Woensdag 25/11/2020

Bolleboos wint Gouden Uil

Opnieuw kiest de Gouden Boekenuil voor aanstormend talent. De Nederlander Joost de Vries (31) gaat met zijn roman De republiek verrassend met de pluimen lopen. Verliezer Stefan Hertmans kan zich warmen aan de Prijs van de Lezersjury.

Verbaasde blikken, ja zelfs enige consternatie, gisteravond bij de genodigden in de Brusselse KVS. Niet de huizenhoge favoriet Stefan Hertmans (Oorlog en terpentijn) of zijn grootste challenger Ilja Leonard Pfeijffer (La Superba) kreeg de Gouden Boekenuil in de schoot geworpen. Wel de piekfijn uitgedoste Nederlandse auteur Joost de Vries. Hij mocht voor zijn roman De republiek het boekenkunstwerk van Philip Aguirre én 25.000 euro naar thuisbasis Amsterdam meenemen.

Met zijn 31 jaar - en slechts twee romans op de teller - was deze kunstredacteur bij opiniemagazine De Groene Amsterdammer ook de jongste genomineerde. De Vries behoort tot een nieuwe generatie Nederlandse auteurs, met onder meer ook Daan Heerma van Voss, Maartje Wortel en Jamal Ouariachi. Deze laatste was met zijn roman Vertedering eveneens genomineerd en werd aanvankelijk zelfs méér kansen dan De Vries toegedicht.

Uitgepuurde stijl

De bekroning van De Vries' roman De republiek mag dan wel verbazing opwekken, in de literaire wereld heeft de altijd netjes gecoiffeerde jongeman op korte tijd veel sporen verdiend. De republiek kun je lezen als een hoogstaand intellectueel, speels avontuur in academische kringen. De dood van popfilosoof en professor in de Hitlerstudies Josip Brik zet een bitse opvolgingsstrijd in gang.

De roman bekoorde de vakjury onder voorzitterschap van Fried'l Lesage. "Met unanimiteit", zo klonk het, zij het "na de nodige schermutselingen, gelukkig zonder bloedvergieten". De republiek wordt geroemd als "een boek dat inslaat als een bom", geschreven in "een uitgepuurde stijl" en "internationale klasse ademend". Het is "een boek waarin de oorlog nawerkt tot in het heden, waarin ideeën botsen, partners clashen en collega's vechten, waarin wapengekletter niet toevallig ook een computerspel is".

Daarmee, zo heet het in de ronkende woorden van de jury, "thematiseert het de verwarring van dit tijdsgewricht". De Vries maakt inderdaad kattensprongen tussen diverse literaire genres, van schalkse spionageroman tot kwaadaardige campusroman en deelt ironische sneertjes uit aan collega-schrijvers.

Met de bekroning van De Vries bevestigt de Gouden Boekenuil zijn reputatie dat het jong aanstormend talent wel eens één bank vooruit durft te zetten. En het gebeurde al vaker dat de complete outsider met de oppergaai aan de haal ging. Zo belandde de Uil ook al in de armen van Marc Reugebrink (2008), Robert Vuijsje (2009) en David Pefko (2012).

De Vries volgt op de erelijst de Nederlander Oek de Jong op. Daarmee is het intussen elf jaar geleden dat de Uil naar een Vlaamse auteur vloog: Tom Lanoye - dit jaar uit de boot gevallen met Gelukkige slaven - won in 2003 met Boze Tongen. Of de sponsors niet stilaan gaan morren over het uitblijven van een Vlaamse Uilwinnaar, staat in de sterren geschreven. Bovendien vraag je je af of De Vries' weliswaar ingenieuze boek met zijn intellectuele spielerei wél het grote publiek kan verleiden.

Voor Stefan Hertmans (63) wenkte een ferme troostprijs. Voor Oorlog en terpentijn - monumentale roman over het WOI-verleden van zijn grootvader - krijgt hij de prijs van de 100-koppige lezersjury: 2.500 euro en een Mont Blancpen. "Alles in dit boek ademt", zo luidde een commentaar. Zowel Hertmans als Pfeijffer kunnen zich optrekken aan nog één herkansing. Ze staan beiden op de shortlist van de Libris Literatuurprijs, die op 13 mei wordt uitgereikt en 50.000 euro waard is.

Het is afwachten hoe De Vries om zal gaan met alle extra druk op de schouders na de Uilwinst. Maar dat hij een schrijver om te volgen is, betwist niemand. Op zijn zestiende had hij al de titel van 'beste schoolcolumnist' van Nederland op zak. Hij is in zekere zin een touche-à-tout, zoals de Fransen dat zo mooi zeggen, een weetgierige duizendpoot die aan alle walletjes knabbelt. In Vlaanderen bereiken zijn romans voorlopig nog slechts een publiek van fijnproevers.

"Zijn boeken zijn gevaarlijke intellectuele draaikolken waarin humor en citaten uit de lage cultuur, (...) niet ontbreken. De plot is bij De Vries minstens zo belangrijk als een verzorgde stijl", noteerde de Volkskrant.

Keerpunt

Na zijn debuut Clausewitz (2010), bekroond met de Anton Wachterprijs, waren vergelijkingen met Mulisch zelfs niet van de lucht. Het was niet toevallig Gouden Boekenuil-jurylid Elsbeth Etty die in NRC De Vries' debuut als "een voortzetting van Mulisch met andere middelen" prees. Ze noemde het ongegeneerd "een keerpunt in de Nederlandse literatuur".

Het is een vergelijking waar je al snel zou onder bezwijken. Maar de met Hollandse nuchterheid gezegende De Vries liet het niet aan zijn hart komen. "Mijn vrienden vroegen alleen of ik al een pijp had gekocht", reageerde hij. Schrijven ziet hij vooral als "een intellectueel ambacht". Ook als toonaangevend recensent en essayist bij De Groene Amsterdammer is De Vries recht door zee én scherp. Hij deinst er niet voor terug om collega's af te branden, zoals onlangs nog De spiegelingen van Erwin Mortier. Momenteel werkt hij aan een essaybundel, die in het najaar van 2014 moet verschijnen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234