Zondag 20/10/2019

Boeddha in business

Dat de oosterse filosofie�n in de lift zitten, blijkt uit het opportunistische boekenaanbod

Waarom hebben bedrijfsmanagers geen tijd om te lezen? Het aanbod van businessliteratuur is nochtans groter dan ooit, met daarbij een opvallende tendens van boeddhistische inspiratie.

De 'spiritualisering' van het zakenleven is volop bezig, volgens de Hongaarse econoom Laszlo Zsolnai, tevens directeur van het Business Ethics Centre van de Budapest University for Economic Sciences. De belangrijkste oorzaak daarvan ligt bij de topmanagers zelf, legt hij uit: "De grote business leaders bevinden zich in een diepe spirituele crisis. Ze beseffen dat ze het meest gehate beroep ter wereld uitoefenen. En dus beginnen sommigen aan zelfreflectie te doen. Ze zoeken naar manieren om hun bedrijf op een andere, duurzamere manier vorm te geven en te leiden."

Het boeddhisme is een "prachtig alternatief" voor de huidige economische praktijk, "omdat het veel etischer en ecologischer is", zegt Zsolnai, tevens voorzitter van de Business Ethics interfacultaire groep van de Community of European Management Schools in Parijs. Boeddhistisch zakendoen houdt volgens hem rekening met de natuur, de samenleving en de toekomstige generaties.

Zsolnai - die als gastdocent bedrijfsethiek ook doceerde aan de universiteiten van Oxford, Wenen en Frankfurt - deed die uitspraken in een interview met Knack dat nu opgenomen is in het boek Hoe vrij is de markt zonder (spirituele) grenzen (uitgeverij Garant), samengesteld door Suzan Langenberg en Wim Vandekerckhove, medewerkers van het Vlaams Netwerk voor Zakenethiek. Naast het interview bevat het boek ook teksten van Zsolnai, waarin hij de boeddhistische economie bepleit als een radicaal andere economie die zoekt naar spiritueel evenwicht en niet naar welvaart, en die steunt op zuinigheid en niet op groei. Tegenover de kapitalistische productiewijze stelt hij een boeddhistische levenshouding van eenvoud en geweldloosheid.

Zelf is Zsolnai - ook organisator van zomerscholen van de Central European University - overigens geen boeddhist: "Nee, dat hoeft niet. Het boeddhisme is niet alleen een religie, het is een filosofie. In ons hart moeten we allemaal boeddhistisch worden." Eigenlijk komt hij in zijn vertoog niet veel verder dan algemene stellingen zoals: "Terwijl de westerse economie uitgaat van ondernemen op basis van individuele, egocentrische winstmaximalisatie, suggereert boeddhisme een tegenovergestelde strategie."

Dat is globaal genomen ook de mening van zes commentatoren die in het boek een kritiek op Zsolnai publiceren. Ze staan wel sympathiek tegenover zijn pleidooi voor een andere economie, maar verder wordt zijn boeddhistische weg beleefd verwezen naar het domein van de ongerijmdheden. De econoom en filosoof Luc van Liedekerke schrijft bijvoorbeeld: "De consistentie van dit alles is soms twijfelachtig maar dat zal Zsolnai worst wezen. Wat hij ons wil bijbrengen zijn een aantal levenslessen die in de woekering van (westerse) wetenschap en cultuur verloren gegaan zijn. (...) Je zou de redding ook bijvoorbeeld kunnen situeren in een herneming van de canonieke waarden die in ons kloosterleven nog steeds beleden worden en waarvan de kern niet zo ver af ligt van de door Laszlo Zsolnai zo enthousiast ondersteunde boeddhistische waarden." Zijn collega Toon Vandevelde verwijst naar het stoïcisme en laat zien dat de boeddhistische benadering geen nieuwe informatie verschaft, en ook Bart van de Ven vraagt waarom de inspiratie voor een meer duurzame economie zou moeten komen van het boeddhisme "en niet van het christendom, jodendom, hindoeïsme, de islam en/of het werk van filosofen zoals Hans Jonas?" Kortom, de benadering van Zsolnai bevat oude kritiek in een modieus kleedje. In zijn tekst verwijst hij overigens ook naar een voorganger: "Schumacher beschreef een boeddhistische benadering van de economie in zijn bestseller Small is Beautiful.

Dat de oosterse filosofieën in de lift zitten, blijkt uit het opportunistische boekenaanbod. In het najaar brengt uitgeverij Business Contact De verlichte leider uit, een boek "met de 7 chakra's van leiderschap" van Peter ten Hoopen, die zich baseert op de yogaleer. Ten Hoopen is nu adviseur van een managementcentrum, maar eerder schreef hij romans en literaire non-fictie. Ik herinner me De trancekaravaan en King Acid, boeken die een andere soort geestverruiming propageerden.

Bij dezelfde uitgeverij verschijnt Sun Tzu voor managers en tevens De 7 deugden/zonden van leiderschap, een managersboek dat opmerkelijk genoeg de katholieke deugden en zonden als uitgangspunt neemt. Zo verschijnt bij Balans ook opnieuw een boek over Johan Cruijff en leiderschap: Je gaat het pas zien als je het doorhebt.

In Management vanuit compassie legt Jean Karel Hylkema uit hoe leiding te geven vanuit een Tibetaans-boeddhistische inspiratie. Hij schreef ook het voorwoord bij De diamantslijper van Geshe Michael Roach, met als ondertitel: De Boeddha over strategieën voor het management van uw bedrijf en uw leven. Daarin beschrijft Roach, oprichter van het Enlighted Business Institute, zijn levensverhaal: hij werd vice-president van een miljoenenbedrijf maar tegelijkertijd een boeddhistische meester, na 22 jaar studie haalde hij als eerste westerling de graad van geshe in een Tibetaans klooster.

Ooit, toen de bevrijdingstheologie nog in de mode was, werd gepleit voor een andere economie vanuit het christendom - Jezus voor managers. Later was er de filosofische boekengolf met gemaksboekjes als Seneca voor managers van Gaby Vanden Berghe. Dezelfde auteur stelt nu 'hoofdkussenboekjes' samen over oosterse filosofieën: Zen en management en Confucius voor managers. Eerder tekende hij al voor Socrates voor managers en Plato voor managers. Het is een business als een andere.

Hopelijk bevatten ze ook enige levenslessen. Verder allitereren businessboeken over Boeddha vooral op bullshit en boerenbedrog. Nog een geluk dat managers niet lezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234