Zondag 05/12/2021

Medicatiekosten

Blijven we betalen voor de kwalen van de roker?

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

Het Riziv wil rokers geen peperduur longmedicijn meer vergoeden. Het doktersvoorschrift wordt zo een stok achter de deur.

André Maene lijdt aan longfibrose, een zeldzame en ongeneeslijke aandoening met een onduidelijke oorzaak. Na diagnose hebben patiënten doorgaans niet meer dan drie jaar te leven. Aan de terugbetaling van de peperdure medicatie - 30.000 euro per jaar - koppelt het Riziv nu een voorwaarde: patiënten mogen niet roken.

"Wij zijn absoluut voorstander om te stoppen met roken, en de arts zal daar altijd op aandringen", zegt Maene, die actief is in de patiëntenvereniging. "Maar we vragen ons wel af waarom dat geëist wordt van mensen voor wie het mogelijk hun laatste genot is."

Producent Boehringer schrijft zelf in de bijsluiter van het medicijn Ofev dat patiënten het best de sigaretten laten. Roken verhoogt de kans dat het product niet goed werkt. En dat betekent 30.000 euro weggegooid geld. Maar pneumoloog Wim Wuyts (KU Leuven) spreekt dat in De Standaard tegen: het nadelig effect van roken is volgens hem niet staalhard bewezen. En zo laait de discussie weer in alle hevigheid op: past het voor-wat-hoort-wat-principe in de gezondheidszorg?

De gezondheidszorg wordt steeds duurder, scherpe keuzes dringen zich op. En dan vooral voor peperdure medicatie waar slechts een beperkt groepje baat bij heeft. Roken is bijvoorbeeld schadelijk voor heel wat aandoeningen. De duizenden rokende jonge vrouwen die de pil gebruiken, lopen een hoger risico op trombose. Toch betaalt de overheid deze anticonceptie terug, zonder vragen te stellen.

Dit gebrek aan consequentie zien we ook in de vruchtbaarheidskliniek: hoewel duidelijk is aangetoond dat een ivf-behandeling weinig effect heeft met vrouwen met (veel) te veel overgewicht, wordt probleemloos duizenden euro's opgehoest om te zware vrouwen te behandelen.

Minder schroom is er bij dure en delicate ingrepen zoals orgaantransplantatie. Wie door alcoholmisbruik een nieuwe lever nodig heeft, komt enkel in aanmerking na minstens zes maanden ontwenning. Ook een harttransplantatie kan enkel voor niet-rokers.

Wel krijgen zij zeer goede begeleiding om van hun kwalijke gewoontes af te raken. Rokers moeten naar de tabacoloog (anderzijds: niet alle medicatie om te stoppen met roken wordt terugbetaald). Voor drinkers is er niet alleen ontwenning, ook hun omgeving wordt gescreend: is er een drinkende partner, zijn er andere factoren die het stoppen met drinken hinderen?

Het percentage dat hervalt, is volgens transplantatiespecialist Hans Van Vlierberghe (UZ Gent) bijzonder laag: amper 13 procent gaat weer drinken. Er staat dan ook veel op het spel, geeft hij aan. "Er is een heel duidelijk tekort: een transplantatie voor de ene patiënt sluit meteen een andere uit. Je kunt een orgaan maar één keer inzetten, dat doe je niet als je bij voorbaat weet dat het zal mislukken."

Hetzelfde gaat op voor de kostbare terugbetaling van zeldzame aandoeningen, vindt Van Vlierberghe. "Ook al is het minder tastbaar dan bij transplantatie: je kunt een euro maar één keer uitgeven. De discussie over de dure gezondheidszorg moét een keer gevoerd worden."

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

Steunen/straffen

Het probleem, stelt ethicus Ignaas Devisch (UGent), is dat aan dergelijke vragen om de levensstijl aan te passen doorgaans veel te weinig preventie wordt gekoppeld. "Het flyertje in de wachtzaal bereikt alleen de hoogopgeleide die waarschijnlijk al in goede gezondheid verkeert. Ik heb het over lange, persoonlijke, kleinschalige begeleiding naar de verandering van gedrag. Steunen werkt daarin veel beter dan straffen."

Nieuwe inzichten uit de studie van de genen, de hersenen en de invloed van het milieu leren dat onze keuzes met veel meer te maken hebben dan alleen pure wilskracht. "Wie doet alsof gezondheid een keuze is, negeert dat de omstandigheden - die we vaak niet kunnen controleren - een grote invloed hebben", zegt Devisch. "Opleidingsniveau, wel of geen werk hebben: het zijn zeer bepalende factoren voor je gezondheid. Je kiest niet in welke sociale klasse je geboren wordt."

Gaan we dan, zoals de patiëntenvereniging vreest, richting een gezondheidszorg voor de gegoeden? Evolueren we, waar ethici voor waarschuwen, naar de eis om de risicovrije samenleving? Wie gaat skiën, heeft meer kans om iets te breken. Paardrijden kan tot rugletsels leiden. Wat doen we met mensen die te hard werken: wordt een burn-out nog aanvaard, of is het je eigen schuld?

Als deze redenering wordt doorgetrokken, zegt Devisch, dan moet elke levensstijl onder de loep. "Blijven we betalen voor de blessures van de marathonloper? Ik heb de indruk dat hier een ballonnetje wordt opgelaten om de reacties te peilen. Dat kan een hele reeks gevolgen hebben."

undefined

"Terugbetaling koppelen aan levensstijl kan niet zomaar"

Mag je de terugbetaling van medicijnen laten afhangen van de levensstijl? Het antwoord van regeringspartijen CD&V, N-VA en Open Vld is dubbelzinnig. "Nee, dat kan niet. Tenzij er wetenschappelijk bewijs is."

Rokers krijgen het dure medicijn voor longfibrose niet meer terugbetaald. Een goede zaak? Zowel CD&V, N-VA als Open Vld zijn uiterst voorzichtig als ze die vraag voorgeschoteld krijgen. Minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open Vld) nog het meest.

"Dit is een bijzonder moeilijke en delicate kwestie", beklemtoont ze. "Je gedrag kies je, je grootvader niet." Waarmee de minister benadrukt dat levensstijl uiteraard niet het enige is wat iemands gezondheid maakt. Genen spelen evengoed een rol.

Een redenering die zowel CD&V als N-VA volgen. Levensstijl kan volgens hen nooit een voorwaarde zijn voor terugbetaling. "De basissolidariteit moet gegarandeerd blijven", zegt Yoleen Van Camp (N-VA). "Waar trek je de grens? Als mensen op een zwarte piste gaan skiën en hun been breken, ga je dan ook zeggen: 'Pech, los het zelf maar op?'" CD&V beaamt. "Het is een gevaarlijke discussie, zeker als je weet dat vaak zwakkere groepen ongezonder zijn."

Toch willen de regeringspartners zich niet zomaar uitspreken tegen de beslissing van het Riziv om rokers uit te sluiten van het dure longmedicijn. Want hier heeft de terugbetalingscommissie niet zomaar beslist om rokers uit de terugbetaling te halen. In de bijsluiter van het medicijn staat dat het in dat geval minder goed werkt.

"Dat is toch een andere discussie", benadrukt Van Camp. "Als wetenschappelijk onderzoek aantoont dat een medicijn niet of nauwelijks werkt in bepaalde gevallen, dan is dat niet zo onlogisch om daar de terugbetaling aan te koppelen."

CD&V spreekt zich liever niet uit over het concrete geval, maar fractiewoordvoerder Sam Voeten laat wel weten dat de partij in het algemeen vindt dat het Riziv therapietrouw kan eisen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234