Donderdag 27/06/2019

Binnenland

Bommenkerkhof bij Knokke lekt: springstof vloeit in de zee

De kust van Knokke. Beeld Photo News

Op een zandbank nog geen ­kilometer voor de kust van ­Knokke ligt een munitie­kerkhof uit de Eerste Wereldoorlog. Zo’n 35.000 ton bommen, ­granaten en springstoffen ligt daar onder de zeebodem. Veilig en wel, meent de overheid al ­jaren. Maar uit recente metingen blijkt dat er springstof lekt in zee.

Dat er net als op vele andere plaatsen op zee ook voor onze kust een gigantisch wapenarsenaal uit de Eerste Wereldoorlog begraven ligt, is geen nieuws.

35 miljoen kilo oorlogstuig spreekt weliswaar tot de verbeelding en dus komt dat bommenkerkhof regelmatig eens in de aandacht, maar telkens zeggen experts en politici dat er eigenlijk niets aan de hand is. Dat de munitiestortplaats Paardenmarkt — zo heet de zandbank op nog geen kilometer van de kust van Knokke — net zeer veilig is. De kisten met bommen en gifgasgranaten, zware springstoffen en andere wapens liggen door de aanleg van de haven van Zeebrugge onder een sliblaag van een paar meter en die zou de garantie bieden dat er niets van dat gevaarlijke goedje vrijkomt.

Om die reden is het er ook verboden te vissen of zelfs maar een anker uit te gooien. “Och, het Vlaamse Monster van Loch Ness is daar weer”, zo reageerde toenmalig minister van Noordzee Johan Vande Lanotte (sp.a) laconiek toen het wetenschappelijke tijdschrift EOS in 2013 sprak over een “tikkende tijdbom”.

Inspectie van Belgica

De stemming rond de Paardenmarkt is echter omgeslagen, zo stelde Europarlementslid Mark Demesmaeker (N-VA) anderhalve week geleden vast op een studiedag van he Directoraat-Generaal Maritieme Zaken en Visserij van de Europese Commissie. Daar werd zowaar meegedeeld dat tijdens de jongste inspectie door duikers, die metingen doen in opdracht van de FOD Volksgezondheid, een hoeveelheid TNT was gevonden aan de Paardenmarkt. Om hoeveel springstof het gaat en wat dat precies betekent, is voorlopig onduidelijk. Er is een groot onderzoek gepland met het onderzoeksschip Belgica. Die studie zou de omvang van het probleem en de risico’s juister in beeld moeten brengen.

Een betrokken wetenschapper bevestigde afgelopen weekend het ontdekken van springstof bij de controle, maar vroeg om daarover niets te communiceren “om geen paniek te veroorzaken”. Of dat de reden is waarom Volksgezondheid er tot op heden over zweeg, is niet duidelijk. De woordvoerder van de dienst viel zaterdagmiddag uit de lucht, maar bevestigde later dat er in mei een grote inspectie van de Belgica aan de Paardenmarkt staat gepland.

“Zowel conventionele munitie als geschut met een chemische inhoud kunnen een gevaar vormen voor de gezondheid van de mens en het mariene ecosysteem”, zegt Demesmaeker, die de problematiek al jaren opvolgt. “Van chemische munitie is geweten dat de inhoud soms klontert en dus in geconcentreerde vorm kan terechtkomen in visnetten en op het strand, met alle gevolgen van dien. Recent werden nog vier mensen opgenomen in het ziekenhuis nadat ze op het strand van Blankenberge een fosforgranaat vonden. De langzame vrijgave van TNT of chemische bestanddelen zoals mosterdgas en chloorgas kan ook een negatieve invloed hebben. Eerdere ervaringen wijzen op schadelijke gevolgen van TNT afkomstig van een dumpplaats op mosselen en vissen.”

Volgens een anonieme overheidsbron heeft ons land sinds vorig jaar betere meetapparatuur om chemische stoffen op te sporen op de zeebodem. “Bij de eerste test met die apparaten en de chemische methode om mengsels te scheiden is dan gebleken dat er TNT is vrijgekomen uit het oorlogstuig. Het gaat om een lage concentratie. Iets wat zeer nauwlettend opgevolgd moet worden, maar niet onrustbarend is. TNT is giftig voor organismen en kan ontploffen, maar het breekt ook vrij snel af in water. Maar zolang niet geweten is waar dit precies vandaan komt, kan Volksgezondheid niet gerust zijn. Het kan één enkele obus zijn die aan het lekken is, maar dit kan ook de voorbode zijn van honderden die aan het roesten zijn en hun gevaarlijke inhoud prijsgeven. Niemand die dat vandaag kan zeggen.”

Strandgangers aan de kust van Knokke, met in de verte de haven van Zeebrugge. Op nog geen kilometer hiervandaan ligt de zogeheten Paardenmarkt, een munitiestortplaats met goed 35 miljoen kilogram aan oorlogstuig, die nu blijkt te lekken.  Beeld Hollandse Hoogte / Clemens Rikken

Dringend expertise nodig

Volgens Demesmaeker is het de hoogste tijd om meer expertise op te bouwen om munitie op zee te bergen. “De risico’s bij een berging zijn veelvuldig en in de zee is dat veel moeilijker te controleren dan op land, maar we weten er allemaal te weinig over.” Demesmaeker diende vorig jaar in Europa een voorstel in om alles veel beter in het oog te houden. “Nieuwe technologieën kunnen systematische analyses goedkoper en beter maken dan wat tot vandaag mogelijk was. Ik denk aan de installatie van apparatuur die in realtime de waterkwaliteit meet en een waarschuwing geeft bij de overschrijding van drempelwaardes. Meer dan 100 jaar na de Eerste Wereldoorlog blijft die giftige erfenis ons achtervolgen. Op de zeebodem van nagenoeg alle Europese wateren zijn munitiestortplaatsen te vinden. Gedumpt in de chaos na het einde van de beide wereldoorlogen. Deze zullen onvermijdelijk doorroesten en zijn een risico voor de volksgezondheid en de mariene ecosystemen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden