Woensdag 18/09/2019

Bloedprocessie

In een bos vlak bij het dorp Z. liggen vijf kleine lijkjes in een zak - de kinderen van het gezin Vandenbroeck. Het fictieve gezinsdrama Akaaremoertoe Bahikoeroe doet Z. daveren op zijn keurige grondvesten. De voorstelling stuurt je op tocht door de bovenwereld en onderbuik van Z.

Het dorp Z. zou het Doel van West-Vlaanderen kunnen zijn: gevangen tussen een haven, een industrieterrein en een rangeerstation lijkt het wel een enclave waaruit de zuurstof langzaam weglekt. Maar voor Lucinda Ra is het dorp in de eerste plaats één grote scène, waarop en waarmee het zijn verhaal vertelt. Akaaremoertoe Bahikoeroe schetst het drama van een familie die aan zijn lot wordt overgelaten en dus van het falen van een hele gemeenschap.

Filosoof en gezinswetenschapper Koen Baeten, die door Lucinda Ra werd uitgenodigd voor een lezing over het gezin, noemde de problematische familie een 'klokkenluider' voor zijn omgeving. Symptoom van een samenleving die achterkomers plompverloren achterlaat, of ze nu in een dorp wonen of in een villawijk.

Lucinda Ra houdt niet van half werk. Bij aankomst in Z. is het collectief bij alle 300 huizen van het dorp gaan aanbellen om de bewoners uit te nodigen om deel te nemen aan de voorstelling, die als een processie door de straten van Z. zal trekken. Zo'n 'coproductie met een dorp' is niet vanzelfsprekend, zegt Barbara Claes, auteur van Akaaremoertoe Bahikoeroe. "Op de eerste infoavond in het café zitten er dan drie mensen. Het duurt best lang voor je jezelf kunt kenbaar maken."

Een aantal inwoners van Z. speelt uiteindelijk een personage, maar iedereen die van achter zijn gordijn de theaterstoet ziet voorbijtrekken, is figurant. Terwijl het ook omgekeerd werkt, benadrukt dramaturg Bart Capelle: "Voor dorp Z. zijn wij tijdens de optocht het spektakel." Capelle: "We schetsen niet zozeer een portret van een dorp, we maken er zelf ook deel van uit. Het gaat niet over de anderen, maar over ons."

Wildeman

Met Claes en Capelle vertrekken we voor een bezoek langs enkele stopplaatsen van de processie. Wie ons ook vergezelt, is de 'oppermaderka', een carnavalesk personage in een kostuum van kleurrijke repen stof. Capelle: "Een maderka is een wildeman, een kinderlijk-monsterlijk wezen dat ergens diep in iedere mens verborgen zit, maar waarvan we graag het bestaan ontkennen."

In Akaaremoertoe Bahikoeroe voegen de maderka's een mythische verbeeldingslaag toe aan de grauwe realiteit van de vertelling. Lucinda Ra lijkt er trouwens ondanks de aanvankelijke schuchterheid van de inwoners behoorlijk in geslaagd om zich in Z. te integreren. De verschijning van de maderka wordt onthaald op knikjes van herkenning en opgestoken duimen.

Zodra het 'vreemde' in een kleine gemeenschap zijn plek heeft veroverd, is dit de keerzijde, zegt Capelle: "Er kan dan plots veel meer dan in een stad. Ik vind het ongelooflijk dat we op maandag bij een dierenarts langsgaan om te vragen of we zijn ezels mogen lenen, en we die op dinsdag mogen oppikken."

Het verhaal van familie Vandenbroeck leidt kriskras door alle uithoeken van Z., soms dwars door privétuintjes heen. De reconstructie van het drama gebeurt niet chronologisch maar springt van locatie naar locatie. We ontmoeten de ouders van het gezin op café, er wordt verteld over de geboortes van de vijf kinderen. In de nieuwbouwwijk stoten we op de Directeur van de Directeur van de Directeur - zijn personage staat symbool voor alle autoritaire 'instituten', van welzijnsorganisaties tot incassobureaus.

Capelle: "Deze Directeur hanteert een eigen jargon. Je begrijpt meteen dat hij en de familie elkaar niet kunnen horen, ze spreken letterlijk een andere taal." Claes: "Terwijl hij wel beslissingsmacht heeft over het gezin."

In die scheefgetrokken machtsrelatie zit de kiem voor de colère, die nogal dikwijls een motor is voor de creaties van Lucinda Ra.

Soundtrack

In een theatervoorstelling die zich ontrolt als een rituele stoet is muziek cruciaal. Componist Wim Claeys schreef de 'soundtrack' voor Akaaremoertoe Bahikoeroe en begeleidt de optocht op accordeon. In een van de meest aangrijpende liederen zingt vocaliste Paola Bartoletti over het verdriet van een moeder die van haar kinderen wordt gescheiden. Ze wil 'naar Jerusalem' en dat Beloofde Land komt in zicht als een van de laatste stopplaatsen van de tocht: een aardappelveld. Op deze metaforische plek leeft de verbeelding, maar toch is Jeruzalem niet de eindbestemming van Akaaremoertoe Bahikoeroe. De stoet trekt er voorbij.

Claes: "Je verlangt ernaar in zo'n Jeruzalem te blijven, maar uiteindelijk moet je verder. Een plaats waar je vastzit voor de eeuwigheid kan geen hoop bieden. Je moet in beweging blijven."

Precies daarom is Akaaremoertoe Bahikoeroe een stoet en geen zaalvoorstelling: om mensen in beweging te brengen, om van een afstandelijke toeschouwer een actieve deelnemer te maken.

Daarover gaat het hele project uiteindelijk: over ruimte in de kop, de ruimte om een systeem te bevragen, een oordeel uit te stellen, verandering in te zetten. Akaaremoertoe Bahikoeroe schept daarvoor aan het eind van de wandeling ook letterlijk ruimte, wanneer we de beslotenheid van dorp Z. verlaten en halt houden aan de rand van een enorm havendok. Je kan er zo ver kijken dat de gigantische zeeschepen in de verte kleine speelgoedbootjes lijken. Plots is er lucht, wind, adem. Plots is er perspectief. En dat betekent: hoop.

Akaaremoertoe Bahikoeroe, van woensdag 25 tot zondag 29 mei op locatie in Z. Start aan het Bargeplein in Brugge om 20u. Tickets en info: www.dewerf.be.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234