Vrijdag 03/04/2020

Boeken en prenten van speculaas

Wie zoet is, krijgt lekkers, een dubbeltentoonstelling die op 6 december de deuren opent, mag zijn naam brutaalweg aan een versregel van Sinterklaas ontlenen. Een tentoonstelling die oude kinderboeken en nieuwe illustraties met de zoetheid van peperkoek, speculaas en marsepein uitstalt, mag dat zelfs schaamteloos.

Antwerpen

Van onze medewerkster

Jelle Van Riet

Wie zoet is, krijgt lekkers hebben we te danken aan de heer Hendrik van Tichelen (1883-1967), die zich tijdens zijn leven niet enkel doende hield met opvoedkunde, schrijven en vertalen, maar ook een slordige elfduizend kinderboeken bij elkaar verzamelde. Tot voor kort leek het erop dat dat een vrij nutteloze bezigheid was geweest, want verder dan de kelder van de Antwerpse openbare bibliotheek kwam de verzameling niet. Op een paar losse handen na sloeg geen mens nog die boeken open. Tot Stadsbibliotheek Antwerpen het inzicht kreeg de hele collectie te inventariseren en er een tweehonderdtal van tentoon te stellen. De mooie selectie, gemaakt door curator Marita Vermeulen en Gerhard Jäger van Art Basics for Children (ABC), levert een eerste, zoet gedeelte van de dubbeltentoonstelling op.

Gelukkig staan alle authentieke kinderboeken achter glas, want een mens is geneigd ze alle tweehonderd door te nemen of - de angst voor Zwarte Piet behoede ons - stiekem te jatten voor de boekenplank thuis. Aan de verleiding om ze even te bepotelen en te besnuffelen wordt trouwens tegemoetgekomen door de prachtige facsimile-exemplaren die her en der rondslingeren. Het is heerlijk bladeren in de nagemaakte kinderboeken, daterend uit de negentiende en twintigste eeuw, tot de jaren zestig. Ze bewijzen dat Sinterklaas, Koning Langelip, Pippi Langkous, Jip en Janneke, Jan Klaassen en de rattenvanger van Hamelen tijdloos zijn. Daarnaast laat het gedeelte 'Oude boeken' ook het vergeten kinderboek zien, waarin vrome kinderen op de knieën een gebedje doen, stoute kinderen nogal radicaal gestraft worden - van een kind dat met stenen had gegooid, wordt de moeder er dodelijk door getroffen - of de regels van het verkeer belerend worden geduid.

Brave en stoute kinderen is dan ook het thema waarrond 'Oude boeken' is opgebouwd. En dat de definitie van die deugden in de loop van de decennia vrij werd ingevuld, hoeft geen betoog. De kinderboeken gaan van religieus, over sprookjesachtig en informatief tot duivels engelachtig. Van Tichelen had duidelijk een brede kijk én gevoel voor humor. Lachen mag dus op deze tentoonstelling. Met oude spelling ("Voor mijn kleine Kinders. Het Schoone Konijn. Geteekend en geschreven door Elsa van Hagendoren"), grappige metaforen ("Als kleine varkens eten zij. Het plaatje toont het aan hierbij. Wanneer hun moeder eten gaf, dan likken zij de bordjes af") of verrassende oude versjes van Max Velthuijs ("Schipper mag ik overvaren, ja of nee").

Spelen mag trouwens ook, want 'Oude boeken' is op kindermaat geschoeid. Terwijl (groot)ouders en hun kinderloze medemensen genieten van de tentoonstelling, kunnen de kinderen zich met een boek in kussens nestelen of aan lage tafels zwartwitillustraties inkleuren. Een oudervriendelijk idee van ABC, dat in de marge ook nog voor wat Japanse vertelkunst oftewel kamishibai zorgt. In dat papieren theater wordt via grote prenten een prettig verhaal verteld. Vergeet u dus bij het buitengaan alstublieft uw kinderen niet. Deze tentoonstelling is immers zoeter dan honing en het is geweten dat zoiets kleeft. En daarmee bedoelen we geenszins dat deze expositie flauw is, maar dat ze met een vleugje ondeugd op de lippen blijft kleven.

Voor het tweede, hedendaagse deel van de dubbeltentoonstelling, 'Nieuwe illustraties', moet u - oh ironie - naar het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten (KMSK). Twaalf illustratoren werden immers door het KMSK, NJC/Villa Kakelbont, de stadsbibliotheek en de Erfgoedcel Stad Antwerpen uitgenodigd om vanuit hun persoonlijke beeldtaal de confrontatie aan te gaan met de museumverzameling. Dorus Brekelmans, An Candaele, Carll Cneut, Erika Cotteleer, Gerda Dendooven, Koen Fossey, Ingrid Godon, Tom Schoonooghe, André Sollie, Klaas Verplancke, Geert Vervaeke en Anne Westerduin hebben dat ogenschijnlijk aangedurfd, want tot 9 maart is het museum twaalf originele werken rijker. Bovendien doen die nieuwe tekeningen, collages, schilderijen en sculpturen anders naar de oude werken kijken. Dankzij Koen Fossey ziet een mens nu bijvoorbeeld in Hans Memlings Christus - u weet wel, met zingend en musicerende engelen - een Maori-krijger en in Gerda Dendoovens Geen Tij(t)gat net veel Edgard Tytgat.

Die engelen rond Memlings Christus moeten overigens op de illustratoren een bijna verdovende indruk hebben nagelaten, want in het merendeel van de interpretaties dwarrelen er engelen in het rond. Ingrid Godon kleeft ze met een knipoog naar de Vlaamse primitieven, An Candaele geeft die schijnbaar lieflijke wezens een grimmig Ensor-masker en maakt ze zo tot wraakengelen en Tom Schoonooghe laat ze proefvliegen in ware rock-'n-rollstijl. Klaas Verplancke laat een indrukwekkend drieluik na dat uit de handen van Christus, zoals het hoort met schuin hoofd en glazige blik, dooie snaren laat dwarrelen. André Sollie ging dan weer voor Rik Wouters' Herfst en maakte er een Vlaamse man van die in bloot torso met vleugels voor het open raam staat. Vrijheid, verte en verlangen zijn duidelijk de onderliggende gedachten en dat het om een Vlaamse man gaat - Sollie himself? - bewijzen de vrouwentongen op de vensterbank.

Is het toeval dat deze twaalf uitverkoren apostelen Boekenpauw-winnaars en klinkende namen uit het Vlaamse jeugdboekenlandschap zijn? "Ja", knikt Herwig Todts van het KMSK. "Bij de keuze uit de stapels prentenboeken hebben we ons laten leiden door intuïtie en smaak. Als bij toeval kwamen daar de sterkste illustratoren uit. Ikzelf kende vele namen trouwens niet." We geloven hem, want als er iets met klem kan worden gezegd over deze dubbeltentoonstelling, dan is het dat ze het oog verwent. Van het begin in de stadsbibliotheek tot het einde in het KMSK. Eén suggestie misschien: Houd het gedeelte waar Hans Memlings paneel wordt gerestaureerd voor het allerlaatst. Daar hangt immers Carll Cneuts bijzonder mooie weergave van de engelen. Het bezorgt alle kinderen ongetwijfeld zoete dromen. En de rest ook.

Beide delen van de tentoonstelling zijn te bezichtigen van zaterdag 7 december tot 9 maart 2003 in de Stadsbibliotheek Antwerpen en het KMSK. Een duokaartje kost 6 euro. Voor de kinderen is het gratis.

Het bewijs dat Koning Langelip, Pippi Langkous, Jip en Janneke, Jan Klaassen en de rattenvanger van Hamelen tijdloos zijn

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234