Donderdag 20/02/2020

Boontje en Keizer Karel

'Het hele programma is werkelijk doorspekt van kritische noten'

Keizer KarelChristine De Weerdt

Het doet de organisatoren van het project Keizer Karel 2000 plezier dat er kritische stemmen klinken. Maar beweren dat er geen kritische noten in het programma zitten, zoals Jef Maes doet in De Morgen van 2 september, is pertinent onwaar, zegt Christine De Weerdt.

Vanaf het begin heeft het projectsecretariaat, het centrale coördinatieorgaan en de denktank die moest zorgen voor de inhoudelijke cohesie van dit meerstedenproject, ervoor geijverd dat het project geen ode zou worden aan de keizer en geen legitimatieproject voor wat of wie dan ook. Voor de instrumentalisering van cultuur voor politieke doeleinden waren we vanaf het begin beducht. Maar we maken ons sterk dat we erin geslaagd zijn om zowel de pure folklore als de pure legitimatie te vermijden. Het hele programma is werkelijk doorspekt van kritische noten: in de Carolus-tentoonstelling zal getracht worden een evenwichtig beeld van de keizer op te hangen. De Mise en Scène-tentoonstelling over de historieschilderkunst in de negentiende eeuw is hoe dan ook een meditatie over het gebruik en de enscenering van het verleden. Het Gestoorde Vorsten-project van het Guislain-Museum en Victoria/Time Festival spreekt voor zichzelf. De fototentoonstelling 'Evropa' van Carl de Keyzer idem dito. Over the Edges van het S.M.A.K zal, als het aan Hoet en zijn ploeg ligt, ook wel geen ode aan de macht zijn. De liederensuite 'Karel, Man en paard' van de AB met Dirk Van Esbroek zal wellicht nogal geuzerig zijn en voorts is zowat de hele bijdrage van Vooruit in het kader van ons project een directe of indirecte thematisering van onderdrukking en intolerantie. En mogen we er ten slotte even aan herinneren dat op de 499ste verjaardag van de keizer, dd. 24 februari 1999, een internationaal colloquium plaatsvond in Brussel, georganiseerd door het Comité Keizer Karel 2000, over geschiedenis en legitimatie, waar de meest gerenommeerde internationale historici zich bogen over het gebruik en misbruik van mythen en historische figuren uit het verleden voor actuele doeleinden.

Jef Maes stelt dat het Geuzenboek van Louis Paul Boon en meer in het algemeen de opstand van de geuzen in de 16de eeuw binnen het officiële Keizer Karel-programma onder de mat wordt geveegd. Ook dat is onjuist. Op zijn eerste nieuwjaarsreceptie anno 1997 heeft de intendant van het project te Gent, Rudi Van Quaquebeke, Geuzenboeken in groten getale uitgedeeld en er verder nooit een geheim van gemaakt dat hij zelf een geus was (een liberale traditie overigens). Geïnspireerd door dat gebaar heeft het projectsecreatriaat in Brussel gedacht aan een heruitgave of een vertaling. Er werd contact opgenomen met de Arbeiderspers. Die wilde wel - op een beperkte oplage - een Engelse variant produceren als relatiegeschenk maar niet de vertaling op de buitenlandse markt brengen en wel omdat Boon in het buitenland totaal onbekend is. 'Who's mister Boen?' deed de directeur van de Arbeiderspers ons de reactie van buitenlandse uitgevers en distributeurs na. Er dient ook gezegd dat er geen reactie kwam vanuit de administratie Cultuur op de vraag van de Arbeiderspers tot substantiële ondersteuning voor dit vertaalproject. Ergo: vertaling of heruitgave afgevoerd. En in die zin wijst Jef Maes wel degelijk op een zere plek: als er ergens één project is die in de conceptuele fase is blijven steken, dan is het de Boon-vertaling. Maar we vonden dat het een bijdrage moest zijn aan de internationale erkenning van Boon en niet zomaar een duur relatiegeschenk.

Van bij het begin vormde de monumentale aanklacht van Louis Paul Boon en de strijd van de geuzen een van de vertrekpunten voor het herdenkingsjaar rondom de figuur van Keizer Karel. En dat is uiteindelijk toch ook merkbaar. Zo wordt het openingsweekend morgenavond besloten met 'el foc de carlos quinto' van de Spaanse groep Xarxa, waar papier-machépoppen van Alva, Filips II en Keizer Karel worden verbrand. Misschien kan het gecombineerd worden met de fakkeloptocht die Jef Maes organiseert.

Nog iets over Boons Geuzenboek. Jef Maes beweert dat er buiten het Geuzenboek in de geschiedenisboeken bijna niets terug te vinden is van de strijd van de geuzen. Ook dat is manifest onjuist, want een van de zwakke punten van het boek is dat het voor een stuk is overgeschreven uit geschiedenisboeken. Dat is juist de zwakke flank van dit overigens aangrijpende monument. Het is een aanklacht, een litanie, een gedenkboek van de vele naamloze slachtoffers van de molen van de macht. Boon noemt het zelf in de inleiding een soort bijbel, hoewel het werk, als dat niet al te oneerbiedig klinkt, soms meer weg heeft van een telefoonboek van veldslagen waar de 16de eeuw en uiteindelijk het literaire meesterwerk dat het boek had moeten worden, onder is bezweken. Wie echt kritisch wil zijn moet, vanuit stilistisch, filologisch en historisch oogpunt, het boek met de nodige reserves durven benaderen. Daarover werd uitvoerig gerapporteerd in en rond de Louis Paul Boonkring.

Tot slot wil ik nog vermelden dat er contacten bestaan met Het Beschrijf; misschien komt er zelfs een editie van het Groot Beschrijf in 2000 die helemaal in het teken staat van het geuzendom en de rebelse geest. Daar, Meneer Maes, treffen we elkaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234