Zondag 11/04/2021

Boer zoekt touw

undefined

Nog geen vijftien jaar geleden zorgde de lancering van de Beaujolais Nouveau voor hysterische taferelen. Elke derde donderdag van de maand november om middernacht stoven de Ferrari’s in Hollywoodstijl richting Lyon. In de hoogdagen werd zelfs een beroep gedaan op helikopters en speedboten om zo snel als mogelijk in de Beaujolaisstreek te geraken. Elke wijnliefhebber die van een beetje exclusiviteit hield, moest en zou een kist van de eerste flessen van de nieuwe oogst bemachtigen. Nauwelijks enkele weken na de eerste pluk prijkte de slogan op het menu van alle Parijse restaurants en cafés: ‘Le Beaujolais Nouveau est arrivé’. “De wijnhype van de Nouveau was werkelijk ongeëvenaard”, zegt wijnkenner Gido Van Imschoot. “Ik herinner me een avond in Parijs toen zelfs de fonteinen Beaujolais spoten.”In de dorpen ten noorden van Lyon gaf de primeurwijn aanleiding tot een minstens drie dagen durend festijn, waarna de wijnboeren minstens even lang arbeidsongeschikt waren. Er werd zelfs gebaad in de wijn. Ook in België stond die derde donderdag steevast garant voor Beaujolais Nouveau-avonden met vlaggetjes en hapjes in ambassades, restaurants of onder de kerktoren. Met dank aan een geweldige marketingcampagne.Maar dat was toen. De laatste jaren blijft het opvallend stil rond de Beaujolais Nouveau, hij lijkt helemaal niet meer te arriveren. Hoewel de derde donderdag om de hoek loert, hebben we ook dit jaar nog geen vlaggetjes gezien.

‘MASSAPRODUCTIE EN COMMERCIE’

“Beaujolais schenken in de restaurants waar ik werk? Geen denken aan.” Topsommelier Wesley Noë van Vinogusto is geen fan van de Beaujolaiswijn. “Alsof je rood fruit aan het drinken bent”, sakkert hij. “Als professional blijf je daarvan af. Niet te vergelijken met pakweg een Bordeaux. Men promoot die Beaujolais Nouveau als de eerste wijn uit de streek. Welnu, het resultaat is er dan ook naar. Je moet meer kwaliteit leveren wil je de naam Frankrijk waardig zijn. Men neemt niet eens de tijd om de goede druiven te sorteren. Persen, gisten, bottelen en hup naar de winkel. Beaujolais Nouveau, dat is massaproductie en commercie.”Konden de Beaujolaiswijnboeren tien à twintig jaar geleden de vraag naar hun primeurwijn amper bijhouden, dan zijn ze nu blij als ze het hoofd boven water kunnen houden. Niet alleen de verkoop van de Nouveau, die slechts een derde van de oogst beslaat, maar ook die van andere wijnen uit de streek, zoals de Villages, is er fel op achteruit gegaan. Ettelijke duizenden hectoliters van de godendrank zouden de voorbije jaren naar de distillatietank zijn gebracht om er zuivere alcohol van te maken. “Omdat ze het anders aan de straatstenen niet kwijt raakten”, weet wijnblogger Amorese.

FRANCE TELECOM ACHTERNA

Sinds 2003 hebben 23 wijnboeren uit de streek zich van het leven benomen. De laatste was een veertiger uit het dorpje Vauxrenard, in juli. Vlak voor de jaarlijkse oogst. Tientallen vrijwilligers hielpen zijn 78-jarige vader om de pluk toch nog tot een goed einde te brengen. “Verschrikkelijk, een ander woord heb ik er niet voor”, zegt de burgemeester Jean-Luc Prothet. “Die recente reeks van zelfmoorden zijn een ware tragedie. Ik hoor dat de mensen ons stilaan beginnen te vergelijken met France Télécom.”Christines* man Rémy besloot vorig jaar uit het leven te stappen. De wijnboer uit het zuiden van de Beaujolaisstreek stond op het punt om met pensioen te gaan, toen het hem allemaal te veel werd. “Toen hij de zaken evalueerde, zag hij dat het familiebedrijf dat zijn voorvaders hem hadden nagelaten nog amper waarde had. Hij legde de schuld bij zichzelf”, vertelt ze aan de lokale krant Le Patriote. “Een leven van hard werken, waarna je minder kunt doorgeven dan je zelf hebt gekregen: daar oogst je niet veel waardering mee. Hij voelde zich waardeloos.”Ook Annie en Sylvie zagen hun echtgenoten steeds verder wegzakken in een depressie. Hun passie voor hun wijngaarden maakte plaats voor obsessie. “François kon de aanblik van zijn wijngaarden zelfs niet meer verdragen”, zegt Sylvie. “Want dan moest hij constateren dat de wijngaard waarvoor hij dertig jaar had gewerkt, niet meer draaide.” Twee jaar geleden pleegde François zelfmoord. “Hij was ervan overtuigd geraakt dat de mensen rondom hem zich voor hem schaamden. Hij sliep niet meer. Op de laatste foto’s die van hem genomen zijn, heeft hij een vreemde blik. Een wijnboer zal echter niet snel uit zichzelf naar een psychiater stappen.” De crisis en de opkomst van grote wijnfabrikanten in de streek gaven de drie wijnboeren de genadeslag. Opeens produceerden Annie en haar echtgenoot Alain, die zich in 2003 van het leven benam, nog slechts 20 hectoliter per hectare. “Opeens waren we overgeleverd aan de genade van de wijnhandelaars. Die slag heeft ervoor gezorgd dat mijn man zich plotsklaps nutteloos begon te voelen.” Sommige boeren wijten de terugval aan de crisis, anderen zoals René Martin wijzen de toename aan alcoholcontroles met de vinger. “De mensen durven gewoon geen wijn meer te proeven, uit angst dat ze moeten blazen op weg naar huis”, bromt Martin. De gespecialiseerde pers wijst op een ander, groter probleem: het laatste decennium kampt Beaujolais met een immens imagoprobleem, waarvan het maar niet verlost lijkt te raken. Het unieke gistingsprocedé van de primeurwijn, dat ervoor zorgt dat de Beaujolais Nouveau zo snel na de oogst geserveerd kan worden, werd plotseling als een zwakte beschouwd. De koolzuurgisting maakt dat de wijn veel fruit opneemt maar weinig tanines. Kenners lieten verstaan dat de Beaujolais Nouveau elk jaar meer in de richting van gefermenteerd druivensap begon te evolueren. Het foute imago van de primeurwijn straalt ook af op al die andere tot voor kort alom gerespecteerde cru’s.“Un vin de merde”, liet François Mauss, een internationaal gerenommeerd wijnexpert, zich in een interview met Lyon Magazine ontvallen. Zowel hij als het tijdschrift hadden meteen een proces aan hun been. Maar het waren niet enkel de wijnkenners die zich tegen de eens zo geliefde en gewilde Beaujolais begonnen te keren. De wijn kwam enkel nog in het nieuws met klachten van milieugroepen over een teveel aan pesticiden, te fel gesuikerde oogsten of fraudeschandalen. Ironisch genoeg was het uitgerekend wijnpaus Georges Duboeuf, de man die in 1962 de Beaujolais Primeur lanceerde en daarna groot maakte, die de Beaujolais de doodsteek gaf. Tot ver buiten de Franse grenzen berichtten de kranten over ‘het gesjoemel van de Primeurkeizer’. Hij zou 1.400 hectolitergewone Beaujolais van pakweg 5 euro per fles vermengd hebben met een beetje wijn van de beste cru van het oogstjaar 2004, om die flessen daarna als cru tegen 15 à 20 euro te kunnen verkopen. Duboeuf hield het bij een menselijke fout, maar de rechtbank van Villefranche-sur-Saône dacht daar anders over, nam de 300.000 flessen in beslag en stelde een fraudeonderzoek in. Duboeuf werd in 2006 veroordeeld tot een boete van 30.000 euro. “Het incident werd breed uitgesmeerd in de binnen- en buitenlandse media”, herinnert burgemeester Jean-Luc Prothet zich. “Onlangs was er een groot fraudeschandaal omtrent de Bordelais. Geen haan die ernaar kraaide. Gewoon omdat die wijn niet zo bekend is als de Beaujolais.”

Constante druk

“Opeens kreeg Beaujolais het imago van een wijn gemaakt door schooiers. Een flutwijn. Zure troep”, vertelt Christine. “Men begon de wijnboeren in de streek te beschouwen als vervuilers en fraudeurs. Die beschuldigingen hebben mijn Rémy veel pijn gedaan.” Plotseling werden alle Beaujolaisboeren geviseerd. “Mijn man verdroeg de constante druk niet meer”, zegt Sylvie. “Hij begon bijna te bibberen als hij zag dat het geld te traag binnenkwam. Hij had schrik om zich te vergissen met papierwerk, om gecontroleerd te worden of iemand iets slechts over de Beaujolais te horen zeggen.” Christine kon haar man er niet van overtuigen dat hij ondanks alles goed werk leverde. “Hij begon mij te vragen of hij wel de correcte dosis sulfiet aan de wijn had toegevoegd. Of ik moest opeens proeven of de wijn geen vreemde smaak had. Wat ik ook deed, ik slaagde er niet in hem te overtuigen van zijn kunnen.” Ook André Cologne, die op zijn domein in Lancié Beaujolais Villages produceert en daarmee de nodige prijzen heeft gewonnen, werd de voorbije jaren geconfronteerd met roddels en achterklap. “We zouden allemaal slechte wijn produceren, Nouveau of geen Nouveau. Of erger: fraude plegen met onze druiven.” Net als zijn vader en diens vader voor hem is André Beaujolaiswijnboer in hart en nieren. “Opgegroeid tussen de wijnstokken”, lacht hij. “Generaties Cologne hebben hun leven gewijd aan het maken van Beaujolais. Ik zou niet weten wat ik anders zou moeten doen. Een passie, anders kan ik het niet omschrijven. Daarom is het hard om te zien hoe onze regio klappen krijgt. Bij sommige wijnboeren reikt het water al tot de lippen.” Veel Beaujolaisboeren proberen de dalende verkoopcijfers in eigen land en in Europa te keren door nieuwe markten aan te boren. Even leek het tij te keren met een populariteitspiek in Japan, maar ook daar lijkt de Beaujolaishype stilaan op zijn retour. Waren de Japanners in 2004 nog goed voor een afname van 12,5 miljoen flessen Beaujolais Nouveau, dan was dat aantal in 2007 al met zo’n 40 procent gedaald. Met als gevolg dat een fles in het Verre Oosten volgens wijnsite Decanter nog maar een derde van de oorspronkelijke prijs kost. “De toestand is vrij catastrofaal op dit moment”, zucht André, die de laatste jaren zag hoe verscheidene van zijn collega’s hun zaak opdoekten. “Bij mij valt het al bij al nog mee. Ik heb gelukkig nog wat export. Eén zaak hebben we mee: na de vrije val kunnen de verkoopcijfers in principe alleen nog maar omhoog gaan. (lacht) Wat kun je eraan doen? Stoppen? Iets waar je je hele leven aan hebt gebouwd, dat gooi je niet zonder een strijd weg.”De negatieve geluiden over de Beaujolais Nouveau begonnen ook op de andere wijnen uit de streek af te stralen. Beaujolais Nouveau, Village, Grand Cru: voor sommige critici was het één pot nat. “Op een gegeven moment vonden pseudowijnkenners het bon ton om trots te verkondigen dat de Beaujolais op niets trok”, zegt Alain Bloeykens van de wijnbeurs Megavino. “Onzin. Dat is hetzelfde als zeggen dat alle Bordeauxwijnen niet te betalen zijn. In de Beaujolaisstreek vind je ook de betere cru’s. De Nouveau is natuurlijk geen grootse wijn, meer een eenvoudig wijntje dat makkelijk weg drinkt. Het succes van de hype zat hem vooral in het exclusieve karakter. Maar aan alle modeverschijnsels komt een einde. Andere landen lieten zich inspireren door de gimmick. Ineens waren daar ook de Italiaanse Vino Novello en de First Release uit Zuid-Afrika. Die werd al in mei-juni op de markt gezwierd, omdat dit soort fruitige wijnen het beste scoren op een zomers terrasje. Plotseling was de Nouveau zelfs niet meer de eerste, terwijl dat net hun sterkte was. De Beaujolaisboeren hebben zich te veel door de hype laten vangen. Op de duur vonden ze het normaal om een hoge prijs te vragen voor een eenvoudig wijntje. Wie enkel daarop heeft gemikt, zit nu dus in grote problemen.”Dominique Capart, voorzitter van de Union Interprofessionnelle des Vins du Beaujolais (UIVB), laat de wetten van de wijn voor een keer wat ze zijn en slaat een mea culpa: “Eigenlijk is de huidige malaise onze eigen schuld.”

Wat is er precies misgelopen?

Capart: Vijftien jaar geleden was onze Beaujolais niet altijd van goede kwaliteit. Dat hoefde toen ook niet. We verkochten 50 miljoen flessen in een keer zonder dat we daar enige moeite voor moesten doen. Het zal niet eenvoudig worden om weer uit het dal te klimmen.”

Al ideetjes?

“Niet echt. We hebben nu ook te lijden onder de economische crisis. Wijn wordt beschouwd als een luxeproduct waarop bespaard kan worden. Gelukkig hebben we dit jaar een uitstekende oogst. De Beaujolais 2009 wordt een excellente editie. Akkoord, wij produceren geen zware wijnen, maar ze zijn mild, soepel en zoet. Uiteindelijk is dat het soort wijn dat mensen graag drinken. Hier in de streek wordt er elke derde donderdag trouwens nog altijd feest gevierd.”TE CONSERVATIEFAmorese, stichter van de Vlaamse wijnblog The Orbis of Wine, ziet de toekomst somberder in. “De waarheid is dat er nog steeds veel gesjoemeld wordt met de Beaujolais”, zegt de wijnkenner, die liever anoniem blijft. “Het sulfietgehalte is vaak te hoog, de wijn bevat te weinig alcohol of is te zuur door het vroege oogsten. Dan gaat men zelf suiker toevoegen. Als ik enkele jaren geleden in de Beaujolaisstreek een suikerhandeltje in het zwart had opgestart, kon ik nu al gaan rentenieren.” Wijnboeren die het roer radicaal hebben omgegooid en zich op de biowijnen hebben gestort hebben wel succes. “Jammer genoeg is het merendeel van de wijnboeren te traditioneel ingesteld om de aloude methode die ze van hun vader geleerd hebben te veranderen”, zegt Amorese. “Een tweede spijtige zaak voor de Beaujolaisboeren is dat ook de wijnmarkt zeer conservatief is. Het duurt heel lang voor de kenners hun oordeel weer bijsturen. Als je eenmaal met een slechte reputatie zit, kom je daar heel moeilijk weer vanaf. Om je een idee te geven: zelfs Filips de Stoute beval zijn hoflui in 1395 al om die ‘gemene, lage gamaydruif’ waarmee Beaujolais gemaakt wordt van zijn land te verbannen. Helaas mogen de boeren in Beaujolais niet zomaar van druif veranderen en ineens overschakelen op Merlot of Cabarnet Sauvignon. Ik vrees dus dat de boeren in een hopeloos uitzichtloze situatie verkeren. Ze zitten muurvast.”* De namen van de weduwen zijn niet hun echte namen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234