Zaterdag 08/08/2020

Boudewijn wist wellicht sneller dan regering van moord Lumumba

Wijlen koning Boudewijn was mogelijk al op 27 januari 1961 op de hoogte van de dood van Patrice Lumumba, de eerste Kongolese premier die op 17 januari van datzelfde jaar werd vermoord in Katanga. Enkele Belgische ministers hadden het nieuws al eerder vernomen, maar het bericht van de dood van Lumumba werd pas op 13 februari officieel bevestigd.

Brussel

Eigen berichtgeving

Georges Timmerman

Een en ander blijkt uit de nieuwe werkdocumenten die de experts hebben bezorgd aan de parlementaire onderzoekscommissie die de Belgische rol in de moord op Lumumba onderzoekt. De redactie kon de documenten inkijken.

Omdat heel wat zaken ook voor hen nog onduidelijk zijn, hebben de vier experts dit keer geen kant-en-klaar rapport afgeleverd. Ze beperken zich tot een selectie van documenten, meestal brieven en telexen, die van belang zijn voor de periode van 1 januari tot 15 februari 1961, dat is de periode waarin de gevangengenomen Lumumba naar Katanga werd overgebracht en aldaar werd vermoord. De experts beperken zich tot een korte inleidende commentaar bij sommige documenten. In hun commentaar bij een brief van Boudewijn aan de Katangese president Tshombe, gedateerd op 27 januari 1961, waarin de vorst een nietszeggend antwoord geeft op de vraag om militaire hulp aan de afgescheurde koperprovincie, noteren de experts: "Is de koning op de hoogte gebracht van de dood van Lumumba en acht hij het niet opportuun een uitvoerig antwoord te sturen?"

Tijdens de cruciale periode van de transfert en de moord op Lumumba voerde Tshombe een correspondentie met de hoogste Belgische autoriteiten. Op 12 januari 1961 stuurde Tshombe een brief naar koning Boudewijn om de hulp van België in te roepen om een aanval van Lumumba-getrouwe Kongolese legereenheden in Noord-Katanga af te slaan. Katanga had zich met de steun van België en Belgische bedrijven zoals de Union Minière van het centrale gezag losgescheurd. Volgens Tshombe was Katanga het slachtoffer van een communistische invasie. "Een duizendtal communisten, gesteund door technische raadgevers uit Soedan, Ghana, Egypte en Tsjechoslowakije, willen van Noord-Katanga een nieuwe satellietstaat van Moskou maken", schreef hij. Indien België niet snel over de brug kwam met militaire hulp, dreigde Tshombe ermee dat hij een beroep zou doen op Frankrijk.

Terwijl het persoonlijke verzoek van Tshombe aan de koning nog in beraad was, beloofde minister van Afrikaanse Zaken graaf Harold d'Aspremont Lynden op 16 januari militaire hulp aan Katanga, zo blijkt uit een telexbericht van de minister. Enkele dagen later, kort na de moord op Lumumba, werd dezelfde minister door koning Boudewijn gevraagd een ontwerp van antwoord op te stellen op de brief van Tshombe. "Het valt op dat d'Aspremont in zijn ontwerp bitter weinig steun belooft, tenzij op vage wijze in de laatste zin", aldus de commentaar van de experts. "Het verzoek van Tshombe komt ook zeer ongelegen. Buitenlandse Zaken werkt aan het herstel van de diplomatieke betrekkingen met Leopoldstad en de reïntegratie van Katanga in de republiek."

Parallel met het officiële beleid draaien de Belgische (en buitenlandse) geheime diensten echter op volle toeren, in nauw overleg met de minister van Afrikaanse Zaken. Uit een proces-verbaal van een vergadering over Kongo op het ministerie van Buitenlandse Zaken, gedateerd op 27 januari 1961, leren de experts dat er dagelijks bij minister d'Aspremont een vergadering plaatsvindt met vertegenwoordigers van "alle geheime diensten". Toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Pierre Wigny werd nota bene tot op dat moment niet bij dit dagelijkse overleg betrokken.

Uiteindelijk negeerde koning Boudewijn het door d'Aspremont opgestelde ontwerp van antwoord en stuurde een nietszeggend briefje naar Tshombe. "Ons intrigeert de reden voor deze beslissing", noteren de experts. "Is de koning terughoudend omdat hij het herstel van de diplomatieke betrekkingen met Leopoldstad verwacht? Of is hij voorzichtig nu de Westerse bondgenoten op zoek zijn naar een gemeenschappelijke steun aan Kongo. Of is de koning op de hoogte gebracht van de dood van Lumumba en acht hij het niet opportuun een uitvoerig antwoord te sturen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234