Dinsdag 19/11/2019

blik op belangrijkste agendapunten van tweede termijn

Banen scheppen en het begrotingstekort indijken, dat worden de uitdagingen van de nieuwe regeringMorele en religieuze bezwaren staan stamcelonderzoek in de weg, prijs van geneesmiddelen zal nog stijgen

Bush II: wat krijgen we nu?

Was George W. Bush bij zijn eerste verkiezing in 2000 met de hakken over de sloot geraakt dankzij de beslissing van een rechter in Florida, dan is zijn democratische legitimiteit deze keer stukken groter. Bush haalde 51 procent van de stemmen en kreeg ruim 3,5 miljoen meer Amerikanen achter zijn naam dan zijn tegenstrever Kerry. In grote delen van de wereld, niet in de laatste plaats Europa, wordt kritisch uitgekeken naar wat volgen gaat. Anders gezegd: hoe zal het stemgedrag van de spreekwoordelijke wapendragende, biddende en xenofobe patriot uit Amerika's diepe binnenland op de gang van de wereld wegen? We overlopen de beleidsagenda.

hBuitenlandse politiek

In de speculaties over Bush' buitenlandbeleid vallen twee strekkingen te noteren: een strekking waarbij George W. Bush een minder controversieel unilaterale koers zal varen en de door de Iraakse oorlog gemaakte scherven zal willen lijmen, een andere waarbij de president zijn overwinning van woensdag als een vrijbrief ziet om zijn buitenlandse politiek te radicaliseren. In het Midden-Oosten werd Bush' overwinning alleszins met grote ongerustheid onthaald. Ook in eigen land heeft hij 'eenheid' beloofd, maar de vraag is wat dat betekent: een compromisachtige houding tegenover de Democraten? Of omgekeerd, de finale doorstoot naar een onomkeerbare verrechtsing, waarbij de Democraten voorgoed in de minderheid gedwongen worden?

h Irak: van hetzelfde laken een pak Bush staat niet langer onder druk van de kiezers om zich in te houden. De gemaakte fouten in de gevangenis van Abu Ghraib en de talloze burgerslachtoffers in Irak zijn door het Republikeinse electoraat, in naam van het Amerikaanse recht op zelfverdediging in de strijd tegen de terreur, met de mantel der liefde toegedekt. Verwacht wordt dat niets Washington nu nog zal tegenhouden om de stad Falluja op gewelddadige wijze in te nemen. Dat voornemen bestond al langer, maar werd uitgesteld tot na de verkiezingen. De Iraakse president, Ghazi al Yawer, is tegen de aanval, die onvermijdelijk talloze Iraakse burgerdoden tot gevolg zal hebben. Premier Allawi daarentegen is voor. Dat de Slag om Falluja op erg veel tegenstand zal stuiten in de Arabische wereld en vermoedelijk ook in Europa op scepsis en verontwaardiging zal worden onthaald, zal de president niet deren. Eén element kan de aangekondigde aanval nog uitstellen: de vraag of minister van Defensie Donald Rumsfeld op post blijft, dan wel vervangen wordt.

h Palestijns-Israëlisch conflict: belangrijke uitdaging In de talrijke internationale felicitaties van de jongste uren klinkt de vraag door dat de regering-Bush eindelijk eens ernstig werk zou maken van vrede in het Midden-Oosten. Onder meer de Britse premier Blair, die met betrekking tot de VS nu eens als invloedrijk man dan weer als volgzaam schoothondje wordt afgeschilderd, noemde het hervatten van het Israëlisch-Palestijnse vredesproces "de belangrijkste uitdaging in de wereld van vandaag". De zogenoemde routekaart, het stappenplan voor vrede dat de VS samen met de EU, Rusland en de Verenigde Naties opstelden en ertoe moet leiden dat Israëli's en Palestijnen weer met elkaar gaan praten, is op sterven na dood.

Het werd voorbijgestoken door het eenzijdige Israëlische initiatief om het leger uit Gaza terug te trekken en er de Israëlische kolonies te ontmantelen. George W. Bush steunt dat initiatief, maar dringt er bij Israël op aan dat de Palestijnen de haven en luchthaven van Gaza weer mogen uitbaten. Op voorwaarde evenwel dat ze stoppen met het beschieten van Israëlische doelwitten. Alleszins zou Bush proberen het eenzijdige Gaza-terugtrekkingsplan aan het internationale stappenplan te koppelen.

h Iran: houding verhardt Vandaag komen in Parijs diplomaten uit Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland bijeen om samen met de Iraniërs de hulp te bespreken die Europa aan Teheran in het vooruitzicht stelt, als het tenminste inbindt op het vlak van zijn militaire nucleaire ambities en zijn (niet zelfverklaarde) voornemen opbergt om een atoombom te bouwen. Hoewel de regering-Bush niet zo'n hoge pet opheeft van de Europese bemiddeling, steunt ze het initiatief. Speculaties dat de VS met Iran dezelfde weg zouden opgaan als met Irak, oorlog gaan voeren dus, zijn door Brits minister van Buitenlandse Zaken Jack Straw van de hand gewezen: "Dat zie ik niet gebeuren. Ik kan me geen omstandigheden voor de geest halen waarin militaire actie tegen Iran gerechtvaardigd zou zijn."

Pogingen van Washington om het toch over die boeg te gooien, zullen bijna onvermijdelijk stranden op een wereldwijd njet. Zeker nu gebleken is dat ook het Iraakse 'bewijsmateriaal' op zijn zachtst gezegd met ogen en haken aan elkaar hing. Net zoals VN-wapeninspecteur Hans Blix in Washington onder vuur lag in de Iraakse kwestie, zo krijgt Mohammed El-Baradei van het Internationaal Atoomagentschap in de VS kritiek voor zijn 'zachte' houding tegenover Teheran.

h Europese Unie: kloof verdiept In Europese diplomatieke kringen wordt volop gehoopt dat er onder de tweede regering-Bush makkelijker met de VS kan worden samengewerkt dan onder de eerste. Ook vanuit Washington is, meteen na Bush' zege, het signaal gekomen dat zich een 'hernieuwd engagement' aandient in de richting van Europa. Sceptici vrezen evenwel dat het woorden in de wind zijn. Vanuit VS-perspectief is Europa een ouder wordend continent dat geen economische groei voor elkaar krijgt omdat het onder te ruime sociale wetgeving gebukt gaat. China, zo heet het, wordt stilaan stukken relevanter, en ook Latijns-Amerika zou nieuwe aantrekkingskracht uitoefenen op Washington. Het feit dat de meeste Europeanen, 70 procent volgens bepaalde peilingen, zich pro-Kerry opstelden en vele staatshoofden en regeringsleiders stilletjes hoopten op een Democratische overwinning - Parijs en Berlijn in de eerste plaats - geeft nieuw voedsel aan de veronderstelling dat EU en VS steeds meer van elkaar weggroeien.

h Klimaatverandering: niets nieuws onder de zon

Bush vindt dat het Kyoto-verdrag te hoge economische kosten heeft voor de VS. Hoewel staten als Californië en New York eigen regelingen uitgewerkt hebben om het broeikaseffect tegen te gaan, moet er in Republikeins Washington weinig engagement verwacht worden in thema's als leefmilieu. Integendeel, in de richting van de publieke opinie worden volop pogingen ondernomen om Kyoto-adepten als 'carbonofoben' af te doen - mensen die bang zijn van CO2-uitstoot en geen vrede nemen met sommige wetenschappelijke theorieën als zouden de uitlaatgassen zo schadelijk nog niet zijn en de bomen zelf in grote mate bijdragen aan de CO2-vervuiling.

hEconomie en sociaal beleid h Banen: DE problemen onderkennen Bush is de eerste president sinds Herbert Hoover onder wiens beleid meer banen verloren zijn gegaan dan geschapen. Bijna 36 miljoen Amerikanen leven onder de armoedegrens en door delokaliseringen en faillissementen zijn in sommige staten als Ohio honderdduizenden banen verdwenen. In deze verkiezingscampagne woog het banenprobleem kennelijk niet door, maar vroeg of laat zal Bush de economische problemen moeten onderkennen.

h Handelstekort: Verdere ontsporing Tussen 2000 en 2004 evolueerde het tekort op de Amerikaanse handelsbalans van 450 naar 600 miljard dollar per jaar. Dat betekent dat de Amerikanen veel meer opsouperen dan ze produceren. Het geld daarvoor komt grotendeels uit Europa en Japan, waar de regeringen zich aan normen houden om zulke ontsporingen te voorkomen. De VS daarentegen leven op krediet, een probleem dat niet kan blijven groeien. Ook het begrotingstekort, dit jaar 413 miljard dollar, zal vroeg of laat voor problemen zorgen, zeker als Bush vasthoudt aan zijn belastingverlaging voor de hoogste inkomens.

h Olie: meer binnenlandse boringen De hoge olieprijzen, onder meer het gevolg van de aanhoudende problemen in het Midden-Oosten en de grote vraag uit groei-economieën als China en India, worden nu nog naar de consument verrekend. Maar die tactiek zullen de VS niet kunnen aanhouden zonder dat er protest zal klinken. Om de olieafhankelijkheid van het buitenland te verminderen, stimuleert Bush, zelf oliemagnaat, de binnenlandse boringen, als het moet ook in de natuurreservaten van Alaska. Economisten hebben echter hun twijfels bij de door de regering-Bush, en dan vooral vice-president Dick Cheney, gevolgde strategie. Volgens verdedigers van het leefmilieu geniet Bush de twijfelachtige eer "de meest vervuilende president uit de geschiedenis van de Verenigde Staten" te zijn.

h Sociale maatregelen: nog meer besparingen Nog minder staats-, nog meer privé-voorzieningen. Om het begrotingstekort te verminderen hoopt Bush zo'n 2,3 miljard dollar te kunnen besparen in de sociale uitgaven. Bush maakt er geen geheim van de Amerikaanse samenleving tot een 'eigenaarsmaatschappij' te zien evolueren. Daarin zouden de snelgroeiende uitgaven in de pensioenen steeds verregaander worden ondervangen door pensioenfondsen die individuen als beursaandelen kunnen beheren. Ook in de gezondheidszorg wordt er steeds meer van het mutualistische model afgestapt, in de richting van verregaande individualisering. h Justitie h Hooggerechtshof: op extreem-conservatieve leest herschoeid Door de ziekte van opperrechter Rehnquist krijgt George W. Bush binnenkort de mogelijkheid om er de eerste nieuwe benoeming in tien jaar tijd door te drukken. Aangezien dergelijke benoemingen voor het leven zijn, zal Bush' keuze voor een conservatief rechter voor zeer lange tijd bepalend worden voor de Amerikaanse rechtspraak. Het negenkoppige hof, traditioneel verdeeld tussen conservatieven, liberalen en gematigden, zal mogelijk op extreem-conservatieve leest herschoeid worden, een initiatief dat al langer op de verlanglijst van de Bush-getrouwen staat.

Voor de abortusbeweging, voor de voorstanders van gelijke kansen voor minderheden, voor de homogroepen en milieu-activisten is dit alles erg slecht nieuws. Ook de scheiding tussen kerk en staat, ondanks de aanwezigheid van het motto 'In God we trust' op de dollarbiljetten vrij strikt gerespecteerd, zou weleens op de helling kunnen komen te staan. Juridische pogingen van enkelingen om het religieuze motto van de groene briefjes weg te krijgen, net zoals het zweren van trouw aan God in de dagelijkse vlaggengroet op scholen, zullen hun wensen moeten opbergen. Een rechter die vorig jaar stelde dat een en ander de scheiding van kerk en staat op de helling zet, kreeg het verwijt de "persoonlijke opinie" in de sfeer van de staat te hebben laten binnendringen.

Bush heeft zijn voorkeur voor rechters als Clarence Thomas of Antonin Scala, beiden aartsconservatieven, niet onder stoelen of banken. De twee toonden zich vorig jaar erg onthutst over de beslissing van het Hooggerechtshof om een eind te maken aan het in Texas toegepaste verbod op sodomie. Volgens Scala had het hof door de beslissing te kennen gegeven dat het "over een homo-agenda beschikte" die de Verenigde Staten in de verderfelijke greep van incest en bestialiteit kon doen belanden. In het Congres waren de Democraten tot nu toe sterk genoeg om enkele conservatieve maatregelen af te blokken, maar na de Republikeinse zege van woensdag is het koffiedik kijken hoe ver hun invloed op dit soort beslissingen nog weegt. h WETENSCHAP h Stamcelonderzoek: verder aan banden gelegd Een van de cruciale thema's in de voorbije verkiezingscampagne. Anders dan de reuzen op de farmaceuticamarkt, waarvan de aandelen woensdag de hoogte in schoten omdat Bush nu eenmaal niets moet hebben van 'democratische' prijzenplafonds voor geneesmiddelen, hebben de kleine hightechbedrijven die embryonaal onderzoek verrichten geen reden tot tevredenheid. Bush wil het gebruik van menselijke embryo's voor de productie van mogelijk levensreddende medicijnen om morele en religieuze reden aan banden blijven leggen.

Gevolg: de aandelen van een bedrijf als StemCells Inc., in het Californische Palo Alto, daalden met 15 procent. Andere stamcelonderzoekers zagen hun aandelen met 8 tot 10 procent duiken. Een overwinning van John Kerry zou vermoedelijk net het tegenovergestelde resultaat hebben opgeleverd.

Toch wil het traditioneel Democratische Californië het voortouw blijven nemen als het over menselijk embryonaal onderzoek gaat. Bijna 60 procent van de kiezers (met 75 procent van de stemmen geteld) is voorstander van de oprichting van een Californisch overheidsfonds voor stamcelonderzoek. Daarmee zou tien jaar lang onderzoek gefinancierd kunnen worden, voor een bedrag van 3 miljard dollar.

Het initiatief is controversieel, onder andere omdat ook de gouverneur van Californië, de Republikein Arnold Schwarzenegger, voor een dergelijk fonds is. Schwarzenegger kreeg tijdens de campagne (grotendeels weggemoffelde) heibel met zowel de Republikeinen als met Bush.

Bronnen: BBC, The Guardian, El País,

Libération en Le Monde

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234