Dinsdag 28/09/2021

'Bloeddorstige geweldenaren met beperkte herseninhoud'

'Wat jongeren in Arthur aanspreekt, is zijn rechtvaardigheid. Goed willen doen voor iedereen en zo soms tegen een muur lopen'

In de nevelen van de mythologie gaan ze gehuld, koning Arthur en zijn ridders van de ronde tafel. Ze verzamelden in Camelot en joegen van daaruit de heilige graal na, een lichtgevende kelk die Parsifal in een droom zag. Althans, zo gaat de legende. In werkelijkheid was Arthur een Keltische krijgsheer die in de decennia rond het jaar 500 voor de Romeinen vocht tegen de Saksen. Zo noemt de Welshe monnik Nennius driehonderd jaar later twaalf overwinningen, met als laatste die bij Badon in 518. Toen de prelaat Gildas in 540 over die grote slag schreef, kwam Arthur niet in het plaatje voor. Heeft hij wel echt bestaan?

Schrijver Hubert Lampo gaat daar in zijn studie Arthur (1985) van uit, maar hij relativeert de eerzucht en godsvrucht van de dolende ridders. Hij noemt ze "hoogst egocentrische individualisten" die de ridderidealen alleen in theorie voor ogen houden. "Voortdurend redden ze bedreigde jonkvrouwen uit de klauwen van hun belagers, waarbij tijdens menig herdersuurtje de beloning in natura volgde." Verder krijgt Lampo van die onverbeterlijke diehards de indruk dat ze "botteriken en bloeddorstige geweldenaren zijn met een beperkte hoeveelheid grijze cellen onder hun helm". Niet zonder ironie besluit hij: "Blijkbaar stellen zij zich voor dat ze de wereld verbeteren."

De makers van Arthur & De Queeste bevestigen die donkere kant. "Het verhaal begint met een keiharde verkrachting waaruit Arthur voortkomt. Op een of andere manier worden die toestanden telkens goedgepraat, maar in onze Arthur laten we die keerzijde zien", aldus Roets. Van Looy wil de rol van Arthur vrijwaren. "Waar hij tegen reageert, is het misbruik van je macht voor je eigen voordeel. Daarin zie ik parallellen met de Genua-generatie: beiden verzetten zich tegen de wet van de sterkste." Dat Arthur overleeft, ligt volgens hem aan diens waarde als vaderfiguur. "Hij staat voor continuïteit. Je kunt dat vergelijken met koning Boudewijn. Als zo iemand sterft, dan is iedereen even ontredderd."

(WH)

LAIKA, TRANSPARANT EN DE QUEESTE MAKEN THEATER OVER KONING ARTHUR

'Ridders van de ronde tafel staan voor idealisme'

Ridders zijn weer in. Neem koning Arthur en zijn gezellen van de ronde tafel: in historische bronnen slechts een paar keer vermeld, maar in mythes uitgegroeid tot de edelste najagers van een betere wereld. Met de film van Antoine Fuqua nog vers in het geheugen maken Laika, Transparant en de Queeste daar nu een jeugd- en een volwassenenvoorstelling over. 'Via Arthur stellen we ons de vraag wat idealen nu nog betekenen', vat Jo Roets het dubbelproject Arthur & De Queeste samen.

Antwerpen

Van onze medewerker

Wouter Hillaert

Afgelopen zondag, dag van de arbeid. Terwijl heel Vlaanderen achterover ligt in de warme zon sleurt Jo Roets van jeugdtheatergezelschap Laika samen met Wouter Van Looy van Muziektheater Transparant en Christophe Aussems van Theatermakersgroep de Queeste een piano in de bestelwagen van Laika. Na een drukke ochtendrepetitie met de achttien jonge gasten die in Arthur meespelen, worden alle spelbenodigdheden voor de voorstelling verkast naar Genk. Daar gaan Laika en Transparant vanmiddag in première terwijl de Queeste even later De queeste opvoert voor volwassenen. Beide ploegen deelden de inhoudelijke voorbereiding en spelen in hetzelfde toneelbeeld van Sascha Van Riel, maar slaan voor de rest elk hun eigen toon aan.

De Queeste bestelde een tekst bij Paul Pourveur, maar die lijkt helemaal niet meer over Arthur te gaan. Waar liggen de links?

Aussems: "Ons vertrekpunt was het voorwoord van Jan Blommaert bij Ya Basta!, een bundel over andersglobalisme. Hij heeft het daarin over de generatie Genua, die opnieuw utopisch durft te denken. Dat was voor ons een grote verademing omdat wij op de Toneelacademie altijd doodgeslagen zijn met de X-generatie, een generatie zonder hoop. Wij wilden aan de slag met dat utopisch denken en de ridders van de ronde tafel zijn daar een mooi voorbeeld van. Bovendien bleek Pourveur zelf erg gefascineerd te zijn door de graallegende, maar wou hij het niet hebben over koning Arthur zelf. Er zitten in zijn tekst dus niet meer dan een paar verwijzingen, zoals naar de historische adel met haar plichtsbesef voor het welzijn van de wereld. De queeste gaat vooral over vier verschillende gezinsleden die op zoek gaan naar nieuwe idealen of een nieuw verlangen. Dat wordt onder meer geconfronteerd met historische revoluties als die van mei 1968."

De jeugdvoorstelling van Laika en Transparant blijft veel dichter bij de oorspronkelijke stof. Wat hebben de jonge spelers met die middeleeuwse figuur?

Roets: "Ridders spreken sowieso tot de verbeelding. Vooral vanwege de strijd tegen het kwaad, denk ik. Zo heeft mijn zoontje van drie al een heel wapenarsenaal, hoezeer wij ons daartegen verzetten. Ook in deze groep was het fascinerend om te zien hoe sommigen van hen zich verdiept hebben in Arthur. Zij verbeterden ons af en toe zelfs op de kleine details. We hebben ze in improvisaties dan ook vooral zelf laten goochelen met termen als 'held' en 'queeste'. Je moet het concreet maken omdat je woorden als 'ideaal' maar heel moeilijk op een scène kunt uitspreken zonder soft of drammerig te worden."

Van Looy: "Zo hebben we de jongeren geconfronteerd met de vraag: 'Wat zou jij veranderen aan de wereld?' Daar komen dan allesomvattende maatschappelijke idealen uit, maar ook heel kleine, concrete dingen. Zoals een pilletje voor een zieke zus of een medicijn tegen echtscheiding."

Roets "Wat hen in Arthur enorm aanspreekt, is zijn rechtvaardigheidsgevoel. Dat goed willen doen voor iedereen en daarbij af en toe tegen een muur lopen. Een ideaal is niet belangrijk om het al dan niet te realiseren, wel om een richting te geven."

Hoe vertaalt zich dat in de voorstelling?

Van Looy: "We hebben vooral gekozen voor het opgroeien van Arthur. Hij wordt uitverkoren om in de wereld iets te betekenen, maar hoe verhoudt hij zich daartoe? Het is dat heroïsche gegeven waar kinderen zich vooral mee associëren, denk ik. Iemand die durft op te staan tegen onrechtvaardigheid. Zij krijgen thuis en op school veel dingen opgelegd waar ze het niet helemaal mee eens zijn en dan wordt een held als Arthur een ultieme droom."

Roets: "Op de scène zelf blijft het vrij sober. We werken met kostuums en pruiken, maar de muziek van Jan Van Outryve (huiscomponist bij Transparant, WH) op basis van Keltische ballades, brengen we akoestisch. Jan wou dat ook echt. Ik vond dat eerst nogal riskant, maar nu klopt het mooi. Zo probeer je een eigen stijl te vinden tegenover al die films waartegen je moet optornen. Je moet er niet meteen een heel symfonisch orkest onder schuiven als Arthur het zwaard uit de rots trekt. Dat sluit mooi aan bij de mondelinge overlevering van het Arthur-verhaal."

Maar als beide voorstellingen zo anders zijn, kun je dan nog wel spreken van een dubbelproject?

Aussems: "Ik ben juist blij dat ze zo radicaal verschillen. Heel mooi vind ik bijvoorbeeld hoe naïviteit in de jeugdversie nog iets positiefs is, terwijl dat bij ons juist als een verwijt aan de dochter gericht wordt. Waar de kinderen vooruitkijken naar een wereld vol oorlog is onze voorstelling veeleer een terugblik. Zo is 'moed' bij ons durven stil te staan en heel eerlijk de stand van zaken op te maken: 'Ga ik nog voor een ideaal?' Dat doen alle vier onze personages op een heel andere manier. Ook in het totaalproject wilden we diverse perspectieven aanbieden. Het is nooit de bedoeling geweest dat we onze eigen lijn naar elkaar zouden forceren."

Maar jullie dragen wel dingen mee uit de uitwisseling, of niet?

Van Looy: "De bevruchting zat vooral in het artistiek-inhoudelijke. Zo hebben wij veel geleerd van de manier waarop de Queeste de dingen voorbereidt. Zij nodigden sprekers uit waar we dan samen mee afspraken, zoals Dirk Barrez of een prof die het literaire materiaal heel goed kent. Dat gaf een bak met ideeën waar we elk ons eigen ding uit konden pikken."

Roets: "Ook tijdens het repetitieproces was er opvolging. Zo kwam Caroline Fransens (dramaturge van de Queeste, WH) af en toe bij ons langs om duizend vragen te stellen over wat en waarom. Daar hebben we veel aan gehad. Want soms ben je zo gecharmeerd door de plezante energie die kinderen ontwikkelen dat je niet streng genoeg blijft voor wat zulke scènes in de diepte betekenen."

Aussems: "Voor ons was het net die kinderlijke energie die we eruit gekregen hebben. Hier op Laika leken de repetities altijd zo fijn en simpel, terwijl wij in Genk met een drilboor de tekst van Pourveur zaten open te breken. Dan word je wel eens jaloers."

Kunnen dit soort coproducties de gulden middenweg zijn tussen de dringende vraag van de overheid om fusies en de nadruk van de sector zelf op de autonomie van kleinere structuren?

Aussems: "Wat men van overheidswege vaak lijkt te vergeten is dat er eerst een artistiek inhoudelijke noodzaak moet zijn om samen te gaan. Dat gaat in stapjes en wat wij doen, is daarin een juistere volgorde. Je moet elkaar eerst leren kennen vanuit je eigen fascinaties. Het gaat niet omgekeerd."

Wat is jullie eigen heilige graal in wat jullie doen?

Roets: "Voor mij is dat een evenwicht vinden tussen je persoonlijke leven en de grotere wereld daarrond. Kyoto betekent bijvoorbeeld dat je je was niet in de droogkas steekt. Dat klinkt heel wollig, maar ik ben daar wel mee bezig."

Van Looy: "Bij mij zit dat meer in de manier van voorstellingen creëren. Dat je jonge mensen kunt mobiliseren rond schoonheid terwijl zij die schoonheid ook bereiken in hun sociale omgang met elkaar. Daar word ik echt gelukkig van. Er leeft tussen deze jongeren een enorm respect! Kunst kan dus wel degelijk iets bewerkstelligen."

Aussems: "Waar wij momenteel heel erg mee bezig zijn, is veerkracht. Je kunt wel zeggen dat mensen eens moeten stilstaan bij hun leven, maar hoeveel mensen hebben de veerkracht om het dan te veranderen? Dat zat bijvoorbeeld sterk in ons Ford-project Arbeid / Afscheid. 'Je hebt geen kans, maar grijp ze', zoals Herbert Achternbusch ooit zei. Maar hoe vertaal je dat? Hoe maak je hoopvolle voorstellingen die toch eerlijk zijn in hoe het er in de wereld aan toegaat?"

Arthur & De Queeste is als tweeluik te zien in Genk (7 mei), Schoten (8 mei), Dilbeek (14 mei), Berchem (21 en 22 mei) en Kortrijk (29 mei). De Queeste speelt nog apart op 19 en 20 mei in Arca, Gent (09/225.01.01). Info: www.arthurdequeeste.be.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234