Woensdag 25/11/2020

Reportage

"Blijf toch in Ghana en doe je best"

Beeld AFP

Waarom wagen jongeren uit een land als Ghana hun leven voor een illegaal bestaan in Europa? De regering tracht de migratie wel te ontmoedigen, maar daarvoor is veel meer nodig.

Hij wil maar al te graag. Eric Opoku was als migrant in Libië, besloot op het laatste moment níet op de boot naar Europa te stappen en kwam terug naar Ghana. "Hier moet het gebeuren", is zijn motto. Hij begon een internetcafé, - maar zit zonder stroom. Hij heeft ook een klein restaurant, - maar zit zonder stroom.

O wrange ironie. De stroomstoringen waaronder de 36-jarige Opoku en ontelbaar andere Ghanezen in de hoofdstad Accra dagelijks hebben te lijden, zijn deels het gevolg van Ghana's succes. Want het elektriciteitsnetwerk wist geen gelijke tred te houden met de sterke economische groei die het land de afgelopen jaren kende.

En dus heeft Eric Opoku twee zaken, maar nauwelijks een inkomen. Het stroomtekort speelt hem ook parten in zijn pogingen als voormalige migrant om zijn jonge landgenoten via informatiecampagnes af te houden van de gevaren die de tocht door de Sahara en over de Middellandse Zee met zich meebrengen.

Opoku neemt het zijn regering kwalijk. "Hoe kun je mensen nu toch zeggen dat ze niet aan de migratie moeten beginnen, als je hen hier geen alternatieven biedt? De regering moet in eigen land zorgen voor werkgelegenheid. Maar ik zie te weinig initiatieven. En goede informatie over migratie ontbreekt ook. Toen ebola uitbrak, waren de kranten en radio en tv er vol van. Alsof migratie niet net zo dodelijk kan zijn!"

Voorlichtingsfilm

Toegegeven, de Ghanese Immigratiedienst heeft in 2013 een voorlichtingsfilm van een half uur gemaakt, die pakweg eens in de twee weken nog op de publieke televisie te zien is. Opoku zelf heeft in de deels nagespeelde beelden een rol als aspirant-migrant. 'Het gevaarlijke gevaar', zo heet de film. Hij laat niet alleen de risico's van de migratie zien, maar merkt ook fijntjes op dat in het rijke Westen, zoals in Europa, mensen vaak uren voor het arbeidsbureau in de rij staan.

"Want ook in het Westen, zo ontdekken migranten, blijken de straten toch niet met goud te zijn geplaveid", zegt Ekwow Spio-Garbrah. Hij is de Ghanese minister van Handel en Industrie en heeft niet alleen een bronzen stem, maar ook een scherpe kijk op de economische problemen in de eigen West-Afrikaanse regio, die voor nog steeds zo veel jongeren een reden vormen om te vertrekken.

"Hoezeer wijzelf ook groeien", meent Spio-Garbrah, "westerse landen als Nederland zullen de komende tientallen jaren voor mensen hier nog altijd uiterst aantrekkelijk lijken. Mensen zien via satelliettelevisie een rijke infrastructuur, die we hier nog niet hebben, al bouwen we aan scholen, wegen en ziekenhuizen. Dat is de realiteit. Maar veel jongeren vergeten dat het illegale leven in het Westen alle pijn en moeite niet waard is en dat zij ook hier wel degelijk kansen krijgen."

Volgens de bewindsman blijkt dat laatste uit banenprogramma's voor jongeren en speciale trainingen voor mensen die na hun algemene scholing meer te weten willen komen over bijvoorbeeld landbouwtechnieken. Zeker, het kan en moet nog veel meer zijn. "Maar alsjeblief, blijf hier en doe het beste wat je kunt. Want alle rijkdom ligt hier om je heen. Gooi de pitten van ananassen of mango's op de grond en ze zullen groeien. Ik hoop dat jongeren hier hun verstand en creativiteit meer gaan gebruiken om een fatsoenlijk bestaan in eigen land op te bouwen en niet het gevoel te hebben dat Europa de oplossing is voor hun economische problemen."

In de samenwerking met een westers land als Nederland, waarmee de eerste "economische" contacten stammen uit de tijd van de slavenhandel door Nederlandse migranten, bestaat nog steeds belangstelling voor een fenomeen als "circulaire migratie", waarbij Afrikaanse jongeren een paar jaar lang training krijgen en werkervaring kunnen opdoen in het Westen, om die vervolgens in hun geboorteland verder uit te bouwen.

"Buitenlandse bedrijven die hier investeren, doen dat soort zaken al", zegt Hans Docter, de Nederlandse ambassadeur in Ghana. De diplomaat ziet in Afrika zelf steeds meer economische kansen, maar gelooft ook dat circulaire migratie aan die kansen verder kan bijdragen. "Ik denk dat het goed is dat Europa zich vooral richt op de economische ontwikkeling van Afrika. Hoe meer mensen hier kansen zien, hoe groter de kans dat zij ook hier zullen blijven en niet migreren."

De Ghanese minister is het hier mee eens. "Europa zit bepaald niet te wachten op een massale instroom van migranten. Dat continent heeft zelf al voldoende economische problemen. En dat terwijl echte groei nu juist in zo veel Afrikaanse landen is te vinden. Dan is het in meerdere opzichten ook in het Europese belang om mee te investeren in programma's voor Afrika op het gebied van onderwijs, beroepstraining, werkgelegenheid en de fabricage van producten in Afrika zelf, in plaats van in Europa. Zodat de bevolking in Afrika er uiteindelijk voor kiest in Afrika te blijven."

Het zou in praktijk onder meer betekenen dat Ghanese cacaobonen niet in Nederland, maar in Ghana zelf tot chocolade en andere producten worden verwerkt. Snel zal de wens van de minister van Handel en Industrie niet uitkomen. Maar het is de poging waard, meent Sio-Garbrah, ook om het humanitaire leed van de migratie te stoppen.

Een ex-migrant als Eric Opoku weet waarop de Ghanese bewindsman doelt. Hij neemt ons mee naar het huis van Mohamed en Aisha Galib. Hun toch al weinig florissante leven stortte vrijwel geheel in elkaar, toen zij vorig jaar hoorden dat hun eerstgeborene, hun zoon Osman, tijdens een poging de Middellandse Zee over te steken om het leven was gekomen. "Ik kon het niet geloven", zegt Mohamed. "Nee, nee, nee. Maar we hebben onze zoon verloren. Ik heb Osman verloren. Ik heb Osman aan de zee verloren."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234