Donderdag 24/09/2020

Boeddha met schaduwkant

Zeventig jaar, zo lang zat Bhumibol Adulyadej op de troon in Thailand. Het is van mei vorig jaar geleden dat de Thai hun 'god' in levenden lijve zagen. De laatste jaren bracht de monarch vooral door in het ziekenhuis, waar hij gisteren overleed. Hij werd 88.

Ook eerder tijdens zijn lange regeerperiode kregen de Thai hem zelden of nooit te zien. De koning werd beschouwd als een 'levende boeddha', een heilige. In de laatste dagen voor zijn dood zaten honderden mensen voor het Siriraj-ziekenhuis te bidden voor zijn gezondheid.

Dat hij ook een schaduwkant had, daarover werd in Thailand niet gesproken. Zo zou hij stiekem zijn zegen hebben gegeven aan de staatsgreep die in 2006 een einde maakte aan het bewind van premier Thaksin Shinawatra, die volgens het leger corrupt was en niet trouw genoeg aan de koning.

Met 70 jaar op de troon was Bhumibol Adulyadej de langst regerende monarch ter wereld. Zijn jeugd bracht hij door in de Verenigde Staten en Zwitserland, waar hij Frans, Engels, Latijn en Duits leerde, en een voorliefde opdeed voor jazz en snelle auto's.

Toen hij op 18-jarige leeftijd de troon besteeg, kende hij Europa beter dan zijn eigen land. Hij kreeg de gouden koningsmantel om zijn schouders gehangen, nadat zijn broer Ananda aan een mysterieuze schotwond was bezweken. De dood van Ananda is nooit opgehelderd. Geruchten dat Bhumibol zijn broer zou hebben doodgeschoten zijn nooit onderzocht.

Liefst tien militaire coups maakte Bhumibol mee tijdens de 70 jaar die hij aan de macht was. Vanaf het begin moest hij laveren tussen linkse democraten en rechtse generaals die elkaar afwisselden. In 1947 pleegden die generaals een staatsgreep om de eerste democratisch gekozen regering opzij te schuiven. Die coup had naar verluidt de steun van de koning, die weinig ophad met democraten.

Toen Bhumibols aanzien naar smaak van het leger te snel steeg, pleegden militairen in 1951 een nieuwe coup, ditmaal om de koning alle macht te ontnemen. Dat was een beslissend moment voor Bhumibol: hij meed een confrontatie met de generaals en trok zich terug in zijn paleis. Daarmee verminderde zijn macht niet, maar werd juist groter. Vanaf dat moment zou hij de koning zijn die boven de politiek, en zelfs boven staatsgrepen, stond.

Veel Thai zagen hem als een vaderfiguur, een onpartijdige kracht tot wie zij zich in de donkerste uren konden wenden. In de praktijk zag het er iets anders uit en bemoeide hij zich vanachter de muren van zijn paleis wel degelijk met de omwentelingen in zijn land. Meer dan eens steunde hij militaire coups, zelfs bloedige.

Op 6 oktober 1976 stonden Bhumibols paleistroepen vooraan toen militairen een slachting aanrichtten onder demonstranten. Kort daarna gaf hij zijn steun aan een nieuwe coup van meer gematigde generaals en was het bloedbad alweer vergeten. Een democratische regering maakte in 1989 een einde aan de uitgebreide bevoegdheden van de koning, maar ook die democraten werden in 1992 met een coup verdreven.

Die coup van 1992 had misschien de sympathie en zelfs de steun van de koning, maar het bloedbad dat door de militairen werd aangericht niet. De 'koning daalde af van boven', zoals de Thai zeggen, en greep persoonlijk in. Hij ontbood de generaal die verantwoordelijk was voor het bloedbad, en de Thai konden live op de televisie volgen hoe die generaal over het tapijt naar de voeten van de koning kroop terwijl deze hem de les las.

Majesteitsschennis

Het koningshuis bouwde zorgvuldig zijn imago op, als een vorst die zich met alles bezighield behalve met politiek. De Thai leerden de koning kennen als jazzmusicus, schrijver, kunstenaar, verwoed zeiler en ontwerper van twee zeilboottypes, als filantroop en fotograaf.

Tegelijkertijd hield het paleis een bijna absolute greep op alles wat er over de koning werd gezegd en geschreven. Foto's van de koning mochten alleen met goedkeuring van het paleis worden gepubliceerd. Foto's waarop de koning bijna altijd ongenaakbaar, stijf en serieus naar een punt in de verte lijkt te staren, zelfs als hij recht in de camera kijkt. Alles wat ook maar een beetje naar majesteitsschennis rook werd zwaar bestraft, zoals critici van de monarchie aan den lijve merkten.

De grote meerderheid van de Thai aanbad hem, zoals ook blijkt uit het massale rouwbetoon in Bangkok na het bericht dat hun koning was gestorven. Tot dat moment hadden de Thai hardnekkig geweigerd te geloven aan het feit dat zelfs Bhumibol sterfelijk was.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234