Zondag 28/11/2021

Bloedkobalt, kinderarbeid en ringtones

Een telefoon produceren met respect voor het milieu en de arbeidsomstandigheden. Het Nederlandse collectief Fairphone zegt het te doen. De transparantie die het bedrijf biedt is ongezien.

De teller staat momenteel op 19.798 verkochte Fairphones. Of liever, bestelde telefoons. De Nederlandse initiatiefnemers van Fairphone nemen momenteel de bestelling op voor een tweede lichting van in totaal 35.000 'eerlijke' telefoons. Vanaf september krijgen de klanten hun telefoon in de postbus. Door de telefoons vooraf te betalen helpen de kopers mee aan de financiering van de productie van de telefoon zelf. Hierdoor blijft de sociale onderneming onafhankelijk.

In mei 2013 lanceerde Fairphone voor het eerst een crowdfundingcampagne om de productie van de eerste Fairphones te financieren. Het project zou de productie starten als er 5.000 exemplaren werden voorverkocht via crowdfunding. Amper een maand later was dat aantal al bereikt. De eerste lading van 25.000 telefoons was binnen zes maanden uitverkocht. Het gros werd verkocht in Nederland en Duitsland.

In ons land werden er 900 exemplaren van verkocht, weet Tessa Wernink van Fairphone. "Daarmee was België nummer zes op de landenlijst van verkochte exemplaren." De snelheid waarmee de eerste exemplaren werden verkocht doet verbazen, niet in het minst de initiatiefnemers zelf. Die hadden een dergelijke overrompeling niet echt verwacht, en de productie en distributie van de eerste toestellen liep dan ook ettelijke maanden vertraging op. Klassieke kinderziektes, zonder veel erg. Behalve het geduld van de klanten dat aardig op de proef werd gesteld, bevestigt Tessa Wernink.

De Volkskrant doopte oprichter Bas van Abel, een dertiger met een bos wilde krullen, en zijn ploegje als de nieuwe hippies van deze tijd. "Idealistisch, zoals de hippies uit de jaren zeventig. Maar wel pragmatischer en vooral professioneler."

Van Abel, een IT'er en designontwerper is geen Silicon Valley-adept. Ironisch genoeg zitten de makers van Fairphone in het Amsterdamse pakhuis De Zwijger. Ironisch, want als er nu één ding is wat Bas van Abel wil bereiken, is het wel dat er gepraat wordt. Een debat over de werkomstandigheden en grondstoffen van onze blitse telefoons en elektronica.

Gewetensproblemen

Voor de productie van telefoons is onder meer kobalt en tin nodig, grondstoffen die vaak in conflictgebieden worden gewonnen en waarbij een deel van de opbrengst naar de financiering van wapens gaat. Het in elkaar zetten van de toestellen, veelal in China, waar de arbeidsomstandigheden niet altijd even koosjer zijn, is evenzeer voer voor gewetensproblemen. Ook het gebrek aan recyclage van de telefoons en vooral de hoge mate van vervanging van de toestellen is een doorn in Van Abels oog.

Om dat debat te voeden, besloot hij om dan maar zelf een telefoon te produceren. Het resultaat is een eerder anoniem model. Met het cliché 'echte schoonheid zit vanbinnen' wil Fairphone het bewijs leveren dat het anders kan.

De slogan luidt: 'een zo eerlijk mogelijke telefoon'. Daarvoor is een doorgedreven transparantie op de website en communicatie van de Nederlanders een streven. Leveranciers, kostprijsberekening, alles open en bloot.

Momenteel werkt Fairphone samen met het Conflict Free Tin Initiative en Solutions for Hope om conflictvrije en traceerbare mineralen uit de Democratische Republiek Congo te halen. Fairphone werkt ook samen met initiatieven om afval terug te winnen uit Ghana. Op de productievestiging in China heeft Fairphone een welzijnsfonds opgericht voor werknemers, ter verbetering van de arbeidsomstandigheden. Er werd bewust gekozen voor productie in China, om zo de problematiek te begrijpen om op een sociaal verantwoorde manier te produceren.

Geen fair trade

Maar hoewel de naam dat doet vermoeden, is Fairphone geen fair trade. Van Abel is de eerste om dat te benadrukken. Zo wordt het metaal tantalium gewonnen uit mijnen waar ook kinderen aan de slag zijn. Een alternatief is er vooralsnog niet, of biedt geen soelaas. De Fairphone is gebouwd op de basis van de HonPhone die in 2012 in China uitkwam en destijds 250 euro kostte. Sceptici reageren dan ook voorspelbaar dat Fairphone een marketingverhaal is. Met een prijs van 325 euro is deze telefoon duur, maar niet overdreven duur voor wat hij biedt, zegt onder meer Test-Aankoop, die het toestel ook aan een kritische reflectie onderwierp. Het is een toestel uit de mediumcategorie. Bovenop de productieprijs moet Fairphone ook betalen voor Europese certificeringen, milieuheffingen, btw. Dat maakt dat de verkoopprijs gerechtvaardigd is.

De consument koopt ook niet alleen een toestel, hij maakt een statement. Dat de telefoons van Fairphone geen revolutie in de telefoonmarkt zullen ontketenen, daarover is iedereen het eens. Daarvoor is het initiatief ook te klein: er worden elk jaar meer dan 1 miljard telefoons op de markt gegooid, die paar duizend van Fairphone zijn maar een druppel op een hete plaat.

Maar er sijpelt wel iets door op de markt. De grootste fabrikant van smartphones, Samsung, heeft intussen een programma met de naam Planet First, met aandacht voor meer maatschappelijk verantwoord en milieubewust ondernemen. Ook Sony pakt uit met het GreenHeart-programma, met de nadruk op groene technologieën. Te weinig, en er is nog een lange weg te gaan, maar alle begin is moeilijk.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234