Vrijdag 14/08/2020

Verenigd Koninkrijk

Boris Johnson keert terug in Downing Street, nu als coronaduif

Boris Johnson rond Pasen, nadat hij uit het ziekenhuis werd ontslagen.Beeld Getty

Na zijn bijna-doodervaring op een Londense ic-afdeling gaat de Britse premier Boris Johnson maandag weer aan het werk. Zijn nonchalance over het coronavirus is omgeslagen in een behoedzame houding. 

The Boss is terug. Hersteld van het coronavirus zit Boris Johnson, na een afwezigheid van ruim drie weken, maandag weer in 10 Downing Street. Hij moet de impasse doorbreken. Al vijf weken zitten de Britten met stijgend ongeduld in een uitzichtloze lockdown. Zijn ministers zijn verdeeld over de weg voorwaarts. De haviken willen zo snel mogelijk richting normaliteit, terwijl de duiven, gesteund door de Chief Medical Officer, een tweede coronagolf vrezen. Na zijn bijna-doodervaring neigt Johnson naar de duiventil.

‘We volgen wetenschappelijk advies’. Achter dat mantra heeft de Britse regering zich, zonder ‘Bozza’, afgelopen weken kunnen verschuilen. Het probleem is dat wetenschappelijk advies niet eensluidend is. Dat bleek onlangs nog toen de Oxford-epidemioloog Carl Heneghan beweerde dat de coronastatistieken aantonen dat het aantal besmettingen reeds voor de lockdown begon af te nemen dankzij gebruik van gezond verstand, waardoor mensen vaker hun handen wasten en afstand hielden. Een lockdown zou niet nodig zijn geweest.

Half maart was er in Downing Street coronapaniek uitgebroken door een rapport van professor Neil Ferguson van Imperial College. De epidemioloog voorspelde dat meer dan een half miljoen Britten aan het virus zouden overlijden als de regering passief bleef. Hoewel zijn voorspellingen ten tijde van de vogelpest en de varkensgriep er achteraf ver naast bleken te zitten, werd er niet getwijfeld aan Fergusons apocalyptische prognose. 

Er moest iets gebeuren, maar wat?

Boris Johnson besloot de scholen voor onbepaalde tijd te sluiten, een paar dagen later gevolgd door de horeca. Een klein deel van de Britse bevolking nam Fergusons doembeeld echter niet even serieus als de bestuurders. Zodoende doken op de zonnige zondag van 22 maart beelden op van drukke stranden, parken en berghellingen. Een dag later legde Johnson het land plat met een strikte lockdown. Voornaamste doel: voorkomen dat de gezondheidszorg zou bezwijken.

Gevoel van onoverwinnelijkheid

In de weken daarvoor was Johnson vrij laconiek geweest. Het virus was op een ongelegen moment gekomen, net toen de regering-Johnson nog in extase verkeerde over de verkiezingsoverwinning en het rond krijgen van de Brexit. Er heerste een gevoel van onoverwinnelijkheid, dat tot uiting kwam in Johsons rede van 3 februari waarin hij voorspelde dat het Verenigd Koninkrijk door zijn incasseringsvermogen een baken van economische activiteit zou worden ten tijde van een pandemie.

In februari, toen de eerste coronagevallen op Britse bodem bekend werden en wetenschappers hun zorgen begonnen te uiten, gebeurde er op het hoogste politieke niveau bar weinig. Er vielen parallellen te trekken met 1914, toen de Britten zich ‘slaapwandelend’, en picknickend richting de Eerste Wereldoorlog begaven. Het idee van groepsimmuniteit overheerste in beleidskringen. Indammen van een pandemie zou niet lukken, zoals een in 2016 gehouden oefening had bewezen. De resultaten daarvan bleven geheim.

Een ander doemscenario had afgelopen jaren veel aandacht gevergd: een No-Deal Brexit. Pas op 2 maart was Johnson voor het eerst aanwezig bij een zogeheten Cobra-overleg over de coronadreiging. Eerdere beraadslagingen had hij laten schieten. Rond dezelfde tijd kwam de regering met het eerste echte advies: handen wassen. Twintig seconden is genoeg, de duur van God Save the Queen, voegde de prominente politicus Jacob Rees-Mogg er behulpzaam aan toe.

Naar de paardenrennen

Grote evenementen gingen vooralsnog gewoon door, zoals Liverpool – Atletico Madrid, de paardenrennen van Cheltenham en een concert van Stereophonics, op 15 maart in Cardiff. Enkele dagen voor dat popconcert verspreidde Downing Street een video waarin Johnson vragen stelt aan Jenny Harries, de plaatsvervangend Chief Medical Officer. Daarin beweerde ze kalmpjes dat er geen wetenschappelijk bewijs bestaat waaruit blijkt dat het sluiten van scholen of afgelasten van grote evenementen zoals voetbalwedstrijden helpt.

Harries’ woorden sloten aan bij het idee om groepsimmuniteit op te bouwen. Tot de voorstanders daarvan behoorden Johnsons topadviseur Dominic Cummings en Sir Patrick Vallance, de belangrijkste adviseur op wetenschappelijk terrein. Fergusons statistieken maakten een einde aan deze strategie, die door tegenstanders was bestempeld als een hedendaagse vorm van sociaal darwinisme. Ook in de media werd steeds harder geroepen om een lockdown, waarbij werd gewezen op successen in Aziatische landen.

Over de praktische uitvoering van de lockdown kon de regering-Johnson tevreden zijn. Er was geen tijdelijke politiestaat nodig, zoals in Zuid-Europese landen, om de Britten binnen te houden. De uitentreuren herhaalde slogan ‘Stay at home, Protect the NHS, Save Lives’ bewees nogmaals hoe goed deze regering is in het overbrengen van boodschappen. Johnsons ziekbed versterkte de boodschap. Tegenstand was er amper. Zorgen over de epidemie verenigden Remainers en Brexiteers.

Nu de besmettingspiek voorbij is, blijkt dat het doel is gehaald: de ziekenhuizen functioneren nog. Sterker, duizenden ic-bedden zijn onbezet. Britten die eigenlijk naar het ziekenhuis moeten, bijvoorbeeld voor bestraling tegen kanker, zitten thuis. Terwijl andere Europese landen uit quarantaine komen, zitten de Britten nog in huisarrest. Voor de regering is het succes ook een probleem. Hoe kan de bevolking ervan worden overtuigd dat de buitenwereld weer veilig is? 

De beste manier voorwaarts is track and trace: mensen testen en digitaal volgen met wie besmette personen contact hebben gehad. Hiermee was in de eerste fase van de epidemie al een begin gemaakt, met het oog op de gewenste groepsimmuniteit. Daarna is er weinig mee gedaan, zodat er nu een achterstand moet worden ingelopen. De voornaamste hoop is dat er in september een vaccin klaarligt, Made in Britain. Johnson vreest dat er, net zoals na de Spaanse Griep van 1918, een tweede besmettinggolf aankomt. Maar tevens weet hij dat als het slot er te lang op blijft, het gevaar bestaat voor een geslaagde operatie waarbij de patiënt is overleden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234