Vrijdag 07/08/2020

Onderwijs

Blije moslims, sceptische scholen

Terwijl moslims zeggen zich door het voorstel meer aanvaard te voelen, houden katholieke scholen de boot af uit bezorgdheid om hun identiteit.Beeld Jonas Lampens

Het voornemen van het katholieke onderwijsnet om moslims een meer volwaardige plek op school te geven heeft niet alleen de politieke wereld verdeeld, maar ook de betrokkenen zelf. Zo verrast, sceptisch en zelfs ronduit kritisch als vele katholieke schooldirecteuren reageren, zo blij zijn moslims, vooral de vrouwen.

Pro-kamp: "Eindelijk"

Een soepeler omgang met het dragen van hoofddoeken op school voor leerlingen en leerkrachten. Alleen al dat engagement van het vrije onderwijs zou voor de eerste betrokkenen - jonge moslimvrouwen - een wereld van verschil maken. 'Een verbod drijft steeds meer meisjes naar thuisstudie, weg van school.'

"Dit had al veel vroeger gebeurd moeten zijn", verwoordt Hanaa Boubouh wat vele jonge moslimvrouwen denken over het voornemen van het katholieke onderwijsnet om moslims meer ruimte te geven om op school hun eigen geloof te belijden. Journaliste Boubouh draagt met overtuiging een hoofddoek, maar doorliep haar schoolcarrière op een 'witte' katholieke school zonder. "Ik heb pas later, op mijn 23ste, gekozen voor de hoofddoek."

Meteen ondervond ze dat die keuze een groot verschil uitmaakte. "In de lerarenopleiding kreeg ik meteen de diversiteitsconsulent over me heen, omdat ik mijn loopbaankansen fnuikte, zo oordeelde ze. Ze stelde me voor een stage in West-Vlaanderen te zoeken. Ver genoeg van huis, zodat ik gerust mijn hoofddoek kon afzetten. Het idee dat die hoofddoek voor mezelf waardevol was, kon er niet in."

Scholen waar ze al als islamleerkracht werkte, wilden haar ook voor andere vakken een stageplek geven, maar dat moest ze dan zelf maar regelen, vond de hogeschool. Uiteindelijk is Boubouh afgehaakt. "Ze duwen meisjes met een hoofddoek die lerares willen worden in de hoek van islamleerkracht. Ook als ze, zoals ik, dat eigenlijk helemaal niet willen. Zo gaat veel talent verloren."

Yasmien NaciriBeeld Bas Bogaerts

Geblokkeerd

Die verspilling wordt een reëel probleem. Het aantal scholieren dat afhaakt op school en met thuisstudie de kans waagt voor de Examencommissie gaat in snel stijgende lijn: in 2013 werden zo 678 diploma's uitgereikt, een jaar later waren dat er al 938. De stijging wordt mede verklaard door de toestroom van moslimsmeisjes die zich op school geblokkeerd voelen door een hoofddoekenverbod.

"In mijn omgeving zie ik het steeds vaker", zegt Yasmien Naciri, studente in Antwerpen. Ook zij draagt een hoofddoek, en ook maar pas sinds ze in het hoger onderwijs kwam. "Jonge meisjes voelen zich omwille van hun hoofddoek uitgesloten. Op een school waar je niet welkom bent als jezelf kun je niet goed presteren, en dus trekken ze zich terug. Omdat de schooluitval zo groot is, zijn er zelfs verenigingen die met vrijwilligers die groep meisjes proberen bij te scholen."

Hanaa Boubouh heeft nog gewerkt als vrijwillige leerkracht voor zo'n vzw. "Op zich niet goed, natuurlijk. Een school is meer dan lessen leren, het is ook leren samenwerken en leven, in contact komen met nieuwe ervaringen. Dat valt allemaal weg als je thuis zit. Maar liever die meisjes wat helpen dan ze zonder diploma aan hun lot overlaten."

Hanan Challouki, medeoprichtster van het onlineplatform Mvslim, is een van de meisjes die de hoofddoek nog verplicht moesten afzetten binnen de schoolmuren. "Ik heb het altijd als een nederlaag ervaren. Ik heb zowel op een katholieke school als op een atheneum gezeten, en bij de katholieke school was er tenminste meer respect voor geloof. Ik ben erg blij dat ze nu deze stap zetten, zodat we tot integratie op gelijke voet kunnen komen."

Daar zijn we nog niet, beseft ze wel. "Het racisme zit overal. Ik ben geen klaagster, maar het is echt zo. Toen ik eens daags na het Offerfeest zat te lachen in de klas, snauwde de leraar me toe of ik nog niet genoeg gelachen had bij het kelen van schapen. En zo kan elk moslim- of migrantenkind tientallen anekdotes vertellen uit de schooltijd."

Ook Warda El-Kaddouri, doctoranda in de literatuurwetenschappen, kent die verhalen. Zelf droeg en draagt ze geen hoofddoek, maar uit de leraarskamer kent ze de vooroordelen. "Voor sommige van mijn ex-collega's was er een logisch verband tussen mindere prestaties en een hoofddoek. Ik heb er zelf nooit één gedragen, maar ik begrijp die fixatie op de hoofddoek niet."

"Integratie in Vlaanderen betekent dat alle tekenen die verwijzen naar de islam uit het openbare leven weggewist moeten worden. Blijkbaar kun je pas volwaardig burger zijn als je niet toont dat je moslim bent", meent Yasmien Naciri. "Je kunt moslims niet uitwissen, ook economisch niet."

Zelf is Naciri voorstander van open lessen levensbeschouwing naar het LEF-model van filosoof Patrick Loobuyck (UA). "Maar doe dan ook niet flauw over een lerares wiskunde met een hoofddoek of een leerling die wil bidden op school."

Zo ziet ook Warda El-Kaddouri het. "Het zou jammer zijn mochten alleen moslimkinderen de extra optie islam volgen. We moeten elkaars religie juist beter leren kennen. Ik heb op school het 'Onze Vader' geleerd en dat heeft me verrijkt."

Kerst en Pasen

Maar waarom is die hoofddoek nu zo belangrijk voor moslima's zelf? Het is een persoonlijke keuze, getuigt Hanaa Boubouh. "Het is een teken van dankbaarheid aan je geloof, dat je zelfvertrouwen en identiteit heeft geschonken. Soms is het niet leuk om hem te dragen, maar ik doe het toch, omdat je niet alleen op mooie dagen moslim kan willen zijn."

Ze zegt: "Het kwetst me dat zovele mensen denken dat je plots toetreedt tot een leger rabiate gelovigen. Ik ga naar paasbrunches met hoofddoek, ik vier kerstfeest met hoofddoek, ik vind het prima dat andere vrouwen andere keuzes maken. Ik ben niet blind voor de problemen die uit naam van mijn God worden veroorzaakt. Maak me niet de woordvoerder van een geloofsgemeenschap omdat ik een hoofddoek draag."

Het is juist omgekeerd, besluit Hanaa Boubouh. "Keer eens terug naar het hoofddoekenverbod bij de Antwerpse stadsdiensten. Wie is daar groot mee geworden? Sharia4Belgium. Kijk waar dat ons gebracht heeft."

Contra-kamp: "Marketingstunt"

Er heerst veel onduidelijkheid bij Vlaamse scholen over de plannen om moslims en andersgelovigen een volwaardige plaats te bieden. Ze pleiten voor meer dialoog, maar speciale plaatsen voor gebed of meer ruimte voor hoofddoeken lijkt een brug te ver.

Directeurs en leerkrachten van katholieke scholen reageren terughoudend en voorzichtig op de vernieuwende plannen van hun onderwijskoepel. Dat is toch de conclusie uit een rondvraag van De Morgen bij verschillende scholen in heel Vlaanderen. Sommige voorstellen kunnen op weinig enthousiasme rekenen, al moet daarbij worden aangetekend dat scholen zelf zullen kunnen kiezen in hoeverre zij willen meegaan in de katholieke dialoogschool en dat zij op dit moment het plan niet noodzakelijk tot in detail kennen.

Voorstellen als de introductie van speciale plaatsen voor gebed, islamitische lessen buiten de schooluren of meer ruimte voor religieuze symbolen lijken alvast geen breed draagvlak te krijgen in katholieke scholen. Zo vrezen sommige directeurs de eigen christelijke identiteit te verliezen.

"Vanzelfsprekend zijn wij voorstander van meer openheid en dialoog, maar een brede introductie van andere godsdiensten zie ik op onze school niet meteen gebeuren", zegt Koen Seynaeve, directeur van het Sint-Lodewijkscollege in Brugge en zelf priester in de plaatselijke parochie. Met minder dan 5 procent moslimscholieren heeft zijn directieteam niet meteen grote theologische knopen door te hakken.

Toch is het standpunt duidelijk. "Ik geloof dat er veel raakpunten zijn in religies, maar ook verschillen. Zo mis ik in de islam soms de universele vrijheid van het individu. Ik zou het dus geen goed idee vinden om dat geloof een prominente plaats te geven in onze school. We gaan onze eigen identiteit toch niet opgeven?"

Koen SeynaeveBeeld RV

Vrees voor eigenheid

Identiteit. Het hoge woord is eruit. Veel scholen vrezen voor hun katholieke eigenheid. Sterker nog, voor sommigen moet er eerst aan de eigen identiteit gewerkt worden. "Hoe kunnen wij nu in dialoog treden met andere godsdiensten als we zelf niet meer weten wie we zijn", zegt Evelien Lust, leerkracht godsdienst in het OLV Pulhof in Berchem. Een school met zo'n 1.500 leerlingen, en een 'gezonde mix' aan geloofsovertuigingen.

"Naar ons aanvoelen slaat Lieven Boeve (topman katholiek onderwijs, TDS) een aantal stappen over in zijn plan. We zouden meer toenadering moeten zoeken naar de islam, maar ze beseffen niet dat we als katholieke scholen zelf niet meer weten waarvoor we staan", klinkt het. "We hebben zelf al geen gebedsruimte meer op onze school, laat staan dat we plaats creëren voor moslimscholieren. Zij zitten daar ook niet op te wachten. Veel meer dan een poging tot dialoog lijkt dit een marketingstunt, die nog meer polarisatie dreigt te veroorzaken."

Ook in het College in Ieper klinkt weinig enthousiasme. "Wij hebben nog maar zo'n 3 procent allochtone leerlingen, dus de vragen zijn niet altijd aan de orde. Toch zouden we niet geneigd zijn om de voorgestelde ingrepen door te voeren", stelt directeur Kris Lazeure.

Hij kreeg van een islamitische leerling recentelijk de vraag om gebedsruimte. "Een uitwisselingsstudent uit Indonesië vroeg of hij hier ergens mocht bidden. Het leek ons voor die ene leerling niet echt een probleem, dus hebben we een plekje voor hem gezocht. Maar stel je voor dat er volgend jaar vijftig leerlingen die vraag zouden stellen. Daar zouden we toch niet op kunnen ingaan", klinkt het.

Een jonge moslima die geen hoofddoek zou mogen dragen in het Ieperse college, besloot zich niet in te schrijven. "We zijn voor een dialoogschool, maar die heeft toch grenzen. De meeste van onze vieringen doorheen het jaar zijn al breed genoeg gemaakt voor verschillende religies. We vragen van allochtone studenten toch een klein beetje inspanning om zich aan te passen."

Met katholieke mate

Begrip dus voor meer toenadering tot andere geloofsovertuigingen, maar met katholieke mate. In het Gentse Sint-Bavohumanoria staan leerkrachten en directie open voor de vele religies die hun leerlingen al dan niet belijden. Toch zijn er grenzen aan uitingen daarvan.

"Onze leerlingen dragen een groen uniform, dus iedereen is gelijk. Religieuze uitingen laten we niet toe, dus geen groene hoofddoek, maar ook geen groene keppeltjes of groene tulbanden", zegt directrice Hilde Allaerts. "De leerlingen die daar wel mee zouden naar school komen, worden er op aangesproken, maar maken er ook geen probleem van. We bieden voor hen die geen varkensvlees willen eten een vegetarisch alternatief, maar zullen niet kunnen toestaan dat leerlingen vijf keer per dag zouden willen bidden", aldus de Gentse directrice, die zelf jarenlang godsdienst gaf.

"Wij pleiten hier voor een wereldburgerschap, waarin het iedere leerling vrij staat om zijn of haar godsdienst te beoefenen. Binnen bepaalde grenzen, die zowel voor katholieke als boeddhistische als islamitische jongeren gelden. De vele heftige reacties op de plannen van Lieven Boeve, ook van de bisschoppen, vind ik dus totaal misplaatst. En veeleer getuigen van een maatschappelijke visie die dateert van voor het Tweede Vaticaans Concilie, voor wie zich dat nog herinnert."

Reacties

'De identiteit van het katholiek onderwijs in Vlaanderen is niet in gevaar.'

Onderwijsminister Hilde Crevits (CD&V)

'Dit is een proefballon die wel veel wind veroorzaakt, maar dat is niet echt nodig, want er is nog niets beslist hierover op het niveau waar die beslissing genomen moet worden.'

Woordvoerder Antwerps bisschop Johan Bonny

'Op school is geen plaats voor hokjesdenken. De klas is de ideale plek om samen het gesprek aan te gaan.'

Elisabeth Meuleman, Groen

'Men maakt handig gebruik van de moslimgemeenschap om de secularisering van de maatschappij tegen te gaan.'

Ann Brusseel, Open VLD

'De verdienste van de dialoogschool zoals Lieven Boeve ze voorhoudt, is onder andere dat het wij-zij-denken wordt doorbroken.'

Theo Kuppens, Vlaamse Confederatie van Ouders en Ouderverenigingen (VCOV)

'Het is vanzelfsprekend vanuit christelijk en gelovig standpunt dat je je openstelt voor andere religies. Maar hoe houd je nog overeind dat je een katholieke school bent?'

Geert De Kerpel, hoofdredacteur katholieke weekblad 'Tertio'

'Te gek voor woorden. De plannen komen, gezien de snelle aangroei van het aandeel moslimleerlingen in ons onderwijs, de facto neer op een vrijwillige islamisering.'

Chris Janssens, Vlaams Belang

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234