Woensdag 13/11/2019

Wapenexport

Bloedbad in Jemen en maar wapens blijven sturen

Een militair houdt de wacht tijdens een herdenkingsplechtigheid in Jemen. De burgeroorlog woedt er nu twee jaar. Beeld EPA

Is ethiek mogelijk in de wapenhandel met staten als Saudi-Arabië, dat het bloedig conflict voeden in Jemen? Vlaanderen probeert het nu door bedrijven informeel negatieve adviezen te geven, maar Wallonië exporteert vooralsnog ongegeneerd wapens en munitie. 

Als er vandaag in Jemen burgerdoden vallen bij Saudische aanvallen, dan is de kans reëel dat Belgische defensiebedrijven een rol speelden in de fatale afloop. Vanuit Wallonië voeden de Saudi's zich met allerlei wapens en munitie; vanuit Vlaanderen bestellen ze – via een derde land – radarsystemen voor gevechtsvliegtuigen. Zowel in de Saudische grond- als luchtoorlog zijn al talrijke burgerslachtoffers gevallen. Beide gewesten staan dus voor ethische dilemma's.

Toch is er een belangrijke nuance. De Vlaamse regering is zich bewust van het probleem en probeert nu achterpoortjes te sluiten. Het Waalse Gewest schermt nog altijd met de bescherming van de banen in zijn industrie. Of beter: de exclusieve, winstgevende relatie met de Saudi's, die in 2015 een grote meerderheid van de wapenexportlicenties van het Waals Gewest kregen toegekend. In dat jaar werden 34 directe defensieleveringen aan het wahabitische koninkrijk goedgekeurd, voor meer dan 575 miljoen euro (op een aandeel van 955 miljoen euro totale Waalse defensie-export). Stel daartegenover de totale Vlaamse defensie-export van 88 miljoen euro aan talrijke landen en de verhoudingen zijn meteen duidelijk.

Ook kwalitatief verschil

Naast een kwantitatief is er ook een kwalitatief verschil. De Waalse export bestond, via FN en andere bedrijven, uit directe vuurkracht: lichte wapens en -onderdelen (397 miljoen euro), munitie (105 miljoen euro), kanonnen en mortieren (7,6 miljoen euro), raketten en explosieven (5 miljoen euro) en tanks (58 miljoen euro). Vlaanderen leverde onrechtstreeks radarsystemen voor Eurofighter Typhoon-gevechtsvliegtuigen aan de Saudi's, nadat een dochter van EADS (Airbus) optische producten leverde aan Duitse en Britse bedrijven.

De enige rechtstreekse Vlaamse wapenlevering aan de Saudi's vorig jaar waren vizieren voor civiele jachtwapens (die een kleinere vergroting hebben dan militaire sluipschuttersgeweren). Een vraag voor beschermende legerkledij (voor chemische en biologische oorlogsvoering) werd geweigerd, terwijl eenzelfde levering in '14 (van 2,1 miljoen euro) wel nog mocht doorgaan. 

“We merken dat de Vlaamse regering sinds het Jemenitisch conflict in '15 voorzichtiger geworden is”, zegt Diederik Cops, onderzoeker van het adviserende Vlaams Vredesinstituut. “Vooral een procedure waarbij bedrijven informeel mogen polsen of een exportlicentie mogelijk is, werpt vruchten af: in 2015 werden twee informele negatieve adviezen gegeven, een voor uitvoer van wapenvizieren, en een voor beeldvormingsapparatuur, vuurgeleidingssystemen en wapenvizieren – beide voor de krijgsmacht van Saudi-Arabië.” In 2016 zijn er geen negatieve of positieve adviezen geweest voor het koninkrijk.

Afgelopen jaar werden wel vergunningen geweigerd die, via Duitsland, bestemd waren voor de Verenigde Arabische Emiraten, ook militair actief in Jemen. Daarbij ging het onder meer om beeldschermen voor gepantserde troepenvoertuigen en onderdelen om artillerie te herstellen. Voor Libië werd een levering van 4,6 miljoen euro aan kogelwerende vesten geweigerd.

Werk voor de boeg

De Vlaamse regering blijft wel werk voor de boeg hebben om alle achterpoortjes te sluiten. Cops: “Ook voor Vlaanderen blijft de controle op het effectieve eindgebruik na export aan derde landen een uitdaging”, verwijst hij naar de Vlaamse radarsystemen die gebruikt worden bij Saudische luchtbombardementen, maar de zwaarste taak is ook hier weggelegd voor Wallonië. Het gewest kende in 2014 het bedrijf CMI een licentie toe voor 3,233 miljard euro voor export van kanontorens aan het Canadese General Dynamics, dat het integreert in pantservoertuigen ... voor Saudi-Arabië.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234