Donderdag 04/03/2021

Bond en Bondgirl: de rollen omgekeerd

Bond is veranderd. In Spectre is agent 007 menselijker en zijn de vrouwen zelfstandiger. 'Erg provocerend', vindt Monica Bellucci, de oudste Bondgirl ooit.

Vroeger moesten ze er vooral goed uitzien. In Spectre zijn de bondgirls independent women geworden. Vrouwen die het cliché doorbreken, én die er toevallig nog eens goed uitzien ook. Volgens de actrices die de rollen spelen, is agent 007 geen seksist meer, eerder een feminist.

"Mijn favoriete Bond-personage is Pussy Galore", zei Bond-acteur Daniel Craig (47) ons vorige week in Londen. "We komen dus duidelijk van ver. In de jaren 60 was de wereld veel seksistischer, op een vreselijke manier. Vandaag is dat gelukkig voorbij. Sommige elementen van Bond hebben nog wel een voet in het verleden. En dat botst wel eens, zeker als hij te maken krijgt met sterke vrouwen zoals in Spectre."

Die personages zijn mee gecreëerd door Sam Mendes (50), die ook al bij de vorige film Skyfall in de regisseursstoel zat. "Ik probeer personages te creëren die op gelijke hoogte staan met Bond", zegt hij. "Bij mij zie je geen meisjes die louter bewonderend naar hem opkijken en verder wat in bikini rondlopen. Want wie zegt dat de bondgirls niet ongelooflijk mooi, sexy en intelligent tegelijk kunnen zijn?"

No-brainer

Hoewel er geen eenduidige definitie voor het Bond-meisje is, mogen we er wel vanuit gaan dat ze op z'n minst de lakens met de protagonist deelt. Voor Spectre valt die eer al zeker te beurt aan de Italiaanse Monica Bellucci (51), vier jaar ouder dan tegenspeler Craig. Dat maakt haar meteen de oudste actrice in de Bond-geschiedenis die deze rol ooit mocht bekleden, maar volgens Craig was die keuze "een no-brainer".

"Ik heb eens goed gelachen, toen mijn agent belde of ik in een Bondfilm wou spelen", zegt Bellucci. "Wat moet ik daar op mijn vijftigste nog in doen, was de eerste vraag die ik mezelf stelde. Maar Sam Mendes was net op zoek naar een oudere, rijpere vrouw. Hij wou een vijftigjarige die er ook als een vijftigjarige uitzag. Mocht hij het echt gewild hebben, had hij me er jonger kunnen laten uitzien. Dat was dus niet de bedoeling.

"Vijfentwintig jaar geleden ben ik ook al eens gevraagd voor Bond. Toen wist ik niet eens wie James Bond was. (lacht) Eigenlijk ben ik traag in het leven. Ik wil over alles nadenken, zeker zijn dat ik er klaar voor ben. Daarom is deze rol, in deze invulling, op het juiste moment gekomen. Het is hoe dan ook interessanter om het op deze leeftijd te doen. Ik accepteer dat de tijd voorbij vliegt, ik ben niet meer dezelfde actrice van Malèna, The Matrix of Irréversible. Alles verandert: het lichaam, de geest. En dat is mooi, ik zou niet meer hetzelfde willen zijn."

Bellucci speelt de rol van Lucia Sciarra, een Italiaanse weduwe met grote geheimen. Haar man werd vermoord, en zelf riskeert ze hetzelfde lot. Ze is een vrouw in een mannenwereld. Maar zodra Bond op de proppen komt, speelt ze op sluwe wijze wel al haar vrouwelijke charmes uit.

"Noem het gerust erg provocerend", zegt Bellucci. "Voor het eerst ligt er een oudere vrouw in Bonds armen, en dat maakt het zo sterk. Men lijkt ervan uit te gaan dat vrouwen na hun veertigste geen seksueel verlangen meer hebben. Poor baby! Alsof je maar sensueel kunt zijn zolang je je ook kunt voortplanten, en nadien alleen thuis in de keuken pasta kunt klaarmaken. Dat is een oude, erg mannelijke kijk op de dingen. Laat Spectre dus maar een voorbeeld zijn, een nieuwe manier om naar vrouwen in films te kijken. Want de tijden veranderen."

Cliché doorbreken

De andere bondgirl, in een grote, centrale rol, is weggelegd voor de Franse actrice Léa Seydoux (30), bekend van de Gouden Palm-winnende film La vie d'Adèle en Mission: Impossible - Ghost Protocol. Zij speelt Madeleine Swann, de dochter van Mr. White. Een gevoelig, intelligent en menselijk personage, dat aanvankelijk niets met Bond te maken wil hebben. Seydoux was, net als Bellucci, verbaasd toen ze de rol van Bond-meisje kreeg aangeboden.

"Het idee dat ik van een bondgirl had, was een cliché", zegt Seydoux. "Toen ze me benaderden, wist ik niet zeker of het iets voor mij zou zijn. Ik ben geen femme fatale, ik heb verleidelijkheid nooit als mijn grootste talent beschouwd. Maar toen ik hoorde dat dit personage haar leven in eigen handen neemt, begreep ik waarom ze me vroegen. En geef toe, het feit dat de twee bondgirls verbaasd waren dat ze de rol aangeboden te krijgen, bewijst dat Spectre een ander, modern verhaal vertelt.

"Ik ben zeker dat deze film het cliché kan doorbreken. Eigenlijk heeft Madeleine Swann geen Bond in haar leven nodig, ze hoeft niet op hem te wachten om gered te worden. Ze is Bonds gelijke, misschien is zij zelfs zijn 'James Bond'. Ze zijn even sterk, slim en onafhankelijk. Daarom denk ik dat Swann de vrouwen van mijn generatie goed weerspiegelt. Wij zijn onafhankelijk, hebben geen mannen nodig om onze zaakjes te regelen. Deze film is een statement, een teken van onze tijd."

Daniel Craig weet niet of hij het een statement moet noemen. "Ik zou niet weten hoe we het anders hadden moeten aanpakken", zegt hij. "Ik beschouw mezelf niet als seksistisch, en probeer Bond zeker niet op die manier te spelen. Maar als Léa hem afwijst, reageert hij wel verbaasd. 'Wat? Ik probeer hier wel je leven te redden, hè!' Alsof hij het niet wil snappen. Die dubbelzinnigheid in het karakter, daar speel ik graag mee. Bij de eerste ontmoeting met Swann is er een soort conflict tussen hen, en toch worden ze verliefd. Ik geloof dat de beste liefdesverhalen uit zo'n vorm van ruzie ontstaan."

Aantrekken en afstoten

Intussen speelt er ook nog een sluimerend aantrekken en afstoten op de achtergrond, met Naomie Harris (39) die terugkeert in de rol van Bonds collega Eve Moneypenny. Die impliciete romance zal nooit geconsumeerd worden, denkt de actrice. "James en Eve zijn zeker tot elkaar aangetrokken", zegt Harris. "Maar tegelijk zijn ze té professioneel om die lijn niet te overschrijden. De job is voor hen beiden het belangrijkste, ook al moeten ze daar offers voor brengen. Met elkaar in bed duiken, zou niet bijdragen tot een goede werkrelatie. Daarom zullen ze het allicht nooit doen. Al houden ze er wel van om met die lijn te spelen, om te kijken hoe ver ze kunnen gaan."

De manier waarop Bond zich in Spectre tot vrouwen verhoudt, is een duidelijk keerpunt. Maar wel eentje die zich al enige tijd aankondigt. Volgens de Oostenrijkse acteur Christoph Waltz (59), die in Spectre de slechterik Franz Oberhauser speelt, is er een evolutie in emancipatie te ontwaren. En dat is te danken aan Daniel Craig, vindt hij.

"In Casino Royale speelde Eva Green al een personage dat een Madeleine Swann had kunnen worden. Maar goed, zij stierf", zegt Waltz. "Het geeft aan dat Bond, maar ook de manier hoe er met vrouwen in de films wordt omgegaan, onder Daniel Craig stap voor stap is veranderd. Het bewijst ook dat de Broccoli's de juiste keuzes maken. Ze zullen de kijker nooit choqueren, maar gidsen naar een nieuw tijdperk."

Waltz doelt op het filmproductiebedrijf EON Productions, dat sinds 1962 de James Bondfilms produceert. Opgericht door wijlen Albert R. Broccoli, vandaag in handen van zijn dochter Barbara Broccoli (55) en stiefzoon Michael G. Wilson (73).

"Sinds Barbara Broccoli mee aan de Bond-films werkt, mag er wat meer inhoud zijn", zegt ook thrillerauteur en Bond-kenner Raymond Rombout (61). "De bondgirl werd lang gekozen op basis van hoe ze eruit zag in bikini, en of ze 100 meter kon lopen op hoge hakken. Volgens mij is het tij beginnen keren met GoldenEye in 1995. In elke film met Craig zit er een leading lady. Vandaag zoekt men echte actrices, vrouwen die hun plaats kunnen afdwingen naast James Bond. Al moet ze er natuurlijk ook goed blijven uitzien."

Kwetsbaarheid

Naast een nieuwe invulling van de Bond-meisjes is ook agent 007 zelf door de jaren heen veranderd. In Spectre is die verandering zelfs zo significant dat er wordt gesproken over 'een nieuwe Bond'. Volgens producer Barbara Broccoli legt het personage van Léa Seydoux de basis van zijn transformatie. "Madeleine Swann daagt Bond uit, stelt hem ook in vraag", zegt ze. "Ze dwingt hem om na te denken over zijn manier van leven. En dat heeft uiteraard een grote impact op zijn personage. Bond is in deze film menselijker geworden, waardoor je zijn innerlijke conflicten beter begrijpt."

Al is dat voor een groot stuk ook te wijten aan de achtergrondverhalen die er in de laatste films rond Bond worden geschreven, vindt Raymond Rombout. "Het personage James Bond is nog altijd dezelfde executeur uit de boeken van Ian Fleming, of van de eerste interpretatie door Sean Connery", zegt hij. "Al wordt hij sinds de reboot met Craig wel wat anders voorgesteld. In de vroegere films kreeg je zelden een inkijk in het privéleven van Bond, tegenwoordig is er veel aandacht voor zijn eigen geschiedenis. Skyfall speelde zich voor een groot stuk af rond Bonds ouderlijk huis, ook in Spectre wordt hij geconfronteerd met zijn verleden. Het maakt hem menselijker.

"Vroeger wist je niets over dat personage, alleen zijn naam en nummer", zegt ook Christoph Waltz. "Dat had destijds zijn aantrekkelijkheid, maar vandaag willen de kijkers graag meer weten. Daniels Bond doet dat. Twintig jaar geleden zou een film als Skyfall niet gewerkt hebben. Voor het publiek van toen, in die tijdgeest, zou dat verhaal veel te diep zijn gegaan. Dat was Bond niet. Vandaag is hij dat wel."

Ook tegenspeelster Léa Seydoux vindt dat het Bond-personage een grote evolutie heeft doorgemaakt. "Tot voor kort was James Bond de womanizer, maar dat verandert in Spectre", vindt zij. "Bond wordt bijna feministisch, of op z'n minst vrouwelijker. Hij durft zijn mislukkingen te tonen, zijn kwetsbaarheid, zijn zwakke kanten." Ook Naomie Harris knikt. "Daniel heeft alles wat de vorige Bonds ook hadden, maar hij voegt er iets moderns aan toe. Een soort gevoeligheid achter zijn kracht, als ware hij de nieuwe man. Dat geeft hem meer diepte, dat trekt aan."

Craig zelf meent dat 'zijn' Bond altijd wat gevoeliger is geweest. "Ik heb hem altijd écht proberen te maken", zegt hij. "Je weet wel dat alles verzonnen, dat het verhaal soms knettergek en over the top is. Maar daar middenin probeer ik geloofwaardig te zijn. Bond is een personage in extreme omstandigheden.

Hij ziet mensen, geliefden rond hem sterven en daar kan hij privé erg gevoelig op reageren. Voor mij is dat de rol. Met tussendoor al eens een auto aan flarden schieten.

"Ik heb mijn Bond nooit vergeleken met de vorige acteurs die hem gespeeld hebben. Natuurlijk heb ik mijn huiswerk gedaan. Voor ik aan Casino Royale begon, heb ik naar oude Bond-films gekeken. Maar ik wou er een erezaak van maken om niet te herhalen wat anderen me hadden voorgedaan, geprobeerd om alles opnieuw te ontdekken. Elke keer dat Bond een martini drinkt, moet het voor het kijker aanvoelen alsof hij zijn eerste martini drinkt. En hopelijk is dat ook in Spectre gebeurd."

Martini of bier

For the record, in Spectre drinkt Bond weer zijn vertrouwde bestelling: shaken, not stirred. Want toen hij in Skyfall drie jaar geleden plots een Heineken dronk, stond de Bond-wereld even op zijn kop. "Bond heeft altijd bier gedronken", zegt Broccoli daar nu over. "Mocht je ooit een Bond-boek gelezen hebben, dan zou je dat weten. De eerste verhalen dateren van net na de oorlog, waarin Bond een uitgesproken hedonistisch personage was. Daarom genoot hij van de geneugten des levens, elk drankje kon zijn laatste zijn. En soms was dat een martini, soms een biertje. Trouwens, ons partnerschap met Heineken gaat intussen vijftien jaar mee. Op die paar seconden in Skyfall na, heeft daar geen haan naar gekraaid."

"Het was een probleem dat ze vooral zelf hadden gecreëerd", vindt kenner Rombout. "In de boeken maakte Ian Fleming van elk drankje iets mysterieus. Maar het waren de filmmakers die besloten om de martini eruit te pikken en er een running gag van te maken. Dat patroon doorbreken, is vragen om problemen."

De makers liggen er alvast niet van wakker. Voor hen mag Bond veranderen, zolang er maar niet wordt geraakt aan de basiskaraktertrekken. "We discussiëren vaak over de evolutie van Bond", zegt producer Michael G. Wilson. "Voor ons moet hij altijd loyaal, onomkoopbaar en meedogenloos blijven. Maar binnen die definitie van Ian Fleming zijn er verschillende manieren om aan die eigenschappen te voldoen. Het personage is zo rijk, dat er ontelbare interpretaties mogelijk zijn. De ene acteur doet het wat meer tongue in cheek, de andere dodelijk ernstig. Zij bepalen ook de tijdgeest, wat er vandaag kan en wat niet.

"Spectre is een klassieke Bond geworden met een hedendaagse twist", vult Broccoli aan. "Daniel Craig en Sam Mendes hebben hem veranderd, relevant gemaakt voor de 21ste eeuw."

Een goed voorbeeld daarvan is de technologie. Ooit stond 007 bekend om zijn blinkende gadgets en high-tech snufjes. In Spectre is zijn collectie accessoires eerder bescheiden te noemen. "Onze relatie tot technologie is de laatste jaren zodanig veranderd dat we het niet meer louter van de gadgets moeten hebben", zegt acteur Ben Whishaw (35), die de rol van technologisch wonderkind Q speelt. "Sinds de laatste incarnatie wordt Bond meer in een moderne realiteit geplaatst. Je kunt niet meer zomaar iets compleet onmogelijk voorstellen. Ook al heeft dat tot gevolg dat de gadgets niet meer zo spectaculair zijn als vroeger. Al zitten er toch wat technologische aardigheidjes in deze film, hoor."

Hoe Bond verder zal evolueren, zal de tijd uitwijzen. Eerder werd gezegd dat Spectre de laatste Bond voor Craig zou zijn. In Londen gaf hij te kennen dat de deur nog steeds openstaat.

"Craig zal toch ooit moeten stoppen, wanneer hij de stunts niet meer aankan", zegt Rombout. "Ook de Broccoli's zijn niet meer van de jongsten. Misschien dat ze voor hun volgende, 25ste film nog één keer zullen samenwerken. Daarna is het aan de volgende producer, regisseur en acteur om Bond opnieuw vorm te geven."

Daniel Craig zelf weet alvast een ding zeker. "Ik denk dat Bond de wereld nog wel eens zal redden."

Raymond Rombout, James Bond, van Dr. No tot Spectre, uitgeverij Borgerhoff & Lamberigts, 288 p., 22,95 euro

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234