Maandag 28/09/2020

Boom van een plaat, nog altijd

Bono huiverde altijd bij de gedachte om te verglijden naar een oldies act. Toch voert U2 vanavond The Joshua Tree integraal op in het Koning Boudewijnstadion. Een plaat van dertig jaar oud? Vergis je niet, de timing is perfect.

Een liefdesverklaring aan Amerika. Zo noemde Bono The Joshua Tree. Met die plaat stootte U2 dertig jaar geleden door naar de wereldtop. Nummer 1-hits als 'With or Without You' en 'I Still Haven't Found what I'm Looking For' legden in de VS de kiem voor de stadiongroep die ze tot op vandaag is gebleven.

The Joshua Tree vormt weliswaar een bitterzoete liefdesbrief, waarin de idealen van The Land of the Free even vaak omarmd worden als de mythes doorprikt. De ruwe schoonheid van het Amerikaanse landschap vond zijn weg naar de hoes, terwijl je in de songs hoort dat de groep opzichtig kopjes geeft aan Amerikaanse roots-muziek. De lyrics zijn op hun beurt geïnspireerd door het meest verkochte boek in de Biblebelt, terwijl de sterke ritmische poëzie van Bono meer dan eens ingegeven werd door de beatgeneratie.

Een van de allereerste opnames die de plaat uiteindelijk niet zou halen, was trouwens gebaseerd op een gedicht van de ultieme beatdichter Allen Ginsberg. Daarin verwoordde die zijn dubbelzinnige verhouding met de Verenigde Staten: "America, when will we end the human war / Go fuck yourself with your atom bomb (...) America, after all, it is you and I who are perfect, not the next world." The Two Americaswerd niet toevallig een van de werktitels voor deze plaat.

The Joshua Tree zou immers U2's ambigue visie op de American dream reflecteren. De "kilheid en hebzucht van Amerika onder Ronald Reagan" vuurde bassist Adam Clayton jr. naar eigen zeggen aan, vlak voor de opnames. In zijn gitaarspel liet The Edge zich dan weer leiden door de sfeer in de films van Scorsese en Coppola, en de blues: "The promised land, both brutal and beautiful", dreef hem tijdens de opnamesessies.

Op zijn beurt nam Bono in zijn teksten de zelfkant van het continent op de korrel. Zo viseerde hij racistische rednecks met 'In God's Country', die hun blanke, conservatieve Amerika "God's own country'" noemden. 'Bullet the Blue Sky' kwam tot stand na een trip van de frontman naar het Centraal-Amerikaanse Nicaragua en El Salvador, waar hij getuige was van het onrecht dat de landarbeiders aangedaan werd door militaire interventies van het Amerikaanse leger.

Was The Joshua Treezo innovatief of revolutionair dat de plaat dertig jaar na datum een hele tour rechtvaardigt? Wellicht niet: vier jaar later zou U2 met Achtung Babypas écht een grensverleggende sound en visie omarmen. Maar de Ierse groep maakte met The Joshua Tree wél een naadloze overgang van vendelzwaaiend activisme ('Sunday Bloody Sunday') naar een megagroep die de Amerikaanse markt wist in te palmen en beïnvloeden, als was het een Trojaans paard.

Time Magazine zette U2 in april 1987 op de cover, met de schreeuwerige kop "Rock's Hottest Ticket". Het album prijkte ook wekenlang bovenaan de hitlijsten in Amerika en sleepte twee Grammy's in de wacht. Maar ook dertig jaar na de release heeft de plaat, die zo'n 25 miljoen keer over de toonbank ging, nog niets aan kracht ingeboet.

Wat de plaat vandaag opnieuw zo relevant maakt? De politieke en sociale onrust van toen echoot na in deze dagen. "Na dertig jaar is de cirkel rond", liet U2 ook al optekenen toen de jubileumshows werden aangekondigd. De Koude Oorlog, een lawine aan stakingen en het rechtse bewind van Reagan en Thatcher zijn in deze tijden van brexit, Donald Trump en de gespannen relaties met Rusland opnieuw brandend actueel. 'Running to Stand Still' (over een junkiekoppel in Dublin) schetst op zijn beurt een tijdloos portret van verslaving, terwijl 'Mothers of the Disappeared' evenmin aan spankracht inboette als lamento voor politieke gevangenen.

Vijfde lid van U2

In het Boudewijnstadion zal die lijn met huidige tijden worden doorgetrokken. In 'Where the Streets Have No Name' zie je acteurs die migranten verbeelden, dolen langs een woestijnweg. En in 'Bullet the Blue Sky' zouden beelden geprojecteerd worden waarin je je Amerikanen, jong en oud, een legerhelm ziet opzetten. Ook de symboliek van verbrande bomen tijdens 'I Still Haven't Found What I'm Looking For' valt letterlijk noch figuurlijk fout te interpreteren.

Puur muzikaal gesproken past een reprise van The Joshua Treebovendien perfect in een stadion. "Cinematic" was een woord dat vaak terugkwam tijdens de opnames: U2 wilde een groots en panoramisch geluid neerzetten in de studio. Live wordt 'Bullet the Blue Sky' nog dramatischer aangezet door de gierende gitaaruithalen van The Edge, terwijl de predikant in Bono de passie preekt. 'Where the Streets Have No Name' en 'With or Without You' zijn op hun beurt meezingers die met een massaal koor uw hart spontaan zullen doen opveren.

Nog een reden om u vanavond gelukkig te prijzen? Anton Corbijn - het vijfde lid van U2, zeg maar - voorziet de show van visuals. Dertig jaar geleden voorzag hij The Joshua Tree ook al van iconisch artwork. Dat deed de Nederlandse fotograaf in zuid-westelijk Californië, met zijn woestijnlandschappen en de grillige takken van een kronkelige boom, waaraan de groep zijn plaattitel zou ontlenen. Voor alle quizzers en mierenneukers onder de fans: officieel is The Joshua Tree geen boom, maar een plant -- de yucca brevifolia.

De gelijknamige plaat mag dan een evergreen zijn, de Joshua tree zelf is ironisch genoeg niet meer. Die werd in oktober 2000 omver geblazen door de wind, na tweehonderd jaar. Tussen de dode takken liggen nu allerhande aandenkens van fans. Ergens in het mulle woestijnzand tref je nog een bronzen plakkaat aan, met de woorden: "Have you found what you are looking for?"

Wie weet? Misschien vanavond wel.

Het concert vanavond is uitverkocht.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234