Zaterdag 22/01/2022

Boeren risicogroep voor zelfmoord

De zelfmoordcijfers in Vlaanderen zitten in dalende lijn. Enkel in West-Vlaanderen vertonen enkele regio’s zorgwekkende pieken. Specialisten wijten dat aan de veelvuldige aanwezigheid van landbouwers in die streek. ‘Vaak zijn landbouwers doorzetters, mannen die niet met hun problemen te koop lopen en moeilijk hulp zoeken.’

Terwijl zelfdodingcijfers in Vlaanderen in dalende lijn zitten, neemt probleem in West-Vlaanderen toe

Wereldwijd blijken land-en tuinbouwers een bijzonder kwetsbare groep. Specialisten menen dat hulpverleners zelf de stap naar de sector moeten zetten en hulp aan huis moeten aanbieden.

Op basis van de reeks beschikbare cijfers, die lopen tot 2007, heeft het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid het gemiddelde aantal zelfmoorden in Vlaanderen in de voorbije tien jaar berekend. De belangrijkste conclusies: het aantal zelfmoorden in Vlaanderen daalt, behalve in bepaalde regio’s in West-Vlaanderen. Meer specifiek aan de kust (regio Oostende) en in centraal West-Vlaanderen (regio Brugge) zit het aantal zelfmoorden bij mannen in stijgende lijn.

Om de cijfers er bij te halen: in het Vlaams Gewest werden bij mannen in 2000 26,92 zelfdodingen per 100.000 inwoners vastgesteld. In 2007 is dat nog 20,57 per 100.000. Wordt de lijn doorgetrokken, dan komen we uit op gemiddeld 24,51 zelfdodingen in de afgelopen tien jaar. Daarmee wordt de doelstelling die Vlaanderen zichzelf had opgelegd, namelijk 8 procent minder zelfmoorden tegen 2010, vlotjes gehaald.

Regio’s Brugge en Oostende tonen evenwel een ander verhaal. Vertoont regio Brugge in 2000 nog 23,8 zelfmoorden per 100.000 inwoners, dan is dat zeven jaar later 24,26. Berekeningen tonen dat het gemiddelde op tien jaar tijd (dus tussen 2000 en 2010) zelfs oploopt tot 27,07. Voor Oostende gaat het van 27,96 in 2000 tot 29,19 in 2007. Voor het afgelopen decennium bedraagt het gemiddelde 32,59 zelfdodingen per 100.000 inwoners. De cijfers voor vrouwen zijn voor beide regio’s wél in dalende lijn.

Zelfdoding is nooit toe te schrijven aan één oorzaak, stellen specialisten. Maar het vermoeden leeft dat onder meer de veelvuldige aanwezigheid van tuin- en landbouwers in de streek een belangrijke factor is. “Twee beroepsgroepen blijken kwetsbaar voor zelfdoding: artsen en landbouwers”, weet professor Kees Van Heeringen, als psychiater aan het UZ Gent specialist in suïcidepreventie. “Exacte cijfers om dat te staven zijn er niet in Vlaanderen, maar het fenomeen doet zich wereldwijd voor, van Nieuw-Zeeland over de Verenigde Staten tot in Groot-Brittannië.”

“Beide groepen hebben de kennis en de middelen om tot zelfmoord over te gaan”, legt hij uit. “Maar ook beschikken ze over een bepaalde ‘hardheid’. Artsen komen vaak in contact met leed. Boeren zijn veelal hard omdat de stiel dat nu eenmaal vereist. Maar het is ook een karaktertrek die de stap om het effectief te doén kleiner maakt.”

Alexandre Reynders van de KU Leuven werkt aan een onderzoek dat het verband tussen attitudes en zelfdoding bloot moet leggen. “Landbouw is ook een sector die kwetsbaar is in economisch moeilijke tijden, wat kan leiden tot psychologische en emotionele problemen. Voorts zien we dat landbouwers vaak een specifieke stijl hebben: ze zoeken weinig hulp, zijn geneigd de problemen voor zich te houden en ze zelf op te lossen.”

Of zoals Nico De Fauw van Werkgroep Verder (dat nabestaanden van zelfdoding opvangt) het stelt: “Ze proberen hun problemen zelf op te lossen, en gaan die zeker niet aan de grote klok hangen.” Een fenomeen dat overigens typisch blijkt voor (kleine) zelfstandigen. Want de concurrentie zou het eens moeten horen. “Landbouwers zijn doorgaans ook mannen, waarvan bekend is dat ze moeilijk over hun problemen praten en weinig hulp zoeken. Dat bewijzen ook de cijfers: voor elke vrouwelijke zelfmoord zien we drie mannen die de hand aan zichzelf slaan.” Volgens de cijfers van het Agentschap Zorg en Gezondheid: de afgelopen tien jaar pleegden in het Vlaams Gewest gemiddeld 8,9 vrouwen (per 100.000) zelfmoord, bij mannen is dat 24,5.

De Boerenbond wijst er dan weer op dat land- en tuinbouwers ook erg verknocht zijn aan hun zaak. Falen ze, dan weegt dat des te zwaarder door. “Ze voelen zich emotioneel verbonden aan hun bedrijf, hun gronden, hun vee. Vaak zijn het ook familiebedrijven, overgedragen van generatie op generatie. De overstap naar een andere job ligt voor hen daarom veel moeilijker. Bovendien hebben ze vaak veel geïnvesteerd, zo’n zaak zet je niet zomaar stop.”

Voorts vertonen de Vlaamse zelfmoordcijfers altijd al regionale verschillen, aldus professor Van Heeringen. Ligt het gemiddelde cijfer voor mannen in pakweg Genk op 19,12 per 100.000 inwoners, dan is dat in Mechelen al 22,54. “In Limburg liggen de cijfers het laagst, en ze stijgen richting de kust. Een eenduidige verklaring hebben we daar niet voor. Is het karakterieel, het cliché van de gesloten West-Vlaming indachtig? Of ligt het aan genetische factoren?”

Alexandre Reynders onderzoekt de attitudeverschillen tussen Vlaanderen en Nederland om dat uit te klaren. “De eerste resultaten lijken te bevestigen dat hoe groter het stigma van psychologische problemen, hoe kleiner de neiging om hulp te zoeken. In Nederland lijkt het taboe minder groot, wordt er makkelijk over problemen gepraat.” Bekend is dan ook dat de zelfmoordcijfers bij onze noorderburen tot de helft lager liggen dan in Vlaanderen.

Ook het nabootseffect kan een rol spelen. Van Heeringen: “Stapt één persoon uit een bepaalde groep of sector uit het leven, dan verlaagt dat de drempel voor de anderen.” Nog een verklarende factor: West-Vlaanderen is vooral een landelijk gebied, waardoor het hulpaanbod, dat zich traditioneel in steden vestigt, geografisch verder ligt. En dat verhoogt dan weer de drempel. En wetenschappelijk onderzoek toonde eerder al aan dat geïsoleerde gemeenschappen kwetsbaarder zijn voor zelfdoding.

Aandachtspunten dus voor preventiewerkers. Het kabinet van Vlaams minister van Welzijn Jo Vandeurzen werkt momenteel aan een nieuw zelfmoordpreventieplan, waarbij de boerensector nauw betrokken wordt. Ook Boeren op een Kruispunt, een onafhankelijke organisatie die noodlijdende boeren met raad en daad bijstaat, werkt aan een preventieplan. Specialisten menen dat er daarbij aandacht moet zijn voor de specifieke noden van de landbouwers. “De uitdaging wordt de mensen zover krijgen dat ze met hun problemen naar buiten komen”, aldus Nico De Fauw van Werkgroep Verder. “We hebben de kennis, zaak is nu de landbouwers te bereiken en het taboe te doorbreken. We moeten daarvoor naar de sector toe stappen, hulpverlening die bij mensen thuis komt.” Volgens professor Van Heeringen wierpen gelijkaardige initiatieven in het buitenland alvast vruchten af.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234