Donderdag 21/11/2019

Verenigde Naties

Bolsonaro, Trump, Erdogan: een nieuwe generatie leiders zet de toon bij de VN

De Braziliaanse president Jair Bolsonaro tijdens zijn speech voor de AV van de Verenigde Naties. Beeld EPA

Bij de jaarlijkse vergadering van de VN komt een nieuw type leider aan het woord: mannetjesputters als Bolsonaro, Trump, Erdogan en Al-Sisi zetten de toon.

Het begon met vier sterke mannen, dinsdag in New York – vier leiders van (in theorie) democratische landen die alle vier vinden dat ze zo nu en dan boven de wet staan. Ze hebben weinig op met hun politieke tegenstanders, die ze soms opsluiten (Abdel al-Sisi van Egypte, Recep Erdogan van Turkije), die ze dreigen op te sluiten (Donald Trump van de Verenigde Staten), of die door bevriende rechters worden opgesloten (Jair Bolsonaro van Brazilië).

Hun nationalisme is onverbloemd, en dus was de vraag: zetten zij de toon op de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, het jaarlijkse festival van het internationalisme?

‘Onze heiligste waarde’

Bolsonaro deed zijn best. Omdat Brazilië zoals gebruikelijk de spits mocht afbijten, een traditie die stamt uit de verlegen beginjaren van de VN toen Brazilië zich opwierp om het ijs te breken, kon de dit jaar aangetreden president bij zijn VN-debuut meteen een onuitwisbare eerste indruk achterlaten.

De man die ook wel ‘mini-Trump’ wordt genoemd ging vol in de aanval: op de media, op het socialisme, op Cuba, Venezuela en Chili, op westerse landen die zich koloniaal gedragen, op activisten en internationale organisaties. Het Amazonegebied was het hoofdthema, en soevereiniteit (‘onze heiligste waarde’) het sleutelwoord.

Bemoei je er niet mee, was zijn boodschap. Na de ophef over de brandende bossen deze zomer en over de wetenschappelijke bevinding dat de aarde juist bossen nodig heeft om de opwarming tegen te gaan, ging hij tekeer tegen de “leugens van de media”, die zich “respectloos gedragen”. 

Hij zei dat de Amazone helemaal niet wordt verwoest, ook al was dat deze zomer ook de conclusie van de wetenschappelijke dienst die dat in de gaten moet houden (het hoofd van de dienst werd in augustus ontslagen).

De Amazone is van ons, zei Bolsonaro. “Het is onjuist te beweren dat de Amazone onderdeel is van het werelderfgoed, en het is onjuist om te zeggen, zoals wetenschappers beweren, dat onze regenwouden de longen van de wereld zijn.”

Nationale fundamenten

Hij roemde de biodiversiteit en de minerale rijkdommen van het gebied, maar stuitte toen op de grenzen van zijn nationalisme. Want ook al heeft Bolsonaro voor het beschermen van de natuur geen hulp van buiten nodig (‘kolonialisme!’), voor het ontginnen van de grondstoffen is iedereen uitgenodigd (‘partnerschap!’).

Het nationalisme van Bolsonaro komt niet uit de lucht vallen. Naar verluidt heeft de voormalige Trump-fluisteraar Steve Bannon meegeholpen met de toespraak, en Bolsonaro leek soms vooral de Amerikaanse president naar de mond te willen praten, met zijn sneren naar politieke correctheid, het benadrukken van religieuze vrijheid (op dit moment het enige mensenrecht waar de VS zich hard voor maken) en een compliment aan Trump zelf voor “het respecteren van de soevereiniteit”.

Na dat voorprogramma kwam Trump zelf. Ook hij ging weer vol op het nationalistische orgel, zoals hij dat in de twee vorige toespraken voor de VN deed. “De vrije wereld moet zijn nationale fundamenten omarmen”, zei hij. “Als je vrijheid wilt, moet je trots zijn op je land. Als je vrede wilt, moet je houden van je land. De toekomst behoort niet aan de globalisten, maar aan de patriotten.”

Het publiek, grotendeels bestaand uit de door hem verdoemde globalisten, hield zich stil.

Conservatieve campagne

Trump zag een kloof “tussen hen met een dorst naar controle over anderen en hen die zichzelf willen regeren”. Als voorbeeld noemde hij het wapenverdrag van de VN. “De Verenigde Staten zullen onder geen beding toestaan dat internationale entiteiten de rechten van onze burgers vertrappelen”, zei de Amerikaanse president, die ongebruikelijk zacht en sloom sprak.

De Amerikaanse president Donald Trump brengt een toast uit bij de Verenigde Naties in New York. Beeld AFP

Paradoxaal genoeg gebruiken de VS op dit moment juist wel internationale entiteiten, zoals Unicef en de Wereldgezondheisorganisatie, om zich te bemoeien met andere rechten in andere landen: het recht op seksuele gezondheid, zoals abortus, en het gebruik van voorbehoedmiddelen.

Trump zei dat “mondiale bureaucraten” landen aanvallen die het ongeboren leven willen beschermen, maar het is andersom. De VS hebben twaalf religieuze landen om zich heen verzameld, van Polen tot Saudi-Arabië, waarmee ze een conservatieve campagne voeren om de teksten af te zwakken van verdragen die de rechten van vrouwen expliciet maken, wat vooral in ontwikkelingslanden nog lang niet triviaal is. 

“Dat is een terugval”, zei Sigrid Kaag, de Nederlandse minister van Handel en Ontwikkelingssamenwerking, die een tegencampagne heeft opgezet. “Het is eigenlijk niet voor te stellen, maar deze strijd moet opnieuw gestreden worden.”

Normale routine

Toen na Trump de meer of minder verlichte despoten Al-Sisi en Erdogan aan de beurt waren, was dat bijna een terugkeer naar de normale routine. 

Al-Sisi sprak over de rol van internationale samenwerking in Afrika, Erdogan riep de internationale gemeenschap op tot het oplossen van problemen in Syrië en Kasjmir, en het afschaffen van kernwapens – waarbij ze zichzelf op de borst klopten als regionale aanvoerder van die gemeenschap. Iemand moet het doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234