Zaterdag 07/12/2019

Bloemen voor de burgemeester

Op dinsdag 5 november kiest New York City een opvolger voor Michael Bloomberg. In zijn twaalf jaar als burgemeester investeerde de onafhankelijke miljardair-filantroop een deel van zijn eigen fortuin in het verbeteren van het leven in zijn metropool. Nu wordt hij inspirator en mecenas voor een duurzamer beleid in andere steden.

In de campagne om zijn opvolging lieten de Democratische en Republikeinse kandidaten geen gelegenheid onbenut om klappen uit te delen aan Michael Bloomberg. Ze beschuldigden de afscheidnemende, onafhankelijke burgemeester de belangen van Wall Street te hebben gediend, de kloof tussen rijk en arm te hebben verbreed en een politiemacht te hebben geleid die de rechten van minderheden schond.

Bloomberg legde ze op 13 september met mathematische precisie het zwijgen op tijdens een toespraak waarvan hij de locatie voor zich liet spreken: het World Trade Center dat op 11 september 2001 door Al Qaida's terreuraanslagen was vernield en waarvan de wederopbouw (tot het hoogste wolkenkrabbercomplex van het westelijke halfrond) onder zijn bestuur nu bijna is voltooid. "Op 9/11 had Lower Manhattan 23.000 inwoners. Nu zijn er dat 60.000", zei hij. "Deze omgeving wordt niet meer gedefinieerd door 9/11 maar door onze hoop voor de toekomst." In de wijk worden nieuwe scholen en hotels gebouwd, en parken en pleinen aangelegd.

New York herleefde economisch. Bloomberg dichtte al tijdens zijn eerste ambtstermijn het indrukwekkende gat van 5 miljard dollar in de stadsbegroting. Liefst 40 procent van de landmassa in de stad kreeg onder zijn bewind een andere bestemming, van nieuwe woon- tot bedrijvenzones en groene ruimtes. Een voorbeeld zijn de Hudson Yards, een gebied in Manhattan tussen West 42nd Street, 7th Avenue en Hudson River Park. De vroegere scheepswerven worden nu een voetgangersvriendelijke mengzone van 20.000 nieuwe woningen en 2,4 miljoen vierkante meter bedrijven, een belangrijke uitbreiding voor het centrale zakendistrict van Midtown.

Het is een voorbeeld van stadsontwikkeling in de letterlijkste zin van het woord, die banen opleverde. Ondanks de naweeën van 9/11, de recessie na de financiële crash van 2008 en orkaan Sandy, die vorig jaar vernieling zaaide in de laaggelegen stadsdelen, zijn er in de stad nu 400.000 jobs meer dan voor 2001, en lang niet alleen in de financiële industrie waarin Bloomberg zelf decennialang zijn fortuin vergaarde.

Toch had Bloomberg zelf nooit zijn geluk kunnen nastreven zonder Wall Street. De New Yorkse burgemeester is vandaag de op twaalf na rijkste mens van deze planeet. Toen hij in 2001 voor de eerste keer campagne voerde voor het burgemeesterschap was hij ongeveer 4 miljard dollar waard, dankzij het financiële mediabedrijf met zijn naam dat hij als jonge ondernemer oprichtte. Als hij op 31 december City Hall verlaat zal hij, dankzij intelligente beleggingen en investeringen, ongeveer 31 miljard dollar waard zijn, of 400.000 keer de nettowaarde van een gemiddelde Amerikaanse familie.

Dankzij deze weelde raakte hij ook drie keer na elkaar vlot verkozen. Bloomberg spendeerde meer dan 250 miljoen dollar aan verkiezingscampagnes, meer dan een burgemeester ooit in zijn politieke carrière investeerde. Daartegenover staat dat hij er zijn onafhankelijkheid mee kocht. Flirten met de twee grote partijen, Republikeinen en Democraten, deed hij wel maar hij opereert het liefst als postmoderne technocraat. Tijdens zijn bestuur aarzelde hij niet om veel privégeld te besteden aan campagnes om politieke doelen te bereiken. Zijn naaste adviseur Howard Wolfson heeft géén jaarlijks budget. "Hoeveel is er nodig?", vraagt Bloomberg gewoon als hij gewonnen is voor een idee.

Een belangenconflict tussen zijn private beleidsinvesteringen en het gebruikelijke openbare aanbestedingsproces in de gemeenteraad ziet hij niet. "Je kunt zaken bereiken waarvan het publiek zou vinden dat het ongepast of ongebruikelijk is om er publieke gelden aan te besteden", zei hij enkele weken geleden in Time Magazine. "Zonder private filantropie hadden we bijvoorbeeld nooit het impressionisme gekend. Niemand dacht toen dat dat kunst was, en vandaag ligt hun prijs tien keer hoger dan de oude meesters."

Bloomberg maakt er geen geheim van hoe hij herinnerd wenst te worden. Hij wil in de voetsporen treden van illustere voorgangers die het moderne Amerika begin vorige eeuw groot maakten door hun fortuin te herinvesteren in een gemeenschappelijk vooruitgangsideaal. Hij is een van de Rockefellers, Carnegies of Mellons van deze tijd, de antithese van de Wall Street-bankiers die zich na de recessie van 2008 opsloten in protserige paleizen die ze optrokken met omstreden bonussen. Bloomberg daarentegen wil - in de geest van ondernemers-filantropen zoals Bill Gates en George Soros - "een sociaal en politiek ingenieur" zijn.

In het onderwijs bijvoorbeeld. Er studeren vandaag meer leerlingen met betere schoolresultaten af dan voor hij burgemeester werd, ook in achtergestelde wijken zoals Brownsville. Reden is de 'Bloomberg Way' van lesgeven. Een nieuwe, jonge, generatie onderwijzers wordt voortdurend streng geëvalueerd en geprikkeld, maar kreeg in ruil ook iPads voor de leerlingen in de klas in plaats van krijt en bord. New York City is Bloombergs laboratorium. Morgen is de wereld zijn speeltuin.

Als burgemeester profileerde Bloomberg zich niet alleen als bouwmeester van het nieuwe Lower Manhattan, hij maakte de grootstad ook veiliger - van Brooklyn en Harlem tot Washington Heights. Zijn grootste succes is het indijken van het wapengeweld in NYC. Tijdens zijn bewind daalde het aantal geweldsmisdrijven en moorden spectaculair. Vorig jaar werden in New York 'slechts' 419 mensen omgebracht, een derde minder dan voor zijn eerste verkiezing. Met dit cijfer weerlegt Bloomberg graag de kritiek van burgerrechtenorganisaties, die vinden dat de New Yorkse politie de grondrechten schendt van burgers, vooral de Afro-Amerikaanse en Hispanic-minderheden, door lukrake fouilleringen op straat - het omstreden stop-and-frisk-beleid - en door op talrijke straathoeken observatiecamera's te hangen.

De burgemeester exporteerde zijn wapenbeleid naar het nationale vlak, onder meer met steun van Gabrielle Giffords - het Congreslid dat door een dolle schutter werd neergekogeld. Giffords, onlangs in Vanity Fair: "Om Teddy Roosevelt te parafraseren - nog een politiek dier uit New York met grote dromen -nothing easy is ever worth doing. We mogen dankbaar zijn dat Bloomberg niet bang is voor de harde opdrachten."

Bloombergs strengere achtergrondcontroles van kandidaat-wapenbezitters zijn overgenomen door vijftien Ameri- kaanse staten. "Daar daalden ook de zelfmoordcijfers tot de helft van het gemiddelde", zei Bloomberg. "Om zelfmoord te plegen heb je snel een wapen nodig. Als je er geen vindt zeg je: 'Ik doe het morgen.' En tegen dan denk je er alweer anders over."

Bloomberg moet ook de eerste burgemeester ter wereld zijn die eigenhandig de le- vensverwachting van zijn kiezers deed stijgen door zijn kruistocht voor een gezondere levensstijl. Hij verbood het gebruik van transvetten in restaurants, verplichtte fastfoodketens om hun calorieën op te lijsten en probeert de hoeveelheid frisdrank te beperken die er kan worden opgediend. Zowat zijn eerste beleidsdaad als burgemeester twaalf jaar geleden was het algemeen rookverbod in New Yorkse restaurants en pubs. Later volgde ook een rookverbod in stadsparken en deze week nog verbood het New Yorkse stadsbestuur onder impuls van Bloomberg de verkoop van sigaretten, ook elektronische, aan iedereen onder de 21 jaar. Populair werd Bloomberg hier eerst niet mee - tijdens de jaarlijkse Saint Patrick's Day Parade kreeg hij de goorste verwensingen naar zijn hoofd geslingerd - maar vandaag volgen honderden Amerikaanse steden zijn voorbeeld. New Yorkers zelf ademen gezondere lucht. Ze leven nu gemiddeld tot hun 81ste, in 2001 was dat nog 78.

Bloomberg internationaliseerde zijn rookstopbeleid. Sinds 2007 investeerde hij in 61 landen 109 miljoen dollar tegen tabaksverslaving. "Tabak zal een miljard mensen doden deze eeuw tenzij we er iets aan doen", zei hij onlangs op een debat in Parijs, geflankeerd door de leiders van de Wereldgezondheidsorganisatie.

Zijn gezondheidsinvesteringen zijn slechts het topje van de ijsberg van de filantropische initiatieven die Bloomberg heeft gelanceerd. Voor zijn dood wenst Bloomberg zijn volledig kapitaal te hebben weggegeven, deels in trusts voor zijn twee dochters en geliefden maar vooral aan goede doelen. Zijn motto is dat "zijn cheque voor zijn begrafenisondernemer de eerste zal zijn die niet gedekt mag zijn". Alleen al dit jaar wil Bloomberg 400 miljoen dollar uitgeven aan goede doelen, of 1,3 procent van zijn fortuin.

In de strijd tegen malaria investeerde Bloomberg recentelijk 100 miljoen dollar in de ontwikkeling van een genetisch gemanipuleerde mug die het virus niet langer draagt. Om polio uit te roeien in drie landen - Nigeria, Pakistan en Afghanistan - had hij hetzelfde bedrag veil. In Afrika bouwde hij zorgcentra voor jonge moeders. In Vietnam kwamen er onder zijn invloed wetten die het gebruik van valhelmen voor bromfietsen verplichten - een kleine maatregel die meteen het aantal verkeersdoden deed afnemen. De Pitcairn Eilanden worden door hem geholpen om zich te beschermen tegen de stijgende zeespiegel, een strijd die hij na orkaan Sandy ook in New York City voert door klimaatvriendelijke initiatieven - van gedeelde stadsfietsen tot het verminderen van broeikasgassen.

Eind dit jaar afscheid nemen als burgemeester betekent dus niet dat Bloomberg het grootstedelijk beleid de rug toekeert. Integendeel. Hij is van plan om innovatieve stadsontwikkelingsinitiatieven te blijven steunen, zowel in de VS als in Europa.

In september nog sprak hij met de burgemeesters van Parijs en Londen over ge- deelde uitdagingen voor grootsteden. Hij kondigde ook een prijs aan: de Europese stad die met het innovatiefste idee komt om bestuur te verbeteren krijgt van hem 5 miljoen dollar. In 2012 deed hij al eens hetzelfde in de VS. Het stadsbestuur van Providence, Rhode Island, won toen, met de aanpak om met behulp van digitale dragers de woordenschat te verbeteren van kinderen uit laagopgeleide families.

Bloomberg benadert daarmee het ideaalbeeld van de politici die volgens de visionaire politicoloog Benjamin Barber een vliegwiel moeten worden voor goed bestuur in de geglobaliseerde wereld: internationaal samenwerkende, pragmatische en onafhankelijke, burgemeesters van grootsteden die niet gehinderd worden door de grenzen en soevereiniteitskwesties van natiestaten of partijpolitiek. Barber wijst op de onsterfelijke woorden van Bloombergs historische voorganger Fiorello La Guardia, "er is geen Democratische of Republikeinse manier om een riool te herstellen".

Bloomberg denkt net zo. Hij maakte er in het begin van zijn ambt een sport van om vanaf de achterbank van zijn geblindeerde SUV het aantal vuilniszakken op straat te tellen als barometer voor zijn goed bestuur. Vandaag zijn ze opgehaald voordat Bloomberg naar zijn werk rijdt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234