiten het parlement voeren. Als volbloed parlementair juich ik dat niet toe, maar ik begrijp dat partijvoorzitters tegenwoordig zeer zware taken hebben."

U staat bekend als een Vlaams-nationalistische havik. Ironisch genoeg is het communautaire net onder uw bewind helemaal naar de achtergrond verdwenen.
"Een staatshervorming is tijdens deze legislatuur niet mogelijk omdat de grondwet onder Di Rupo is vergrendeld. Bovendien was er geen enkele andere partij die communautaire hervormingen wilde. Het heeft ons niet verhinderd om onze verantwoordelijkheid te nemen. (lacht) Maar maak u voor de rest niet te veel zorgen. Bij de volgende verkiezingen komt het communautaire weer op de agenda."

Was het een moeilijke metamorfose, die van communautaire hardliner naar consensus zoekende minister-president?
"Ach, hardliner. Dat woord komt telkens weer terug, nog het vaakst in portretten van mij die geschreven werden door mensen met wie ik nooit een woord heb gewisseld.

"Ik ben gedreven, ja. Ik ben een politicus met een overtuiging. Ik geloof in die Vlaamse identiteit als gemeenschapsvormende kracht. Ik geloof in de waarden van de verlichting, en ik geloof dat een sterke economie nodig is om een sociaal beleid te kunnen voeren. Mijn ideologie is er een van vrijheid en verantwoordelijkheid. Op basis van die ideologie doe ik aan politiek. Daarbij probeer ik nooit te kwetsen, en altijd respect op te brengen voor de mening van de ander. Ik ben een niet-praktiserend christen. 'Doe een ander niet aan wat je jezelf niet wenst aangedaan te zien.' Volgens die grondregels probeer ik te denken en te handelen. Zijn die ideeën conservatief? Volgens mij is het tegendeel waar. Ik geloof dat deze ideeën de toekomst zijn."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234