Zaterdag 05/12/2020

Blauwbaard (1697) - Charles Perrault

Blauwbaard - Gilles de Rais

Wie onderging tijdens het voorleesuurtje nooit de dubbelzinnige bekoring van sprookjes? Schijnbaar staan ze bol van moralistische levenslessen en happy ends, maar onder de vernislaag van gepolijste Disneyklassiekers als Doornroosje, Sneeuwwitje of De schone slaapster sluimert een wereld van geweld, snoodaards en erotiek.

Het was de Franse schrijver Charles Perrault die in 1697 een aantal sprookjesversies voorgoed ijkte in zijn Sprookjes van moeder de Gans, waaronder Doornroosje en Klein Duimpje. Maar ook het bepaald niet zachtzinnige Blauwbaard kreeg in deze verzameling onderdak. De morbide edelman draaide er zijn hand niet voor om, om zijn echtgenotes systematisch over de kling te jagen. De potentaat met de blauwe baard blijkt in het Perraultverhaal een tot op het bot verdorven personage. Zijn talloze huwelijken eindigen met de verdwijning van zijn gezellinnen.

Toch dingt hij vervolgens naar de hand van Fatima, een van de twee mooie dochters van zijn buurvrouw. Verblind door zijn welvaart stemt zij na enige aarzeling toe in een huwelijk. Tijdens een reis van Blauwbaard krijgt ze de verantwoordelijkheid over zijn kasteel, mét het verbod een bepaalde kamer te openen. Gezegend met een onstilbare nieuwsgierigheid gebruikt ze toch de sleutel, waarna ze effectief de lijken vindt van Blauwbaards voormalige vrouwen. Een boze Blauwbaard ontdekt haar overtreding. Toch zal hij, door toedoen van Fatima's zuster en broers, uiteindelijk het loodje leggen. Eind goed, al goed. Zo hoort dat in een sprookje.

Precies omdat het zo'n gewelddadige vertelling is, braken sprookjeswetenschappers zich lang het hoofd over de herkomst van het Blauwbaardverhaal. Ze achterhaalden dat Perrault zijn Blauwbaard wellicht baseerde op Gilles de Rais (1404-1440), een seksueel seriedelinquent avant la lettre, die na een geruchtmakend proces op de brandstapel belandde. Daar werden hem 47 vergrijpen aangewreven: van moorden en ketterij tot kerkschennis, zwarte magie en allerhande perversiteiten.

Ooit was de uiterst belezen Gilles de Rais nochtans een edelman, die samen met Jeanne d'Arc de Engelsen weerstond en het Beleg van Orléans kon stopzetten. Na zijn huwelijk met Cathérine van Thouars, verzamelde de voorname Franse held kastelen en burchten alsof het kraaltjes waren. Omdat de spilzieke Gilles er exorcistische eucharistievieringen organiseerde, werd hij gedwongen ze weer te verkopen.

Vanaf 1432 verloor de Bretoen zich in alchemie en zwarte magie. Bovendien ontstond in de buurt van zijn landgoederen telkens een golf van verdwijningen van landjongens. Het waren zijn knechten die hem van vers bloed voorzagen. Gilles de Rais verkrachtte en doodde de knapen op gruwelijke wijze, waarna hij ze in de geheimste kamers deponeerde.

Tot hij tegen de lamp liep. Tijdens het proces voor kerkschennis werd het deksel van de beerput gelicht en bekende hij - na martelingen - achthonderd misdaden. Gilles de Rais werd op 26 oktober 1440 in Nantes opgehangen boven de brandstapel.

"De geschiedenis van Blauwbaard is waarschijnlijk tot op de dag van vandaag zo fascinerend omdat fictie en werkelijkheid elkaar erin raken", schreef Xandra Schutte over Blauwbaard in De Groene Amsterdammer. "Jack the Ripper en andere seriemoordenaars breng je al snel met Perraults edelman in verband."

Het verbaast niet dat Gilles de Rais uitzonderlijk veel sporen naliet in de literatuur- en theatergeschiedenis. Onder meer Hubert Lampo (De duivel en de maagd), J.K. Huysmans (Là-bas) en Michel Tournier (Gilles & Jeanne) puurden er romans uit. En ook Hugo Claus raakte gefascineerd door deze intellectueel die zich als een sadist ontpopte. Hij schreef voor Jan Decleir de twee theatermonologen Gilles (1989) en Gilles en de nacht (1994).

IDENTIKIT

Naam

Gilles de Rais was de zoon van Guy de Laval en Marie de Craon en was vanaf zijn elfde erfgenaam van een gigantisch grondgebied in Bretagne en Anjou. Door zijn huwelijk met Cathérine de Thouars, vergrootte de edelman zijn bezit nog.

Leeftijd

Werd 36 jaar, pleegde zijn misdaden vooral vanaf zijn 32ste.

Uiterlijke kenmerken

Knappe uitstraling, stevige baard, kaarsrechte lichaamshouding.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234