Woensdag 05/10/2022

Bellen metJournalist Maarten Rabaey

‘Boris Johnson waant zich Trump, maar zo werkt het niet in de Britse democratie’

null Beeld DM/AP
Beeld DM/AP

Het lijkt deze keer écht game over voor Boris Johnson, nu er een ware exodus plaatsvindt uit zijn conservatieve regering. Volgens Britse media zou er vandaag een ontslag als partijvoorzitter volgen, maar niet als premier. Wat zijn de andere mogelijke scenario’s? We bellen met journalist Maarten Rabaey.

Michiel Martin

Wat is het laatste nieuws?

“Boris Johnson zal volgens Britse media vandaag aftreden als voorzitter van de Conservatieven. Of hij meteen opstapt als premier is nog onduidelijk. Zelf zou hij de voorkeur geven om aan te blijven tot de herfst als ontslagnemend premier, zodat er deze zomer nieuwe voorzittersverkiezingen kunnen worden georganiseerd. Een nieuwe premier zou dan op zijn plaats komen te zitten voor de partijconferentie in oktober. De vraag is nu of zijn parlementaire fractie hem deze exit nog zal gunnen of liever heeft dat iemand anders de laatste weken van een restregering zal leiden.”

Wat zijn de andere scenario’s die op tafel liggen?

“Er zijn een aantal pistes. De eerste blijft dat Johnson toch beseft dat dit game over is en de komende dagen zelf aftreedt als premier, maar dat lijkt niet te gaan gebeuren. Dan ligt de beslissing mogelijk in handen van het zogenaamde 1922-comité. Dat is een intern orgaan binnen de conservatieve partij dat kan beslissen om over te gaan tot een vertrouwensstemming in de premier.”

“Die is er een maand geleden al geweest, en volgens de huidige regels kan die niet binnen het jaar hernomen worden. Maar de Conservatieven zijn het zo beu dat er maandag een nieuw 1922-comité wordt gekozen, om de regels te veranderen zodat die nieuwe vertrouwensstemming toch mogelijk is. Als die georganiseerd wordt, heeft Johnson binnen de partij geen meerderheid meer en wordt hij afgezet als leider.”

“Op zich is het ook mogelijk dat er in het Lagerhuis een vertrouwensstemming wordt ingeroepen door de oppositie, maar zie je dat het tactische spel ten volle gespeeld wordt. Zij zien liever dat de Tory’s zich op hun eigen zwaard storten dan dat ze zelf de schuld krijgen voor de val van de regering.”

Wat als Johnson alsnog de vlucht vooruit neemt en nieuwe verkiezingen organiseert?

“Dat is nog een laatste scenario, alleen is het zeer onwaarschijnlijk. Als hij die verkiezingen zelf aankondigt, moet hij aan de koningin vragen om het parlement te ontbinden. Eerst en vooral heeft zij het recht om dat te weigeren, en die kans is zeer groot omdat er een werkbare meerderheid is in het parlement. Heel veel parlementsleden hopen echter sowieso dat het zo ver niet komt, omdat hij dan het staatshoofd voor een politieke keuze stelt. Dan zou Johnson een constitutionele crisis ontketenen bovenop de politieke chaos.”

Is zijn ego daar niet groot genoeg voor?

“In de commentaren van de Britse kranten en op de radio wordt vanochtend niet toevallig vergelijkingen gemaakt met het ego van Donald Trump. Die weigerde ook te vertrekken nadat zijn liedje was uitgezongen. De gelijkenis is er, in die zin dat Johnson zoals Trump zijn partij volledig negeert en zich beroept op het mandaat van miljoenen kiezers. Het verschil is echter dat een president in de Verenigde Staten rechtstreeks door de kiezer wordt gekozen, in het Verenigd Koninkrijk zijn het de parlementsleden die dat doen. Johnson waant zich dus Trump, maar vergeet dat het niet zo werkt in de Britse partijdemocratie.”

Die miljoenen conservatieve stemmen waren er natuurlijk grotendeels dankzij stemmenkanon Johnson. Hoe reageert de publieke opinie?

“In reportages op de regiozenders van BBC merk je dat er zeker nog aanhangers zijn, maar in verschillende uithoeken van het land vinden de meeste aanhangers dat het nu toch welletjes is geweest. Zelfs lokale conservatieve partijleden vinden het tijd om te gaan, omdat zijn leiderschap en het politieke gesteggel de aandacht wegtrekt van de enorme problemen waarmee het land geconfronteerd wordt, vooral de koopkrachtcrisis. Door de oorlog en ook de nasleep van brexit staat de economische situatie er zeer slecht voor.”

Hoe zwaar krijgt de partij van Johnson het nu te verduren?

“Uit opiniepeilingen blijkt duidelijk dat ze met Johnson als leider zakken in de peilingen. Maar als de conservatieven hem afserveren en een stabiele premier naar voor weten te schuiven, kan dat zeker weer kantelen. Dat beseft de partij ook.”

Ligt die stabiele premier al klaar in een schuif?

“Dat is de vraag van één miljoen: wie voelt zich geroepen om dit zootje op te ruimen? Er zijn duidelijk een aantal figuren die zich warmlopen. Er is Sajid Javid, die dinsdag ontslag nam als minister van Gezondheidszorg na een opvallende interventie en wiens ambities voor leiderschap bekend zijn. Of Rishi Sunak, die diezelfde dag ook ontslag nam uit de regering. Maar het kan ook zijn dat er een backbencher naar voren wordt geschoven met heel wat kilometers op de teller, zo hebben de Conservatieven er toch een aantal. Het is moeilijk om daar nu al een uitspraak over te doen, uiteindelijk word je toch altijd verrast.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234