Maandag 27/01/2020

Bleu je veux, moi non plus

De VLD weet dat de rangen moeten worden gesloten om te overleven. Maar het is één zaak om een ruziemaker eruit te zetten, een andere om verdwaalde liberalen er weer in te krijgen. 'Wie is er begonnen hé? De partij heeft de partij kapotgemaakt. Ik keer in ieder geval niet terug.' De Morgen ging op zoek naar blauwe spijtoptanten in Oost-Vlaanderen. En vond er één.

Door Filip Rogiers

Een echt rustige boîte is de VLD nooit geweest. Een liberaal is per definitie eigenzinniger dan een socialist of een christendemocraat. Ook al in de oppositiejaren negentig zorgde de blauwe familie voor smeuïge verhalen. Er was rauwdauwer Guy Verhofstadt die de partij ombouwde tot VLD. En er waren de oud-PVV'ers die met Zijne Blauwigheid Herman De Croo vonden dat die Verhofstadt niet zo hard van stapel moest lopen. Want het is één ding om heden de liberale revolutie uit te roepen, een ander om daarmee in een regering te geraken.

Toen het na twaalf jaar oppositie eindelijk lukte, begon het pas: dissidenties, rebellen en breuken. U dacht dat 2004 een annus horibilis was voor de VLD? Diep in Vlaanderen begon de miserie al vrij snel na de herintrede van de VLD in de regering. Ook of zelfs vooral in Oost-Vlaanderen, toch de tuin van Guy Verhofstadt, Karel De Gucht en Herman De Croo.

Aalst, Wetteren, Dendermonde, Wichelen, Ronse... Op al die plekken stonden of staan de blauwen sterk, maar daarom niet (langer) de VLD. De redenen voor zoveel onmin zijn zeer uiteenlopend en verschillen van locatie tot locatie. We besparen u de details, maar is het in Wichelen begonnen met verdenkingen over "het leeghalen van de VLD-kas", in Wetteren gaat het over het defenestreren van een stamboom-PVV'er, Walter Govaert, die in 2000 en ook op 8 oktober jongstleden nochtans de kampioen van de voorkeurstemmen was.

Het is niet aan ons om scheidsrechter te spelen in die lokale vetes. Maar er lijkt wel één constante in de verhalen: de Melsenstraat, hoofdkwartier van de VLD in Brussel, wordt uitgespuwd als was het het Kremlin zelf, en Karel De Gucht Poetin. Wellicht treedt die Melsenstraat niet strenger op dan de Wetstraat 89 (CD&V) of de Grasmarkt (sp.a), maar we zeiden het al: liberalen verdragen zoiets minder goed.

Op 8 oktober werd het in menig blauw hart wellicht toch even héél stil toen de globale landelijke score van de liberale familie begon door te dringen. Oranje en rood doen het goed, blauw slecht. Simpel toch? Inderdaad, te simpel als je het vanuit de Dorpsstraat in Aalst, Wetteren, Dendermonde, Wichelen of Ronse bekijkt. Even logisch lijkt de analyse die Bart Somers die dag al maakte: waar liberalen eensgezind naar de stembus trekken, is er winst. Ook niet meer dan redelijk klinkt de oproep van Willy De Clercq in deze krant (DM 11/10) om de eenheid te herstellen. De Clercq deed eerder al eens zo'n appel op het congres over het migrantenstemrecht. Pas op of de katholieken keren terug! "Vrienden, is het dat wat gij wilt?!"

"Eigenlijk is het waar", mompelen liberalen dan schuldbewust. Dat duurt doorgaans tien minuten. Vervolgens beoefenen ze verder hun absoluut recht op de allerindividueelste expressie van het allerindividueelste blauwe gelijk.

Is het deze keer anders, met de federale verkiezingen van 2007 voor de boeg? Misschien, maar het is weinig waarschijnlijk.

Aalst

Nog krijgt ze de bibber in haar stem, Anny De Maght (Blauw), als ze denkt aan de botte manier waarop ze door haar partij de duvel is aangedaan. "Meneer, er is nog geen likje zalf op mijn wonde gesmeerd, laat staan dat ze geheeld zou zijn", zei ze op verkiezingszondag zelf aan Knack. "Tot op vandaag hebben ze mij zwart gemaakt en de mensen op mijn lijst bedreigd. Ze hebben zelfs geprobeerd om mijn dochter om te kopen! Dat zijn dingen die je nooit vergeet."

Vijf dagen later klinkt de uittredende burgemeester van Aalst, die vijf zetels haalde, iets bedaarder. Ja, ze heeft de oproep van Willy De Clercq gehoord. "Het zou kunnen dat de liberale familie zich weer verenigt", zegt ze. "Ook in Aalst? (afgemeten) Daar hebben we het nog niet over gehad.

"Zij die zeiden dat wij een partij van één dag zouden zijn, dat we enkel uit rancune waren opgetrokken, vergissen zich. 'Ach', zeiden ze in de Melsenstraat, 'De Maght heeft het geld en de gezondheid niet meer om door te gaan.' Wel, wacht maar af! De VLD heeft hier in Aalst een magnumcampagne gevoerd zoals ik ze nooit heb gezien toen ik nog bij de VLD zat. En toch heb ik vijf zetels gehaald."

Nee dus, het ziet er niet naar uit dat Blauw de Dender zal oversteken naar de VLD. Maar wat doen kiezers van De Maght, en De Maght zelf, als ze straks in het stemhokje staan en de keuze hebben tussen VLD en de andere nationale partijen?

"Dat is een dilemma, inderdaad. We hebben het vorige zondag ook al beleefd, want Blauw kwam niet op voor de provincieraadsverkiezingen. Mijn kiezers vroegen mij: Anny, op wie moeten we stemmen voor de provincie? Ze hebben verdeeld gestemd. Sommigen ongetwijfeld op de VLD, anderen op andere partijen, maar daarom niet op het Vlaams Belang. Op wie ik zelf heb gestemd op 8 oktober voor de provincie? (aarzelt) Nee, dat is een te persoonlijke vraag. Daar antwoord ik niet op."

Maakt Willy De Clercq dan geen enkele indruk meer op Anny De Maght, toch zelf een Oost-Vlaamse liberaal met stamboom. "Nu zeggen: 'komaan liberalen, weer allemaal tegader', nee, dat is te gemakkelijk. Zeker in Oost-Vlaanderen. Hier zijn de zweertjes al opengebarsten, maar ik voorspel u dat het ook in West-Vlaanderen en elders zal doorgaan. De VLD heeft de eigen mensen zoveel pijn gedaan dat die in 2007 niet gewoon terug zullen keren, ook niet in het stemhokje. De Melsenstraat denkt dat de partij een bal is waarop ze naar hartenlust kan shotten. Je blijft niet trappen op de ziel van mensen die liberaal geboren zijn."

Je blijft niet trappen op de ziel van mensen die liberaal geboren zijn

"Ik heb lang tussen de beide kampen van wat vroeger de VLD was gestaan", zegt Eliën Crombeen, lijstduwer van WLD Apart. "Ik heb ook alles gedaan om tot een verzoening te komen. Ik ben er zelfs in geslaagd om op een zaterdagvoormiddag meneer De Gucht naar een café in Serskamp te halen, toch niet vanzelfsprekend voor een minister van Buitenlandse Zaken. Maar het heeft niets opgeleverd."

Wichelen is de gemeente waar wijlen John Taylor jaren de plak zwaaide met zijn CVP. Maar hij stapte samen met Johan Van Hecke over naar de VLD. Het college van burgemeester en schepenen werd vijf jaar de arena voor een koude oorlog tussen CD&V en VLD. De door Taylor in zijn politiek testament aangewezen opvolger, Herman Van der Eecken, wilde de hele VLD naar zijn kamp - de lijst SAMEN - halen, maar dat mislukte. Wat restte van de VLD brak in twee. "We konden ons niet verzoenen met de voorwaarden: ongeacht de voorkeurstemmen zou Werner Van der Eecken opnieuw burgemeester worden en zijn rechterhand OCMW-voorzitter. Ze zouden vier van de zes schepenzitjes krijgen en de VLD maar twee. In dat verhaal wilden we dus niet meestappen."

Maar de VLD die overbleef en dacht dat ze de liberale kleuren goed had verdedigd, kreeg het deksel op de neus in 'Brussel'. "Eerst niet. De statutaire commissie van de VLD onder het voorzitterschap van Willy De Clercq oordeelde aanvankelijk dat er geen enkel verband was tussen de lijst SAMEN en de VLD. Maar die conclusie is uiteindelijk gewijzigd door lobbywerk van de liberalen op de lijst SAMEN. Zij zijn direct gaan ingrijpen in de Melsenstraat. Naar verluidt was het vooral Karel Pinxten, de peetvader van Kenneth Taylor, de zoon van John."

De Melsenstraat wikte het ene Wichelse blauw af tegen het andere Wichelse blauw. Het gevolg was dat er op 8 oktober geen VLD-lijst was in Wichelen. Wel WLD Apart en SAMEN, de lijst van de burgemeester met stemmentrekker Kenneth Taylor. De Melsenstraat steunde uiteindelijk SAMEN. Op 29 september stuurde Karel De Gucht nog een brief naar alle Wichelse VLD-leden. De aanhef daarvan klonk een tikkeltje schuldbewust: "De VLD is de leidinggevende partij die het volle gewicht van elke regeringsbeslissing moet dragen en steeds in het oog van de storm staat. Vele cruciale beslissingen dienden te worden opgenomen, vele discussies waren noodzakelijk maar werden misschien niet altijd op de juiste wijze en op de juiste plaats gevoerd."

Het werd 5,5 procent voor WLD Apart tegenover 38,4 procent voor SAMEN.

Sluiten blauwe Wichelenaren ooit nog de rangen?

Crombeen: "(zucht) Wat wilt u dat wij nog gaan stemmen op een partij die ons lidgeld van de club gebruikt heeft om er een concurrerende lijst mee te financieren? Bart Somers schreef in de lokale Burgerkrant dat hij hoopte dat na 8 oktober de liberalen ook in Wichelen weer schouder aan schouder zouden staan. Ik heb hem geantwoord dat ik dat een nogal macabere grap vond."

Speelde ook mee in Wichelen: de fractieleider van de VLD in de gemeenteraad had de verkeerde familienaam. Govaert, Herman. Broer van Walter uit Wetteren. "'Ik kan toch moeilijk opkomen met de partij die mijn eigen broer heeft buitengezet', zei Herman."

Wetteren

Dat Jean-Marie Dedecker eruit werd gezet, kwam - dixit Bart Somers - niet doordat de VLD de gewoonte heeft mensen met een slecht verkiezingsresultaat opzij te zetten. Dat kan kloppen, want de VLD zet er ook wel eens goudhaantjes uit. Anny De Maght in Aalst dus, maar ook Walter Govaert. Hij loodste de VLD in Wetteren in 2000 met zijn 3.752 voorkeurstemmen naar een klinkende overwinning (40 procent). Walter had burgemeester moeten worden, ware het niet dat de CVP hem op het allerlaatste moment beschuldigde van buitenissige verkiezingsuitgaven. Wat er verder nog misliep, moeten ze in Wetteren maar onder elkaar uitmaken, maar het gevolg was in elk geval dat de VLD uit elkaar spatte. Govaert trok vorige zondag met zijn blauwe lijst, RESPECT, naar de kiezer en haalde ook nu weer van alle liberale kandidaten, VLD of RESPECT, de meeste voorkeurstemmen binnen. RESPECT stak met 23,5 procent van de stemmen de VLD, met 18 procent, de loef af. Samen is dat dus 41,5 procent voor blauw, of 1,5 procent winst voor de VLD. Theoretisch althans.

Eerder nog gaat Yves Leterme bij de paus te biechten dan Govaert terug naar de VLD.

"Als je herrie zaait, oogst je het ook", zegt Govaert. "Dat doet het VLD-bestuur al sinds 1999. Ik ben geen kerstekind, ik weet dat het in de politiek nooit en nergens 100 procent netjes kan verlopen, maar enkele essentiële regels moeten toch gerespecteerd worden. Een goede electorale score is daar één van. Bij de VLD gooit men desnoods bekwame mensen buiten als er daardoor plaats komt voor onbekwame jaknikkers. Het is ronduit masochistisch hoe de VLD de eigen partij sinds zeven jaar met de botte bijl kapotmaakt. In Wetteren heeft blauw een potentieel van 60 procent en dat smelt sneller weg dan de gletsjers. Dan vraag ik u: is het niet hoog tijd dat de mannen die dit al die jaren bekokstoofd hebben opstappen?"

'De mannen'. Van een van hen krijgt Govaert de naam zelfs niet meer over de lippen. Zoals in Harry Potter Voldemort, heet Karel De Gucht hier jeweetwelwie. "Hij was wel mijn vriend. We hebben nog samen gestudeerd in Gent, hij zat een jaar achter mij en heeft mijn cursussen recht nog geleend. In 1994 ben ik voor het eerst opgekomen voor de gemeente en hij vroeg mij om het volgend jaar mee te doen op de nationale lijst. Ik moest en ik zou, zei hij. Ik heb het gedaan en behaalde een mooie uitslag. Maar toen gingen de poppen aan het dansen. Ze mochten mij plotseling niet meer laten groeien en ze zijn met modder beginnen te gooien. Hij en Verhofstadt hebben hier in 2004 een parlementszetel gegeven aan een oud-studiegenote van hen (Anne Marie Hoebeke, FR), die met het liberalisme zoveel te maken heeft als met de straatstenen. Méér, we hebben ze in het verleden nog voor de VLD gevraagd en toen wou ze zelfs niet. Nee, wat de partijtop heeft aangericht met de partij en het eigen programma, dat kan in geen eeuwigheid meer worden rechtgezet."

En als Herman De Croo nu eens zou komen vragen om terug te keren naar de stal?

Govaert: "Die hoeft dat niet te komen vragen. Hij is te belangrijk. Ik ben maar een kleine dorpspoliticus. Het liberalisme brengt mij nog elke dag in vervoering, meneer, maar de VLD niet. Die man die vijftien jaar geleden zulke mooie boekjes over het liberalisme heeft geschreven (doelt op Guy Verhofstadt en de Burgermanifesten, FR), die heeft er niets van gebakken. Ik behoor tot de vierde generatie van een liberale familie. De kwestie is niet of Herman De Croo of Willy De Clercq het vriendelijk zouden komen vragen, wel wanneer ze eindelijk eens orde op zaken gaan stellen. Ze hebben de fout gemaakt om de partij uit handen te geven aan te jonge gasten. Allez, Verhofstadt was een paar maanden vicepremier onder Wilfried Martens of hij meende een paar jaar later al dat het premierschap niet Guy Spitaels (PS, FR) maar hem toekwam. Door dat baldadig gedrag zijn we twaalf jaar in de oppositie beland."

Is er dan echt geen enkele weg terug naar de stal? Voor het hoger belang, blauw in de Wetstraat? Govaert: "We hebben al enkele keren de hand uitgestoken naar onze concurrenten. Ik heb duidelijk gezegd dat we op basis van het liberale gedachtegoed willen samenwerken. Ze mochten zelfs de burgemeesterssjerp hebben. Maar ze gaven hem nog liever aan de CD&V dan aan ons."

Winnie Meeus stond op Govaerts lijst, was eerder niet actief in de VLD, maar wel diepblauw. Ook zij wijt het verdeelde liberalisme in haar stad aan jeweetwel.

Heeft Karel De Gucht ooit geprobeerd om blauw en blauw te verzoenen in Wetteren?

Meeus: "Hij wil niet spreken met ons."

En Guy Verhofstadt, heeft u die hier ooit gezien? Gent is vlakbij..

"Welke zin zou dat hebben? De Gucht en Verhofstadt zijn toch twee handen op één buik."

Daar is de jongste jaren toch een en ander tussengekomen?

"Ja, dat is waar. Ik heb ook gehoord dat ze niet meer zo goed met elkaar opschieten."

Was de VLD voor u aantrekkelijker geweest als Jean-Marie Dedecker voorzitter was geworden?

"Nee."

Als De Gucht het nog eens vroeg?

"Nee, nee, nee."

Verhofstadt?

"Mmm, ja, misschien moeten we Verhofstadt eens aanklampen. Hij zit nu toch ook in de gemeenteraad van Gent, niet? Bedankt voor de tip!"

Walter Govaert:

Bij de VLD gooit men bekwame mensen buiten om plaats te maken voor jaknikkers

Ronse

In de Wetstraat leek het jarenlang simpel: de VLD had een structureel probleem met dissidentie op de rechterflank. Zeg maar met de filière-Dedecker. In Ronse is het allemaal net iets ingewikkelder.

"De VLD moet redelijk blijven. Ze moeten zeker niet tegen het VB gaan aanschurken. Als liberaal verdraag ik dat niet. Een liberaal moet niet rechts lopen, wij zijn meer centrumrechts."

Het kon een citaat van Karel De Gucht zijn, maar het is van Rudi Boudringhien, dwaalliberaal van de lokale lijst GBIC. Hier gebeurde het omgekeerde van wat je zou verwachten als je de Melsenstraat als referentiepunt neemt: Ronsense liberalen die kloegen over de Dedeckerkoers van hun partij werden op bevel van de Melsenstraat opzijgeschoven.

"Ik ben in het begin van het jaar voor de statutaire commissie in Brussel moeten verschijnen", zegt Boudringhien. "Ik had een heel dossier meegebracht met alle rechtse scheldmails van de lokale VLD tegen ons. Ze hebben dat in de Melsenstraat niet eens bekeken. Herman De Croo had ons nochtans gezegd dat we het bij het rechte eind hadden en dat we wel gelijk zouden krijgen. Quod non.

"Het ging nochtans niet om een plaatsje van deze of gene dorpspoliticus. We waren met elf leden van het VLD-bestuur, inclusief de voorzitter. Allemaal kozen ze dezelfde kant, allemaal vonden we dat de VLD in Ronse te veel rechtse praat à la Hugo Coveliers en Jean-Marie Dedecker verkocht."

Bloedt uw liberaal hart als u Willy De Clercq hoort? Het is toch vrij simpel in 2007: wie meer blauw wil in de Wetstraat, stemt VLD.

Boudringhien: "Ik denk dat ook. Het is goed om in eigen boezem te kijken. In 2007 gaan wij absoluut VLD stemmen, maar dan op gematigde figuren in wie we nog vertrouwen hebben. Ik blijf een VLD'er in hart en nieren, maar ik heb er enorm van afgezien. Bij ons (op de scheurlijst GBIC, FR) zijn er ook onverzoenbaren. 'Nooit meer VLD', zeggen zij. Ik zeg dat je nooit nooit moet zeggen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234