Maandag 24/01/2022

Boeddha's in Spaanse ballingschap

expo

catalaanse bank toont verspreide stukken uit vernietigd museum van kaboel

Het gebeurt hoogstzelden dat een bank zich door politieke ontwikkelingen laat leiden. Toen Taliban-leider Mohammed Omar eind februari besloot tot de vernietiging van de enorme boeddhabeelden in de Afghaanse provincie Bamyian, legde de Catalaanse financiële instelling La Caixa contacten voor de expositie Afghanistan, een geschiedenis van eeuwen. Die ging onlangs open in Barcelona.

Barcelona / Van een medewerker ter plaatse

Rop Zoutberg

'Wat we ermee wilden was tonen hoe een erfgoed van duizenden jaren door de Taliban wordt verwoest. Alle cultuur uit de tijd van voor de komst van de islam moet eraan - die boeddhabeelden waren maar een schakel in een reeks gebeurtenissen", meent Imma Casas, hoofd van het culturele centrum van La Caixa. "De Taliban waren al langer bezig hun eigen geschiedenis tegen de hoogste opbieder te verkwanselen of in stukken te schieten."

"Er is een foto op de tentoonstelling die de minachting goed toont. Een Taliban-strijder rookt nonchalant een sigaretje in het nationale museum van Kaboel. Rechts op de foto staat zijn kalasjnikov tegen een boeddha gekwakt. Het lijkt een voorbode."

Er is niets over van dat museum van weleer, gelooft Casas. "De allerlaatste historische voorwerpen werden verspreid over westerse collecties, waarmee we de expositie hebben samengesteld. De tentoonstelling in La Caixa ís in feite het museum van Kaboel, zij het in Spaanse ballingschap."

Wellicht schokkender in Barcelona tussen alle foto's, de zijde, het marmer, het cederhout en het zilver uit het Afghanistan dat ooit bestond, is een zwart-witfilmpje. Het is een reisverslag uit 1928, met daarin de steden die met de Amerikaanse luchtaanvallen elke dag het nieuws halen: Kaboel, Herat, Kandahar. Het is onmiskenbaar datzelfde landschap met zijn bergen, valleien en karrensporen. Alleen bestaat een groot verschil. De huizen en straten zijn nog niet kapot geschoten, opgeblazen of verwoest. De vlaktes liggen nog niet vol met landmijnen. En de Afghanen zelf glimlachen nieuwsgierig naar de camera.

Lezend over de bevolkingsgroepen en hun invloed op het land merk je als bezoeker ook ineens hoeveel kennis je vergaarde na het ontploffen van de Twin Towers aan de andere kant van de wereld. "Dat overkwam mij ook", zegt Casas. "We gingen bellen welk materiaal we konden krijgen uit de collecties in Parijs, Sint Petersburg, Harvard, Berlijn. Maar ondertussen wist ik nog amper waar Afghanistan lag. Wie waren toch die Pashtoen, Tadzjieken, de Hazara's?"

Altijd is Afghanistan door zijn geografische ligging een kruispunt van culturen geweest, van invasies en, net als nu, van oorlogen. Aanvankelijk toebehorend aan het Perzische rijk werd het land in 325 voor Christus veroverd door Alexander de Grote, die er nederzettingen stichtte. Westerse invloeden werden steeds belangrijker, een tendens die pas honderden jaren laten zou worden gekeerd na veroveringen door volkeren uit het oosten. Het boeddhisme groeide in die dagen. Na de zevende eeuw zou het land islamitisch worden, met de komst van de legers van de kaliefen uit Damascus. Uit die tijd stamt ook de overlevering hoe Afghanistan door Allah werd gemaakt nadat hij de wereld had geschapen en nog een flinke voorraad restjes en stukjes land over had die hij nergens kwijt kon. Hij plakte ze aan elkaar, smeet ze naar de aarde en schiep zo Afghanistan.

De expositie in La Caixa gaat in vier forse stappen door de geschiedenis van het land. Maar ook is er een forse hoek ingeruimd voor computers waarop bezoekers informatie kunnen zoeken, naast een goede serie foto's van het fotobureau Magnum (onder andere James Nachtwey) over de Russische invasie en burgeroorlog van de jaren tachtig en negentig.

Catalaanse scholieren trekken deze middag door de zalen van La Caixa. Hun gids haalt een burqa tevoorschijn, die een van de meisjes wel wil passen. De groep valt stil als de metamorfose compleet is. "Kun je ons wel horen?", informeert een van de klasgenoten. Casas: "We willen vertellen hoe dramatisch het is, niet alleen voor de cultuur, maar ook het dagelijks leven."

Ondertussen gaan er stemmen op om de collectie die nu in Barcelona bij elkaar is te bewaren zoals ze is. Wellicht, in de toekomst, kunnen de voorwerpen terug naar Afghanistan om de basis te vormen voor een nieuw museum. "Maar ik hou mijn hart vast. Het lijkt onmogelijk dat de Amerikanen nog meer vernielen dan nu al kapot is. De schok tussen de Amerikaanse en Afghaanse cultuur kan ook bijna niet groter."

Afghanistan, een geschiedenis van eeuwen is tot 23 december te zien in het cultureel centrum van La Caixa, Passeig de Sant Joan 108 in Barcelona (Metro Verdaguer). Toegang gratis, catalogus 24 euro. In februari 2002 reist de expositie door naar Parijs.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234