Maandag 17/05/2021

Bloedstollende waanzin met een snor

Voor het scenario van Der Untergang, over de laatste dagen van Adolf Hitler en de totale ineenstorting van zijn Derde Rijk, werd gebruik gemaakt van twee belangrijke bronnen, namelijk het gelijknamige boek van historicus Joachim Fest en het autobiografische Bis zum letzten Stunde van Traudl Junge.

Zij was indertijd de secretaresse van Hitler en heeft samen met hem en zijn steeds kleiner wordende hofhouding de ondergang uit de filmtitel zelf meegemaakt. Het is haar aanwezigheid die aan deze lugubere film het fascinerende gevoel meegeeft van mee te maken zonder zelf aanwezig te zijn. Zij was toen een weliswaar jonge en naïeve, maar toch ook bevoorrechte ooggetuige, die van op de eerste rij toekeek en noteerde hoe een megalomane dictator verschrompelde tot een paranoïde gek.

Waar sommigen in Duitsland voor vreesden, namelijk dat Hitler door deze film als mens 'gerehabiliteerd' zou worden, gebeurt absoluut niet.

Het definitieve beeld dat we van de Hitler (intense vertolking van Bruno Ganz) uit deze film overhouden, is dat van een massamoordenaar die het vuile werk door anderen liet opknappen. Hij was een dolgedraaide dictator die medelijden een 'oerzonde' noemde en die er geen graten in zag de burgerbevolking van Berlijn - "De goeden zijn gesneuveld. Wat overblijft, is minderwaardig" - op te offeren voor zijn weigering om te capituleren, want "als ze dit niet kunnen doorstaan, verdienen ze niet beter". Hij was ook iemand die in zijn paranoia overal verraders en lafaards zag en die het ene moment een generaal wou laten fusilleren om die het volgende moment nog snel te promoveren. Kortom, van enige rehabilitatie is zeker geen sprake, wel van demystificatie. Hitler was niet alleen zot geworden van glorie, maar zot tout court. Het levenswerk van de Führer bleek uiteindelijk een catastrofale hoeveelheid 'on-heil' voor zijn eigen land, voor miljoenen Joden en voor grote delen van de rest van de wereld. Het is dan ook niet toevallig dat het woord 'waanzin' regelmatig in de dialogen van Der Untergang opduikt. (Jan T.)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234