Dinsdag 21/01/2020

Blik van Duitse kiezer meer op Berlijn dan op Brussel gericht

Binnen iets meer dan drie weken trekt de Europese burger naar de stembus om zijn vertegenwoordigers te verkiezen in de op een na grootste democratie op aarde. Alleen India telt meer stemgerechtigden dan de 27 EU-lidstaten samen. Maar de belangstelling is gering en in de hoofdsteden vreest men een behoorlijk lage opkomst.

Vooral in het grootste land van het verenigde Europa - Duitsland - beschouwen partijen en publiek 7 juni slechts als een generale repetitie voor de veel belangrijker nationale parlementsverkiezingen van 27 september. En tussendoor horen miljoenen Duitsers ook nog nu hun zeg te doen in regionale en lokale verkiezingen. In dit Superwahljahr doet altijd wel ergens een verkiezingsbureau zijn deuren open.Zeker in de landen waar geen stemplicht bestaat zijn regeringen en politici ongerust over de geringe graad aan interesse voor deze euroverkiezing. Dat zijn er tenslotte niet minder dan 23 op de 27 - alleen de Belgische, Luxemburgse, Griekse en Cypriotische burgers hebben immers de plicht om aan de stembus te verschijnen.Bij de eerste Europese verkiezingen in 1979 was er nog algemene geestdrift voor dit brede experiment in transnationale democratie, maar degenen die nu, dertig jaar later, gaan stemmen, zijn gemotiveerd door nationale eerder dan door Europese politiek. Dat is zeer zeker ook in Duitsland voelbaar.In Berlijn is vast te stellen dat Duitsland binnen de Europese Unie stilaan een gewoon land wordt, dat net als alle andere lidstaten eerst aan zichzelf denkt. Duitsland maakt zich in de eerste plaats zorgen over de economische crisis. Je zou voor minder natuurlijk, met het vooruitzicht op 4,6 miljoen werklozen tegen het jaareinde en de vaststelling dat ‘Europa’ daar redelijk machteloos tegenover staat en oplossingen niet uit de Europese hemel zullen komen vallen.

Electorale marathon

Er komt bovendien een lawine van verkiezingen af op de Duitsers, die 2009 Superwahljahr zijn gaan noemen, een electoraal marathonjaar. In het land gaat in de loop van 2009 altijd wel ergens een kieslokaal open. Het gaat om talrijke deelstaatverkiezingen en honderden dorpen en steden zijn toe aan nieuwe gemeenteraden. Zeven Länder kiezen tegelijk met het Europese ook een nieuw deelstaatparlement. Nog voor het einde van de maand (23 mei) kiest het parlement (Bundestag en Bundesrat) een nieuw staatshoofd en ook daar hebben de Duitsers meer belangstelling voor. Het lijkt zogoed als zeker dat de huidige president Horst Köhler (66, CDU) zichzelf zal opvolgen en de SPD-tegenkandidaat, Gesine Schwan (65, politicologe en professor) weer in het zand zal bijten, net als in 2004. Het absolute hoogtepunt van de verkiezingsmarathon is 23 september en niet 7 juni.In de herfst kiezen de Duitsers een nieuw nationaal parlement en daar gaat de grootste andacht van partijen en kiespubliek naartoe, niet naar Europa. De kans bestaat dat de grote (zwart-rode) coalitie van CDU en SPD wordt voortgezet, maar het stemgedrag van de kiezer kan ook voor een andere regering zorgen. In brede kringen neemt men wel aan dat Angela Merkel zichzelf zal opvolgen als bondskanselier.Merkel, een overtuigde Europeaan, weet beter dan wie ook dat Europa de kiezer te weinig aanspreekt en te ver van de burger staat. Ze laat dan ook niet na dat nadrukkelijk te zeggen. “Als de EU niet dichter bij de burger komt, gaat ze mislukken. De EU is zonder actieve deelname van de burger in een doodlopend steegje geraakt”, kreeg ze onlangs op een Burgerforum Europa van het publiek te horen en ze beaamde de opmerking. “De burger wil wel nieuwe ideeënGrote vergezichten voor Europa worden in het politieke Berlijn momenteel echter niet meer aangebracht. Duitsland heeft het vooral druk met zichzelf door de crisis en door de nationale parlementsverkiezingen binnen minder dan vijf maanden. Amper twee boodschappen voor de toekomst zijn wel duidelijk: Duitsland zal de Portugees José Manuel Barroso steunen om zichzelf op te volgen als voorzitter van de Europese Commissie en Turkije mag nog geen lid worden van de EU-club. Dat is zeker de opvatting van kanselier Merkel en haar partij, anderen voeren eerder een eierdans op over Turkije en de EU.

Totaal ineffectief

De campagne die de politieke partijen voor de euroverkiezingen voeren wordt door het gerespecteerde weekblad Die Zeit als ‘vervelend’ en ‘totaal ineffectief’ bestempeld, terwijl een dienstdoend minister in de coulissen gezegd zou hebben: “Als we pech hebben, presenteert de kiezer ons zijn frustratie over de regering in Berlijn al tijdens de Europese verkiezingen.” Het massablad Bild gaat de intellectuele toer op door een citaat van Bertolt Brecht om te vormen. Brecht schreef ooit: “Stel, het is oorlog en niemand komt meedoen” en Bild maakt daarvan “Stel, er zijn Europese verkiezingen en niemand komt opdagen.” ‘Niemand’ is natuurlijk wel overdreven, maar uit de jongste peilingen blijkt dat het opkomstpercentage maar iets boven de 40 procent zou zijn.Zelfs de Duitse gründlichkeit krijgt klappen in de aanloop naar deze euroverkiezingen. Meer dan twee miljoen stembrieven, bestemd voor de deelstaat Brandenburg, zijn ongeldig omdat de namen van een aantal kandidaten fout gespeld zijn. Als vorm van desinteresse voor het gebeuren op 7 juni kan het wel tellen. Om klachten nadien of zelfs nieuwe verkiezingen te vermijden zijn de stembrieven inmiddels weer weggehaald bij de gemeenten. De extra kosten bedragen 70.000 euro, maar de stembrieven zijn niet helemaal verloren. Een maand na de verkiezingszondag zullen ze aan lagere scholen worden geschonken en mogen de kindjes op de achterkant tekeningen maken.De partijprogramma’s verschillen nauwelijks van elkaar - werkgelegenheid, leefmilieu en veiligheid staan centraal. Iedereen wil een Europa dichter bij de burgers, de SPD een socialer, de CDU een democratischer, de Groenen een groener, de FDP (liberalen) een vrijer en de Linkspartei een minder bureaucratisch. Bij de EU-medestichter Duitsland spreekt uiteraard zich niemand uit tegen Europa, maar de lauwe campagnes suggereren niet echt veel interesse. “De verkiezingscampagne begint pas na 7 juni”, was onlangs te lezen in een Duitse krant.

Volgende week vrijdag:

Verenigd Koninkrijk

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234