Donderdag 22/10/2020

deprimaandag

Blue Monday: "Het is verdomd handige onzin"

Beeld EPA

Vandaag is het Blue Monday, ooit als treurigste dag van het jaar uitgeroepen. Is er een verband tussen maandagen, winters en depressie? Dit schreven we er vorig jaar over (en is dit jaar nog steeds van toepassing).

Voor de doorsneemens is zo'n wiskundige formule als hieronder een overweldigend samenspel van optellen, aftrekken, vermenigvuldigen en delen. Precies de bedoeling natuurlijk. Doorsneemens legt het hoofd in de schoot. Aanvaardt de uitkomst als onomstotelijk.

Wat hier gebeurt, is een rekenkundig verband leggen tussen ongelijke grootheden. Boven de streep gaan het weer, de inkomsten, de schulden, en het aantal dagen na Kerstmis een onderlinge rekensom aan. Daaronder regeert de menselijke maat, vooral op het vlak van doorzettingsvermogen. En de uitkomst luidt: het heden.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Blubberig fenomeen

Al een decennium lang wordt de derde maandag in de maand januari ervan beticht Blue Monday te zijn, de meest depressieve dag van het jaar. Vandaag, 15 januari, is het dus zover, ook in België. Of misschien moet je wel zeggen: juist in België.

In het Nederlands wordt deze dag vaak vertaald als blauwe maandag. Dat zegt genoeg over het nogal blubberige karakter van dit fenomeen. Een blauwe maandag staat in spreekwoordelijke zin voor een vluchtige activiteit, terwijl het Engelstalige blue duidt op neerslachtigheid.

In die zin wordt de eerste dag van de week allang met treurnis geassocieerd, vooral in de populaire muziek. Vijftig jaar geleden zong Fats Domino in Blue Monday over de maandag die hem als een loonslaaf behandelde. In 1983 vervatte popgroep New Order haar puntige ritme ook al eens onder de titel Blue Monday. En dan zijn er nog talrijke varianten, zoals in de versie van The Bangles uit 1986 waar de meedogenloze wekker een Manic Monday aankondigt.

'Idiote rekensom'

In 2005 werd vervolgens de allerblueste maandag eruit gepikt volgens bovenstaande formule. Een jaar later maakte de Britse psychiater Ben Goldacre er in de Britse krant The Guardian al gehakt van. "Een volstrekt idiote rekensom", aldus zijn geruststellende oordeel.

In zijn column, onder de veelzeggende titel Bad Science, legt Goldacre ook de totstandkoming bloot. De triestige maand januari geldt als de perfecte periode om zomervakanties uit te venten. Vliegmaatschappij Sky klopte daarvoor elf jaar geleden aan bij het reclamebureau Porter Novelli. Daaruit volgde het concept van Blue Monday, de perfecte dag om een vakantie te boeken.

Lees verder onder de playlist

Bij het reclamebureau kan (of wil) niemand vertellen over de ontstaansgeschiedenis van de campagne. Maar Goldacre denkt te weten hoe die in zijn werk is gegaan. Volgens hem koken reclamemensen zoiets voor. Ze tellen iets op, ze trekken wat af, maken er pseudowetenschap van en gaan vervolgens op zoek naar een wetenschapper die daaraan zijn of haar status wil verbinden.

"Ik weet van een hoop collega's die voor zoiets gevraagd worden", schreef Ben Goldacre in 2006. Sterker nog, een van hen was gevraagd de Sky-formule voor zijn rekening te nemen. "Hij kon er een mooi bedrag voor krijgen, maar heeft dat geweigerd."

Staaltje hoogmoed

Uiteindelijk werd een zekere Cliff Arnall naar voren geschoven als een gezaghebbende psycholoog van de universiteit in Cardiff. Dat bleek een staaltje hoogmoed die meteen de val van Blue Monday leek in te luiden. Arnalls wetenschappelijke bijdrage in Cardiff bleek niet verder te reiken dan parttime-onderwijs in de avonduren voor leergierige ouderen.

En toch heeft Blue Monday zich als begrip kunnen vestigen. Zodra januari een beetje op gang is, kondigt de depressiefste dag van het jaar zich al aan. "Dat is ook niet zo gek", zegt de Amsterdamse psycholoog Jean-Pierre van de Ven. "Iedereen herkent het wel: een maandag, en dan in januari, toch al een slechte maand. Veel mensen zijn ziek. Ik ook." Hij snift.

Marcus Huibers, hoogleraar klinische psychologie aan de Vrije Universiteit van Amsterdam, kan zich er behoorlijk over opwinden. Hij noemt Blue Monday 'het afvalputje' in een ontwikkeling waarin neerslachtigheid steeds meer wordt verward met depressie. "Het verhoogt alleen maar de druk op de geestelijke gezondheidszorg. Mensen denken iets bij zichzelf te herkennen en zoeken hulp die helemaal niet nodig is." Onderzoek heeft volgens Huibers nooit een oorzakelijk verband kunnen leggen tussen winters, maandagen en depressies.

Meer aandacht

Jean-Pierre van de Ven is een stuk inschikkelijker. "Mensen willen nu eenmaal graag ergens een etiket op plakken. Mij kan dat eerlijk gezegd niet vaak genoeg gebeuren, zolang dat de aandacht vestigt op een zo wijdverbreide ziekte als depressie."

Van de Ven is verbonden aan het Fonds Psychische Gezondheid in Amersfoort. Binnen dat fonds is het verband met Blue Monday elk jaar weer onderwerp van discussie. Moet dat wel of niet worden gelegd? Dit jaar gebeurt dat op de website MINDblue. "Stress en somberheid kunnen een voorbode zijn van een depressie", zegt de daarvoor verantwoordelijke Sander Slootmaker.

Bij de Mental Health Foundation, verantwoordelijk voor het Depressiegala, denken ze er ook zo over. Blue Monday mag onzin zijn, het is verdomd handige onzin. "Voor alles was al een gala, maar niet voor psychisch leed", zegt directeur Mariëlle Horsting. Dat psychisch leed zal vanavond in haar woorden 'keihard' worden gevierd. "Deze mensen verdienen de aandacht die lichamelijk zieken ook krijgen."

Wie wil weten hoe het nu gaat met Cliff Arnall, moet een blik werpen op de website stopbluemonday. Daar staat hij, zonnebril en korte broek, op een strand. Het positivisme spat van zijn gebruinde kop.

Arnall, tegenwoordig life coach, beweert in een bijgaand filmpje dat Blue Monday ook maar een opinie is. Trek je er niets van aan, zegt de man in zijn korte broek op een subtropisch strand. Daarna komt de aap uit de mouw: Cliff Arnall maakt reclame voor de Canarische Eilanden.
Lees verder onder de video

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234